လောကကြီးမှာ အောင်မြင်မှုဆိုတာ အကြောင်းအကျိုး ညီညွတ်မှုကြောင့်သာ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ သဘာဝတရားတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာသာရေးဆိုတဲ့ အမည်ခံပြီး အကန်းယုံ ယုံကြည်နေကြတဲ့ ခေတ်ကြီးမှာ၊ အရိယာသူတော်စင်တွေ အများအပြား ပေါ်ထွန်းလာဖို့ဆိုတာကို လူအများစုက စိတ်ကူးယဉ် အိပ်မက်တစ်ခုလို သဘောထားတတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ်တမ်း လက်တွေ့ကျကျ ယုတ္တိဗေဒ (Logic) အတိုင်း စဉ်းစားကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ မှန်ကန်တဲ့ အင်အားစုတွေဖြစ်တဲ့ ပြင်းပြတဲ့ဆန္ဒ၊ ခိုင်မာတဲ့စိတ်၊ မဆုတ်တဲ့လုံ့လနဲ့ ထိုးထွင်းသိတဲ့ဉာဏ်ဆိုတဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ) သာ အပြည့်အဝ ရှိမယ်ဆိုရင် ရဟန်းသိန်းနဲ့ချီ အရိယာဖြစ်လာရေးဆိုတာ မဖြစ်မနေ ဖြစ်လာမယ့် ပကတိ အရှိတရားတစ်ခုပါပဲ။

ယနေ့ခေတ်မှာ လူအများစု မှားယွင်းစွာ ကောက်ချက်ချထားတဲ့ အရာ (Misconception) တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “အရိယာဖြစ်ဖို့ဆိုတာ အခုခေတ်မှာ မဖြစ်နိုင်တော့ပါဘူး”၊ “ပါရမီ မပါလို့ပါ” ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သော်လည်းကောင်း၊ အခြားသူများကို သော်လည်းကောင်း လျှော့တွက်ထားခြင်းပါပဲ။ ဒါဟာ တကယ့် ပကတိ အရှိတရား (Reality) ကို မျက်ကွယ်ပြုထားတဲ့ အတွေးအခေါ်သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရှိတရားမှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပြုလုပ်သူ (Doer)၊ ခံစားသူဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။ ရုပ်နဲ့ နာမ်တရားတွေ အစဉ်မပြတ် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောတရားသာ ရှိပါတယ်။ မျက်စိက မြင်လိုက်လို့ မြင်သိတဲ့ ဝိဉာဏ်လေး ဖြစ်လာတယ်၊ နားက ကြားလိုက်လို့ ကြားသိတဲ့ ဝိဉာဏ်လေး ဖြစ်လာတယ်၊ ပြီးတော့ ချက်ချင်း ပြန်ချုပ်ပျောက်သွားတယ်။ ဒါတွေဟာ သဘာဝတရားရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံ စက်ယန္တရားတစ်ခုလိုပါပဲ။ ဒီသဘာဝကို အမှန်အတိုင်း လေ့လာခြင်း အလုပ်ကိုသာ သေသေချာချာ လုပ်မယ်ဆိုရင် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆိုတာ ဘယ်ခေတ်မှာမဆို ရနိုင်တဲ့ အရာဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဖန်ဆင်းရှင်မဟုတ်ဘဲ သိစရာမှန်သမျှကို မချွင်းမချန် သိတော်မူသော “သိသူ (ဗုဒ္ဓ)” သာ ဖြစ်ပြီး၊ တရားတော်များကို ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့စမ်းသပ် ကျင့်ကြံရန် လမ်းညွှန်ခဲ့ပါသည်။

ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၏ မူလရည်ရွယ်ချက်ကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်ကြည့်လျှင်၊ သာမဏေပြုစဉ်ကတည်းက “သံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခက လွတ်အောင် လုပ်လို၍… ရှင်သာမဏေပြုပေးပါ” ဟု ကတိပြုခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကတိစကားရဲ့ အဓိပ္ပါယ်ဟာ ဝိပဿနာအလုပ်ကို လက်တွေ့အားထုတ်ပြီး သံသရာမှ လွတ်မြောက်အောင် ကြိုးစားပါမယ်ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လက်ရှိအချိန်မှာ ရဟန်းများအနေနဲ့ စာပေသင်ကြားခြင်း (ဂန္ထဓုရ) သက်သက်ဖြင့်သာ အချိန်ကုန်လွန်နေပြီး ဝိပဿနာအလုပ်ကို အားထုတ်ဖို့ မေ့လျော့နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ အရှိတရားလမ်းကြောင်းကနေ သွေဖည်သွားတာပါပဲ။ တကယ်လို့သာ ရဟန်းတော်တွေဟာ ဒီရည်ရွယ်ချက်အမှန်ကို ပြန်လည်ဆုပ်ကိုင်ပြီး၊ အဓိပတိတရားလေးပါးကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးချမယ်ဆိုရင် ရဟန်းသိန်းနဲ့ချီပြီး အရိယာဖြစ်လာဖို့ဆိုတာ အချိန်တိုအတွင်းမှာပဲ ဖြစ်မြောက်လာနိုင်မယ့် ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို ဖြစ်လာဖို့အတွက် အဓိပတိတရားလေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ) က ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲဆိုတာကို ယုတ္တိဗေဒကျကျ လေ့လာကြည့်ရအောင်ပါ။

