ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ တန်ဖိုး မဖြတ်နိုင်တဲ့ သာသနာတော်ရဲ့ အသက်၊ အနှစ်သာရဟာ “မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး” ဆိုတဲ့ အကျင့်မြတ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘုရားမပွင့်ခင် ကာလတွေတုန်းက လူတွေဟာ ကိလေသာ ခေါင်းပါးသွားအောင် ဆိုပြီး လမ်းမှားတွေကို ကျင့်ကြံခဲ့ကြပါတယ်။

တချို့က တဏှာကို ကုန်ခန်းသွားအောင် လုပ်မယ်ဆိုပြီး နေပူလှန်း၊ မီးကင်စသဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြင်းအထန် နှိပ်စက်တဲ့ အကျင့် (အတ္တကိလမထာနုယောဂ) ကို ကျင့်ကြပါတယ်။ (မြတ်စွာဘုရားလောင်း ကိုယ်တော်တိုင်ပင် ဘုရားမဖြစ်မီက ဤဒုက္ကရစရိယာ အကျင့်ကို ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ကျင့်ကြံခဲ့ဖူးပါတယ်)။

တချို့ကျတော့လည်း တဏှာကို ပြည့်ဝသွားအောင် ဖြည့်ဆည်းပေးလိုက်ရင် ငြိမ်းသွားမှာပဲ ဆိုပြီး ကာမဂုဏ် အာရုံတွေကို အဆုံးစွန် ခံစားကြပြန်ပါတယ် (ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ)။

နောက်ဆုံး ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ဒီအစွန်းရောက် အကျင့်နှစ်ခုစလုံးဟာ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း လမ်းမှန် မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်တော်မူပြီးမှ၊ အလယ်အလတ် လမ်းစဉ် (မဇ္ဈိမပဋိပဒါ) ကို ကျင့်ကြံ အားထုတ်ကာ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ အလယ်အလတ် လမ်းစဉ်ဆိုတာ တခြားမဟုတ်ပါဘူး။ “မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး” အကျင့်မြတ်ပါပဲ။

ခန္ဓာငါးပါး နှင့် အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ

ကျနော်တို့တွေ “လူ” လို့ ထင်နေတဲ့၊ “သတ္တဝါ” လို့ ထင်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်နာမ်တရား) ကြီးဟာ တကယ်တော့ ဘယ်သူ့ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုမှ မဟုတ်ဘဲ၊ သူ့သဘောသူ ဆောင်ပြီး အလိုအလျောက် လည်ပတ်နေတဲ့ ယန္တရားကြီးပါ။ ဒီခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီးကို အဓိက မောင်းနှင် ဦးစီးနေတာကတော့ “အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု)” နဲ့ “တဏှာ (လိုချင်မှု)” တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အဝိဇ္ဇာ ဆိုတာက ပကတိ အမှန်တရား ဖြစ်တဲ့ ‘သစ္စာလေးပါး’ ကို ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ တွေဝေမှုပါ။ သစ္စာလေးပါး တရားတော်တွေကို နာကြားဖူးရုံနဲ့ သစ္စာကို သိပြီလို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။ ပါရမီရင့်သန်ပြီးသား သူတွေကလွဲလို့၊ ကျနော်တို့လို သာမန် (နေယျ) ပုဂ္ဂိုလ်တွေဟာ တရားနာရုံ သက်သက်နဲ့ ကိလေသာ မပြုတ်ပါဘူး။

အဲဒီလိုပဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ချုပ်တည်းပြီး ဒုက္ခခံ၊ ဝေဒနာခံနေတာဟာလည်း အလယ်အလတ် လမ်းစဉ်နဲ့ သွေဖည်နေလို့ ကိလေသာ တကယ် မသေပါဘူး။ ကိလေသာ တကယ်သေချင်ရင်၊ အမြစ်ပြတ်ချင်ရင် “မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး” ဆိုတဲ့ တစ်ခုတည်းသော လမ်းကြောင်းကနေ သွားမှသာ ရပါမယ်။

