ရဟန်းတော်များ၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် မနက်အရုဏ်တက်ချိန်နှင့် ညချမ်းအချိန်များ၌ ဘုရားဝတ်တက်ခြင်း၊ ပရိတ်တော်များ၊ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်များကို ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းသည် မလွဲမသွေ ပြုလုပ်ရသည့် မွန်မြတ်သော ဝတ္တရားတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဗုဒ္ဓါနုဿတိစသော ကုသိုလ်တရားများကို ရရှိနိုင်သကဲ့သို့၊ သာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်ရာလည်း ရောက်ပါသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်ကာလကြာရှည်စွာ နေ့စဉ်ရက်ဆက် ရွတ်ဆိုလာခဲ့သောအခါ အလွန်သိမ်မွေ့ပြီး သတိမထားမိတတ်သည့် အားနည်းချက်တစ်ခု ဝင်ရောက်လာတတ်ပါသည်။ ယင်းမှာ စာသားများကို အလွတ်ကျက်မှတ်ထားပြီး ဖြစ်သဖြင့် နှုတ်က အလေ့အကျင့်အရ အလိုအလျောက် ရွတ်ဆိုနေသော်လည်း၊ စိတ် (ဝိဉာဏ်) ကမူ တရားစာသားများအပေါ်တွင် မရှိတော့ဘဲ အခြားသော ပြင်ပအာရုံများ၊ ကျောင်းကိစ္စများ၊ အတိတ်က အကြောင်းအရာများဆီသို့ လွင့်စင်မျောပါသွားတတ်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

စိတ္တာနုပဿနာကို လက်တွေ့ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေသော ရဟန်းတော်တစ်ပါး အနေဖြင့် ဤကဲ့သို့ နှုတ်က ရွတ်နေလျက်နှင့် စိတ်က လွင့်စင်သွားသော အခြေအနေကို သာမန် သတိလွတ်မှုတစ်ခုအဖြစ် သဘောမထားဘဲ၊ မိမိ၏ “ငါ” ဟူသော အတ္တစွဲကို ဖြိုခွင်းရန်နှင့် ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်စေရန်အတွက် အလွန်ကောင်းမွန်သော လက်တွေ့ အလုပ်ခွင်ကြီးတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ ပြောင်းလဲနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် လေ့လာရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ ရုပ်နှင့် နာမ် အလုပ်လုပ်ပုံ ကွဲပြားသွားခြင်းကို အကဲခတ်ခြင်း

ပရိတ်တရားတော်များကို စတင်ရွတ်ဆိုလိုက်သည်နှင့် မိမိ၏ နှုတ်ခမ်း၊ လျှာ၊ လေပြွန်နှင့် အသံအင်္ဂါများသည် ယခင်က ရွတ်ဆိုဖူးသော အလေ့အထ (Habitual Memory) ကြောင့် ပုံမှန်အတိုင်း လှုပ်ရှားကာ အသံထွက်ပေါ်နေပါသည်။ ဤသည်မှာ ရုပ်တရား၏ လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပါသည်။ ရွတ်ဆိုစ ပထမပိုင်းတွင် စိတ်သည် စာသားများအပေါ်တွင် ရှိနေသော်လည်း၊ အချိန်အနည်းငယ် ကြာလာသည်နှင့်အမျှ စိတ်သည် ကျောင်းဝေယျာဝစ္စ ကိစ္စများ၊ ဒကာ ဒကာမများ၏ ကိစ္စများ၊ သို့မဟုတ် မနက်ဖြန် လုပ်ရမည့် အလုပ်များဆီသို့ လွင့်ကနဲ ရောက်သွားတတ်ပါသည်။

ဤနေရာတွင် နှုတ်က ဆက်လက် ရွတ်ဆိုနေဆဲ ဖြစ်သော်လည်း၊ သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) သည် ပရိတ်စာသားများနောက်၌ မရှိတော့ပါ။ ဤသို့ လွင့်စင်သွားသော စိတ်ကို အဘိဓမ္မာသဘောအရ “ဥဒ္ဓစ္စ (ပျံ့လွင့်ခြင်း)” ဟု ခေါ်ပါသည်။ သာမန်အားဖြင့် စိတ်လွင့်သွားသည်ကို သတိမထားမိဘဲ စာဆုံးသွားမှသာ “သြော်… ငါ ဘယ်တွေ တွေးနေမိပါလိမ့်” ဟု ပြန်သိတတ်ကြပါသည်။ သို့သော် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် စောင့်ကြည့်နေသော ရဟန်းသည် စိတ်လွင့်သွားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “သြော်… အသံကသာ ရွတ်နေတာ၊ စိတ် (ဝိဉာဏ်) ကတော့ တခြားကို လွင့်သွားပါလား၊ ပျံ့လွင့်တဲ့စိတ် ပေါ်လာပါလား” ဟု အမိအရ ဖမ်းယူလိုက်ရပါမည်။ ဤသို့ ချက်ချင်း ဖမ်းယူသိရှိလိုက်ခြင်းသည် ဘုရားဝတ်တက်သည့် အချိန်ကို စိတ္တာနုပဿနာ အလုပ်ခွင်အဖြစ်သို့ ချက်ချင်း ပြောင်းလဲလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မဖြစ်စဉ်ကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်ခြင်း

မိမိသန္တာန်တွင် “လွင့်စင်သွားသော စိတ် (ဥဒ္ဓစ္စ)” ပေါ်လာသည်ကို သိလိုက်သောအခါ၊ ထိုစိတ်ကို အပြစ်မတင်ဘဲ၊ ထိုစိတ်ကြီးသည် အလိုလိုနေရင်း လွတ်လပ်စွာ ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ဆက်လက် ထိုးထွင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရပါမည်။

ထိုလွင့်စင်သွားသော စိတ်သည် “အကြောင်းတရားများ” ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရသည့် “အကျိုးတရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ပရိတ်ရွတ်ဆိုနေစဉ် နှုတ်က အလွတ်ရနေသဖြင့် အာရုံစူးစိုက်မှု (သမာဓိ) အားနည်းသွားခြင်း (အကြောင်းတရား)၊

အတိတ်က ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော အာရုံတစ်ခုခုကို တွေးတောမိလိုက်သော သညာ (အကြောင်းတရား)၊

ထိုအာရုံအပေါ်တွင် စိတ်ဝင်စားသွားမှု (အကြောင်းတရား) စသည့် အကြောင်းတရားများ ဆုံစည်းသွားသောကြောင့်သာလျှင်၊ ဘုရားစာအပေါ်မှ စိတ်ခွာသွားပြီး အခြားအာရုံတစ်ခုဆီသို့ လွင့်စင်သွားသည့် “ဥဒ္ဓစ္စယှဉ်သော ဝိဉာဏ်” (အကျိုးတရား) လေး ဖျတ်ကနဲ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ထို့အတူ နှုတ်မှ ထွက်နေသော အသံများသည်လည်း အကြောင်းမဲ့ ထွက်နေခြင်း မဟုတ်ပါ။ အတိတ်က ကျက်မှတ်ထားခဲ့သော မှတ်ဉာဏ်အဟုန်၏ တွန်းကန်မှု၊ ဝါယောဓာတ် (လေဓာတ်) ၏ လှုပ်ရှားမှု စသည့် အကြောင်းတရားများကြောင့်သာ အသံဟူသော “ရုပ်ဓမ္မ” လေးများ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်ကို သေချာစွာ ဉာဏ်ဖြင့် ချိန်ထိုးကြည့်ပါက၊ ပရိတ်ရွတ်နေခြင်း ဆိုသည်မှာလည်း အကြောင်းအကျိုး ရုပ်ဓမ္မသက်သက်ဖြစ်ပြီး၊ စိတ်လွင့်သွားခြင်း ဆိုသည်မှာလည်း အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာကာ ပြန်လည်ချုပ်ပျောက်သွားမည့်၊ လျင်မြန်လှစွာ ဖြစ်ပျက်နေသည့် “နာမ်ဓမ္မ” အစဉ်တန်း သက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဆိုသည်ကို တိကျစွာ မြင်တွေ့လာပါလိမ့်မည်။