အမြဲတမ်း ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောအမှန်ကို မသိ (အဝိဇ္ဇာ ဖုံး) နေသရွေ့တော့ လိုချင်မှု (တဏှာ) ဆိုတာ ဆက်ဖြစ်နေမှာပါပဲ။

“ငါ၊ သူ” လို့ ထင်နေသရွေ့ “ငါ အားထုတ်တယ်၊ ငါ တရားရတယ်” လို့ပဲ ထင်နေဦးမှာပါ။

ဒီလို “ငါ” လို့ ထင်နေသရွေ့ လိုချင်မှု တဏှာက နည်းနည်းလေးမှ လျော့ပါးသွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ တဏှာ (သမုဒယသစ္စာ) မသေသရွေ့ ဒုက္ခသစ္စာ ဆိုတဲ့ ဆင်းရဲခြင်း ယန္တရားကြီးလည်း ကုန်ဆုံးသွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီအတွက် နိရောဓသစ္စာ (နိဗ္ဗာန်) ကိုလည်း ဘယ်လိုမှ မျက်မှောက်ပြုနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဝိဇ္ဇာ ဟာ အဝိဇ္ဇာ အဖြစ် ဆက်လက် ရှင်သန်နေဦးမှာပါ။

သမ္မာဒိဋ္ဌိ (အမြင်မှန်) ၏ အဆင့်များ

“ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း (ကမ္မဿကတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ)” ဆိုတာဟာ “ငါ ကောင်းတာလုပ်ရင်၊ ငါ ကောင်းကျိုး ရမယ်” ဆိုတဲ့ အမြင်မှန် တစ်မျိုးပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီအမြင်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာမှာ ပါဝင်တဲ့ လွတ်မြောက်ရေး သမ္မာဒိဋ္ဌိ အဆင့် မဟုတ်သေးပါဘူး။ ဒီအမြင်မျိုးဟာ သာသနာပ ကာလတွေမှာလည်း ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ သာမန်လူတွေ အပါယ်မကျစေဖို့ ဆောင်ဟောထားတဲ့ အခြေခံ တရားသက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

မဂ္ဂသစ္စာမှာ ပါဝင်တဲ့ “ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ မဂ် သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ဖိုလ် သမ္မာဒိဋ္ဌိ” တွေကတော့ သာသနာတွင်း ကာလ၊ ဘုရားပွင့်မှသာ ကြုံတွေ့ခွင့် ရတဲ့၊ ဉာဏ်ကြီးသူ ကံကောင်းသူများသာ ထိုးထွင်း သိမြင်နိုင်တဲ့ အဆင့်မြင့် ပညာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ခန္ဓာငါးပါး၏ အနတ္တ သဘော

ခန္ဓာငါးပါးမှာ ရူပက္ခန္ဓာ (ရုပ်)၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ (ခံစားမှု)၊ သညာက္ခန္ဓာ (မှတ်သားမှု)၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ (စေ့ဆော်မှု)၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ (သိမှု) တို့ ပါဝင်ပါတယ်။ ဘယ်ခန္ဓာမှာမှ ခိုင်မြဲတဲ့ သဘော၊ ပိုင်စိုးနိုင်တဲ့ သဘော မရှိပါဘူး။ အားလုံးဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတဲ့၊ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့ တရားတွေ ချည်းပါပဲ။ ဒါကြောင့် ခန္ဓာငါးပါး အပေါင်းအစုကြီးကို တစ်စုံတစ်ယောက်က ပိုင်ဆိုင်တဲ့ “ငါ၊ သူ” လို့ သတ်မှတ် ပြောဆိုလို့ လုံးဝ မရပါဘူး။