၃။ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ငါမဟုတ် ဟူသော အမှန်တရားကို တည်ဆောက်ခြင်း

ဤသို့ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်နာမ်ဓမ္မများကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစူးစိုက်စိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာကြည့်လိုက်သောအခါ၊ ထိုဘုရားဝတ်တက်နေသော အချိန် တစ်နာရီ၊ နာရီဝက် အတွင်း၌ “ငါ” သော်လည်းကောင်း၊ “ရဟန်း” သော်လည်းကောင်း လုံးဝ မရှိသည်ကို အလွန် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ တွေ့ရှိလာရမည် ဖြစ်ပါသည်။

“ဘုရားစာကို အာဂုံရွတ်နေတာ ငါပဲ၊ ပရိတ်ရွတ်နေတာ ငါပဲ” ဟု ထင်မှတ်ထားသော်လည်း၊ တကယ်တမ်း ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးခွဲကြည့်သောအခါ အသံထွက်နေသည်မှာ ဖောက်ပြန်တတ်သော ရုပ်တရား (အသံရုပ်၊ လေဓာတ်) သက်သက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုရုပ်တရားထဲတွင် “ငါ” လုံးဝ မရှိပါ။ ထို့ပြင် “ငါ့စိတ်တွေ လွင့်သွားတယ်” ဟု ထင်ရသော်လည်း၊ တကယ်တမ်းမှာ လွင့်စင်သွားသော အရာမှာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာသော ဥဒ္ဓစ္စ နာမ်ဓမ္မ သက်သက်သာ ဖြစ်ပြီး ထိုစိတ်ထဲတွင်လည်း “ရဟန်း၊ သတ္တဝါ၊ ငါ” ဟူ၍ ရှာဖွေ၍ မတွေ့နိုင်ပါ။

လူသားတို့ အစဉ်အဆက် သမုတ်ထားသော “ပရိတ်ရွတ်နေသော ရဟန်း၊ ဘုရားဝတ်တက်နေသော သတ္တဝါ၊ ငါ” ဆိုသည့် အမည်နာမ ပညတ်ချက်များအားလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖယ်ခွာကြည့်လိုက်သည့်အခါ၊ တကယ်တမ်း အရှိတရား (ပရမတ်) မှာ “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်သည့် နာမ်ဓမ္မလေးများနှင့် ရုပ်ဓမ္မလေးများက အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး အလွန်လျင်မြန်သော နှုန်းဖြင့် အစားထိုး ဖြစ်ပျက်နေသည့် ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက် (Pure Process of Cause and Effect)” သာ ရှိနေသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့လာရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ မြင်တွေ့လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ငါ ကုသိုလ်ရနေပြီ၊ ငါ ဘုရားစာ အလွတ်ရတယ်” ဟူသော အတ္တမာနသည် ချက်ချင်း ကင်းစင်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း