ဒါပေမယ့် ဒီခန္ဓာငါးပါးမှာ သူ့အကြောင်းအကျိုးနဲ့သူ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အစွမ်းသတ္တိလေးတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ အရေးအကြီးဆုံးကတော့ အမှားနဲ့ အမှန်ကို ခွဲခြား ဆုံးဖြတ်တတ်တဲ့ “သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ” ဆိုတဲ့ အစွမ်းသတ္တိတွေပါပဲ။ ပညာ ဟာ အဓိက အကျဆုံးပါ။

သူ့သဘောသူဆောင် အမြဲ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ဒီယန္တရားကြီးကနေ လွတ်မြောက်ရာ လမ်းကြောင်းကို ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တွေကလွဲရင် ကိုယ့်ဘာသာ အလိုလို ရှာဖွေတွေ့ရှိဖို့ ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ သာသနာနဲ့ ကြုံကြိုက်လို့ မြတ်စွာဘုရားရှင်နဲ့ ဆရာသမားတွေရဲ့ ညွှန်ပြမှုကို ခံယူရတဲ့အခါမှာတောင်، ဆရာပြောတာကို အကန်းယုံ ယုံကြည်လိုက်ရုံနဲ့ တရား မရနိုင်ပါဘူး။ ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ စမ်းသပ် စစ်ဆေးကြည့်ပြီး၊ ပကတိ အရှိတရားကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမှသာ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် အထိ တက်လှမ်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လက်တွေ့ ကျင့်စဉ်

မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ဖြစ်ဖို့ လမ်းကြောင်းဟာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဖြစ်ပြီး၊ ဝိပဿနာ အားထုတ်ရာမှာ အရေးအကြီးဆုံးက ရှေ့မဂ္ဂင်ငါးပါး ဖြစ်တဲ့-

၁။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ (အမှန်ကို သိမြင်ခြင်း)

၂။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ (အမှန်ကို ကြံစည် ဆုံးဖြတ်ခြင်း)

၃။ သမ္မာဝါယာမ (အမှန်တရား၌ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း)

၄။ သမ္မာသတိ (အမှန်တရား၌ အောက်မေ့ သတိရခြင်း)

၅။ သမ္မာသမာဓိ (အမှန်တရား၌ စိတ်တည်ကြည်ခြင်း) တို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (အမြင်စင်ကြယ်ခြင်း): ပထမဆုံး အနေနဲ့ ဆရာသမားရဲ့ ညွှန်ပြမှုကနေ “ငါ၊ သူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ မရှိဘူး။ ရုပ်နဲ့ နာမ် သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်” လို့ ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြား သိမြင်ရပါမယ်။

ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ (ယုံမှားမှု ကင်းစင်ခြင်း): ရုပ်နာမ် သက်သက်ဆိုရင် ဘယ်ကနေ ဘယ်လို ဖြစ်လာတာလဲ ဆိုတဲ့ သံသယ (ဝိစိကိစ္ဆာ) ကို ပယ်ဖျောက်ဖို့၊ “ရုပ်နာမ်တွေဟာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် နည်းလမ်းအတိုင်း အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်ပေါ်နေတာပဲ” လို့ ထပ်မံ သိမြင်ရပါမယ်။ (ဒီအဆင့် ရောက်ရင် စူဠသောတာပန် လို့တောင် ခေါ်ဆိုကြပေမယ့်၊ အခေါ်အဝေါ် ပညတ်ချက်တွေနောက်ကို လောဘနဲ့ မလိုက်မိဖို့ အရေးကြီးပါတယ်)။

အဲဒီအဆင့်မှာ ဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) ကို အသိဉာဏ်နဲ့ ခွာထားနိုင်ပြီ ဖြစ်ပေမယ့်၊ စိတ်နဲ့ သညာ (အကျင့်ပါနေတဲ့ မှတ်သားမှု) တွေထဲမှာ ဒိဋ္ဌိ အစွဲအကျန်တွေ ကပ်ငြိနေပါသေးတယ်။ ဒါကို အပြီးတိုင် ရှင်းလင်းဖို့အတွက် “ဖြစ်ပျက်” ကို ရှုရပါတော့မယ်။

မိမိအားသန်ရာ စိတ်ကိုဖြစ်စေ၊ ဝေဒနာကိုဖြစ်စေ အာရုံစိုက်ပြီး- ဖြစ်ပြီး ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတာကို အမြဲမပြတ် သတိ (သမ္မာသတိ) ထားကာ၊ ပညာ (သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ) ဖြင့် တွဲဖက်ပြီး၊ တည်ကြည်တဲ့ စိတ် (သမ္မာသမာဓိ) နဲ့ စောင့်ကြည့်ရပါမယ်။ ဒီလို စဉ်ဆက်မပြတ် ကြိုးစားနေမှုကို သမ္မာဝါယာမ လို့ ခေါ်ပါတယ်။ “ဖြစ်ပျက်ကို ကြည့်နေတယ်” ဆိုတာ တကယ်တော့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဆိုတဲ့ လက္ခဏာရေး သုံးပါးလုံးကို ခြုံငုံ ရှုမှတ်နေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒုက္ခသစ္စာကို မြင်၍ တဏှာကို ပယ်ခြင်း

ဒီလို ရှုမှတ်မှုတွေ အားကောင်းလာတဲ့အခါ သမ္မာသင်္ကပ္ပ (အမှန်ဆုံးဖြတ်တဲ့ဉာဏ်) ကနေ- “ဪ.. ဖြစ်ပျက် ဆိုတာ အမှန်တရားပဲ။ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လုံးဝ မရှိပါလား။ တိုက်ဓာတ်၊ ခံဓာတ်၊ ပွင့်ဓာတ် ဆိုတဲ့ ဓာတ် (၁၈) ပါး အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ စက်ဆုပ်စရာ၊ အသုံးမကျတဲ့ ယန္တရားကြီး၊ ဒုက္ခသစ္စာ အမှန်ကြီး ပါလား” လို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုံးဖြတ်ချက် ချပါလိမ့်မယ်။

ဒီလို ဖြစ်နေရတာဟာလည်း “လိုချင်မှု တဏှာ (သမုဒယသစ္စာ)” ကြောင့်ပဲ ဆိုတာကို မြင်လာပြီး၊ အရာရာကို ဘာမှ မလိုချင်တော့ဘဲ လျစ်လျူရှု (ဥပေက္ခာပြု) ချင်တဲ့ သဘောတွေ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။

ဒီအဆင့်ကနေ ရှေ့ဆက်ပြီးတော့ ယောဂီတို့ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းကြည့်ပါ။ တရားတွေဟာ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတယ် ဆိုတဲ့ “အနတ္တ” သဘောကို လုံးဝ လက်မလွှတ်ပါနဲ့။ ဒိဋ္ဌိ ပြုတ်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ဒုက္ခသစ္စာ ဆိုတာ အလိုလို ထင်ရှား ပေါ်လာပါလိမ့်မယ်။ ခန္ဓာငါးပါးမှာ ဘာအနှစ်သာရမှ မရှိ၊ စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျတဲ့ ဒုက္ခသက်သက် ဆိုတာကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ထိုးထွင်း သိမြင်သွားတဲ့ အခါကျမှသာ လိုချင်မှု (တဏှာ) ဆိုတာ အကြွင်းမဲ့ သေဆုံးသွားပါလိမ့်မယ်။

ပထမမဂ် ဉာဏ် (သောတာပတ္တိမဂ်) ကျရောက်သွားတဲ့ အခါမှသာလျှင်၊ အတ္တဒိဋ္ဌိ (ငါဟု အထင်မှားမှု) နဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ (သံသယ တွေဝေမှု) တို့ဟာ အပြီးတိုင် အမြစ်ပြတ် ကင်းစင်သွားမည် ဖြစ်ပါကြောင်း တိုက်တွန်းရင်း နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။