ထိုသို့ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ကိုယ်မဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်သော နာမ်ဓမ္မနှင့် ရုပ်ဓမ္မ ဖြစ်စဉ်ကြီးသည် မိမိသဘောအလျောက် အကြောင်းအကျိုး သက်သက် ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာသောအခါ၊ “အနတ္တ” ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်ကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းစွာ သဘောပေါက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ စိတ်သာ မိမိပိုင်ဆိုင်သော အရာ၊ မိမိ အစိုးရသော အရာ (အတ္တ) ဖြစ်မည်ဆိုပါက “ပရိတ်ရွတ်နေစဉ်အတွင်း အခြားသို့ လုံးဝ မလွင့်စေနှင့်၊ ဘုရားအာရုံမှာပဲ နေ” ဟု စေခိုင်းထား၍ ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် စိတ်သည် မိမိစကားကို နားမထောင်ဘဲ၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်သည့် အာရုံဆီသို့ လွတ်လပ်စွာ လွင့်စင်သွားပါသည်။ ဤသည်မှာ စိတ်သည် အစိုးမရသော သဘော၊ ပိုင်ရှင်မရှိသော သဘော (အနတ္တသဘော) ဖြစ်ကြောင်းကို အထင်ရှားဆုံး သက်သေပြနေခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့အတူ နှုတ်မှ ထွက်နေသော အသံများသည်လည်း ဖြစ်ပြီးလျှင် ချက်ချင်း ပျောက်ကွယ်သွားပါသည်။ ထိုဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးတွင် မိမိက အစိုးရခြင်း၊ မိမိက အပိုင်ရထားခြင်း ဘာတစ်ခုမှ မရှိသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖောက်ထွင်းသိမြင်လာပြီး၊ “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” (ရုပ်နာမ် စိတ် စေတသိက် အပါအဝင် ခပ်သိမ်းသော တရားတို့သည် အနတ္တသာတည်း၊ ငါပိုင် ငါဆိုင် ငါအစိုးရသော တရား လုံးဝ မဟုတ်ပါတကား) ဟူသော အမြင်မှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) အစစ်အမှန်ကို ဘုရားရှေ့တွင် ဝတ်တက်နေရင်းပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

၅။ အနတ္တအပေါ် လွဲမှားသော အမြင် (အဆိုးမြင်ဝါဒ) ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

ဤနေရာတွင် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သော၊ အလွန်အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်ကို အလေးအနက်ထား၍ ရှင်းလင်းလိုပါသည်။ “အနတ္တ” ဆိုသည်ကို “စိတ်လွင့်တာလည်း အနတ္တပဲ၊ ရွတ်နေတဲ့ အသံကလည်း ငါမဟုတ်ဘူးဆိုတော့၊ စိတ်လွင့်ချင်ရာ လွင့်ပါစေ၊ ဘုရားစာကိုလည်း ပါးစပ်က ပါရုံလေး ပြီးစလွယ် ရွတ်လိုက်တော့မယ်၊ ဂရုစိုက်စရာ မလိုတော့ဘူး” ဟူသော တာဝန်မဲ့သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism / Fatalism / Carelessness) မျိုးနှင့် လုံးဝ (လုံးဝ) မရောထွေးမိစေရန် အထူး လိုအပ်လှပါသည်။

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာကို အမှန်တကယ် သိမြင်သော အရိယာသူတော်စင်သည် ကုသိုလ်ရေး၊ သာသနာရေး ကိစ္စရပ်များကို “အနတ္တပဲလေ” ဟုဆိုကာ ပေါ့ပေါ့တန်တန် သဘောထားမည် လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ အနတ္တကို သိခြင်းသည် အရှုံးပေးခြင်း၊ တာဝန်မဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ ဘုရားပူဇော်ရာတွင် “ငါ ပူဇော်တယ်” ဟူသော “အတ္တ” ကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ အတ္တကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ထိုနေရာတွင် မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်များကို အမှန်တကယ် ကြည်ညိုသော “သဒ္ဓါ” နှင့် အကြောင်းအကျိုးကို သိသော “ပညာ” တို့က ဝင်ရောက် နေရာယူလာပါသည်။

ပရိတ်ရွတ်ဆိုရာတွင် စိတ်လွင့်သွားသည်ကို သိလိုက်ပါက လွှတ်မထားဘဲ၊ ဉာဏ်ဖြင့် သိပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ဘုရား၏ ဂုဏ်တော် သို့မဟုတ် တရားစာသား၏ အဓိပ္ပာယ်ဆီသို့ စိတ်ကို ချက်ချင်း ပြန်ဆွဲယူရပါမည်။ ဤသည်မှာ အရိယာမဂ်သို့ သွားမည့် “အကြောင်းတရားကောင်း (ကုသိုလ်)” များကို ပညာရှိရှိ ဖန်တီးတည်ဆောက်နေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အနတ္တကို မြင်ခြင်းသည် လုပ်ရပ်ကို ပစ်ပယ်လိုက်ခြင်း မဟုတ်၊ လုပ်ရပ်၏ နောက်ကွယ်မှ “အတ္တ” ဟူသော မှားယွင်းသည့် အစွဲကို ဖယ်ရှားပြီး “ပညာ၊ သတိ၊ သဒ္ဓါ” ဖြင့် အစားထိုး မောင်းနှင်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၆။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အနတ္တလမ်းမှန်ကို လက်တွေ့ တည်ဆောက်ခြင်း

ဘုရားဝတ်တက်ချိန်၊ ပရိတ်ရွတ်ဆိုချိန်များတွင် အလေ့အကျင့်၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် စိတ်များ အလွယ်တကူ လွင့်စင်မသွားစေရန်နှင့်၊ မိမိ၏ ဉာဏ်ကို မလွတ်တမ်း ထိန်းကျောင်းနိုင်ရန်အတွက် “အဓိပတိတရားလေးပါး နှင့်ပြည့်စုံလျှင် မိမိလိုတာ ပြည့်သည်” ဟူသော မူဝါဒကို ပူဇော်နေစဉ် တစ်လျှောက်လုံး အစဉ်အမြဲ လက်ကိုင်ထားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဆန္ဒာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ) ៖ ဘုရားရှေ့မှောက်သို့ ရောက်သည်နှင့် “ဤဝတ်တက်ခြင်းသည် သာမန် ဓလေ့ထုံးစံတစ်ခု မဟုတ်၊ ဤရွတ်ဆိုနေစဉ်အတွင်း ပေါ်လာသမျှသော လွင့်စင်သည့် စိတ်များကို ငါ မလွတ်တမ်း ရှုမှတ်မည်။ ဤဘုရားပူဇော်ချိန်ကို စိတ္တာနုပဿနာ အလုပ်ခွင်အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး အရိယာလမ်းသို့ အရောက်သွားမည်” ဟူသော တိကျခိုင်မာသည့်၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒကို မွေးမြူရပါမည်။

ဝီရိယာဓိပတိ (မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ) ៖ နှုတ်မှ စာသားများ အဆက်မပြတ် ရွတ်ဆိုနေစဉ်၊ အတွင်းစိတ်ထဲတွင် ပေါ်လာသမျှသော လွင့်စင်မှု၊ ပျံ့လွင့်မှု ဝိဉာဏ်များကို တစ်ချက်မျှ မလွတ်သွားစေရန်၊ သတိတရားကို အမြဲတမ်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ကပ်ထားကာ အားထုတ်သော ဝီရိယကို အဓိပတိအဖြစ် တင်ထားရပါမည်။ စိတ်လွင့်တိုင်း ပြန်ဆွဲယူသော လုံ့လကို အဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ရပါမည်။

စိတ္တာဓိပတိ (စူးစိုက်သော စိတ်) ៖ အာရုံသည် ရွတ်ဆိုနေသော အသံအပေါ်၌ဖြစ်စေ၊ တရား၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်အပေါ်၌ဖြစ်စေ စူးစူးစိုက်စိုက် ရှိနေရပါမည်။ အကယ်၍ စိတ်လွင့်သွားပါကလည်း၊ ထိုလွင့်သွားသော စိတ်ကို အခြားအာရုံသို့ ဆက်မမျောစေဘဲ၊ လွင့်သွားသည့် အခြေအနေကိုသာ အပြည့်အဝ စူးစိုက်လေ့လာရပါမည်။

ဝီမံသာဓိပတိ (ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ) ៖ ပေါ်လာသမျှသော လွင့်စင်သည့် ဝိဉာဏ်၊ ရွတ်ဆိုနေသည့် စိတ်တို့သည် “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ ရွတ်ဆိုနေသော အသံများသည်လည်း ရုပ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ အားလုံးသည် သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ သဘောတရားများသာတည်း” ဟု အဖန်တလဲလဲ ပိုင်းခြားသိမြင်သော ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းလေ့လာရပါမည်။

၇။ နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ပြန်လည် သုံးသပ်ရသော်၊ ရဟန်းတော်များအတွက် နေ့စဉ် ဘုရားဝတ်တက်ခြင်း၊ ပရိတ်ရွတ်ဆိုခြင်း ဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်တရားများ ပွားများရန် အကောင်းဆုံးအချိန် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ အလေ့အကျင့်အရ ရွတ်ဆိုနေပြီး စိတ်များ ပျံ့လွင့်လွယ်သော အချိန်လည်း ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ဝိပဿနာအလုပ်ကို တကယ်တမ်း စိုက်လိုက်မတ်တတ် လုပ်ဆောင်နေသော ရဟန်းတော်များအတွက်မူ ထိုပျံ့လွင့်သွားသော စိတ် (ဥဒ္ဓစ္စ) သည်ပင်လျှင် ဖယ်ရှားပစ်ရမည့် အရာမဟုတ်ဘဲ၊ မိမိ၏ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော “ငါ” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာချရန် အကောင်းဆုံးသော ရှုမှတ်ဖွယ်ရာ အာရုံတစ်ခု ဖြစ်လာပါသည်။

စိတ်လွင့်သွားသည်ကို အပြစ်မတင်ဘဲ၊ ထိုလွင့်သွားသော “စိတ် (ဝိဉာဏ်)” ကို ဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်း ဖမ်းယူစောင့်ကြည့်ရပါမည်။ ထိုသို့ စောင့်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုလွင့်စင်သွားသော စိတ်များသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့မြင်လာပါမည်။ ထိုနာမ်ဓမ္မတစ်ခုချင်းစီကို ဆန်းစစ်လိုက်သောအခါ ငါမဟုတ်၊ သူမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်ဘဲ ယာယီဖြစ်ပျက်နေသော သဘောတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လာပြီး “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” ဟူသော အမှန်တရားကို ဘုရားကျောင်းဆောင် ရှေ့တွင်ပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ယင်းသို့ အနတ္တကို မြင်သော်လည်း ပူဇော်မှုကို ပေါ့ဆစွာ ပြုလုပ်သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism) သို့ မရောက်စေဘဲ၊ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အပြည့်အဝ အသုံးချ၍ ပညာ၊ သဒ္ဓါတရားများ ရှေ့ဆောင်ကာ ဘုရားရှင်ကို ရိုသေစွာ ပူဇော်ရင်း၊ အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် မှန်ကန်သော အကြောင်းတရားများကို ပညာရှိရှိ ဆက်လက် ဖန်တီးတည်ဆောက်သွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဤကဲ့သို့ နေ့စဉ် ပြုလုပ်နေကျ ဘုရားဝတ်တက်ချိန်ကိုပင် စိတ္တာနုပဿနာ လက်တွေ့အလုပ်ခွင်အဖြစ် အသုံးချတတ်မည် ဆိုပါက၊ ဤသို့ ကုသိုလ်အလုပ်ကို ပြုလုပ်ရင်း ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုပါ တစ်ပါတည်း ပွားများနိုင်ခြင်းသည် သာသနာတော်၌ အကျိုးအများဆုံးသော ကျင့်စဉ်ပင် ဖြစ်ပါသတည်း။