ပထမဆုံးအနေနဲ့ “ပြင်းပြတဲ့ဆန္ဒ” (ဆန္ဒာဓိပတိ) ပါ။ ဒါဟာ လောကီစည်းစိမ်ကို မက်မောတဲ့၊ နတ်ပြည်ကို လိုချင်တဲ့ ဆန္ဒမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ” ဆိုတဲ့ မှားယွင်းစွာ ကောက်ချက်ချမှု (Misconception) ကြီးကနေ ရုန်းထွက်ပြီး၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲရဲ့ အကြောင်းရင်းမှန်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်လိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒပါ။ ဒီဆန္ဒသာ ကြီးမားနေရင်၊ လောကီအာရုံတွေဆိုတာ ဘာမှ စိတ်ဝင်စားစရာ မကောင်းတော့ပါဘူး။ ကိုယ်တိုင် လွတ်မြောက်ချင်သလို၊ လူသားအားလုံးကိုလည်း လွတ်မြောက်စေချင်တဲ့ ဆန္ဒဟာ အရာအားလုံးရဲ့ အစပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒုတိယကတော့ “ခိုင်မာတဲ့စိတ်” (စိတ္တာဓိပတိ) ပါ။ မျက်မှောက် ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေအပေါ်မှာ အပြည့်အဝ စူးစိုက်နစ်မြုပ်နေတဲ့ စိတ်ပါ။ အာရုံတစ်ခုခုနဲ့ တိုက်မိလို့ ပေါ်လာတဲ့ ဝိဉာဏ်ကို “ငါ” လို့ မယူဆဘဲ၊ အရှိကို အရှိတိုင်း လက်ခံပြီး စူးစိုက်ထားနိုင်တဲ့ ခိုင်မာမှုဟာ အပြင်ကနေ ဘယ်လို ဖိအားတွေပဲ လာလာ တုန်လှုပ်သွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်က ပြင်ပအာရုံတွေဆီ မလွင့်စင်ဘဲ၊ ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေပေါ်မှာသာ အာရုံစူးစိုက်ထားနိုင်စွမ်း ရှိလာခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

တတိယကတော့ “မဆုတ်တဲ့လုံ့လ” (ဝီရိယာဓိပတိ) ပါ။ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာအလုပ်ကို အားထုတ်တဲ့နေရာမှာ ပျင်းရိခြင်း၊ တွေဝေခြင်းဆိုတာတွေ ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီလုံ့လဟာ “ငါ ကြိုးစားနေတယ်” ဆိုတဲ့ အတ္တနဲ့ တွန်းအားပေးတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ အရှိတရားကို သိချင်စိတ်ကြောင့် အလိုအလျောက် စီးဆင်းလာတဲ့ ခွန်အားတစ်ခု ဖြစ်ရပါမယ်။ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်သက်သက်ကို အနီးကပ် လေ့လာနေတဲ့အခါ တွေ့ရှိချက်တိုင်းဟာ လတ်ဆတ်နေတဲ့အတွက် လုံ့လဟာ ရိုးအီသွားတယ်ဆိုတာ မရှိတော့ပါဘူး။ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အမြဲတမ်း သတိကပ်ပြီး ခန္ဓာရဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို အဆက်မပြတ် လေ့လာနေခြင်းဟာ ဝီရိယာဓိပတိရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။

စတုတ္ထကတော့ “ထိုးထွင်းသိတဲ့ဉာဏ်” (ဝီမံသာဓိပတိ) ပါ။ ဒါဟာ အရေးအကြီးဆုံးပါပဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ ရှုမှတ်မှု နောက်ကွယ်မှာ “ငါ” ပါနေသလား၊ အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှု (Dogma) တွေ လွှမ်းမိုးနေသလား ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ အမြဲတမ်း စစ်ဆေး လေ့လာခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဝိပဿနာအားထုတ်ရာတွင် “ဖြစ်ပျက်” ကို အထူးရှုမှတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်ရှိ ရုပ်နာမ်များ ဖြစ်ပြီးပျက်နေမှုကို စူးစိုက်ကြည့်ခြင်းဖြင့် နိစ္စသညာ (မြဲသည်ဟူသောအထင်) နှင့် အတ္တသညာ (ငါဟူသောအထင်) တို့ကို ဖယ်ရှားရပါမည်။ ကိုယ့်လုပ်ရပ်တိုင်း၊ ကိုယ့်တွေးတောမှုတိုင်းဟာ အမှန်တရားနဲ့ ကိုက်ညီရဲ့လား ဆိုတာကို ယုတ္တိဗေဒကျကျ အမြဲ ပြန်လည်ဆန်းစစ်နေရပါမယ်။

ဒီအဓိပတိတရားလေးပါးကိုသာ ရဟန်းတော်တွေဟာ ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်အသုံးချမယ်ဆိုရင်၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တအမြင် (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) ဟာ ဉာဏ်ရှေ့မှာ ရပ်တည်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ဘဲ ပြိုလဲသွားမှာ အသေအချာပါပဲ။ “သတ္တဝါ”၊ “ငါ”၊ “သူ”၊ “အတ္တ” ဆိုသည်မှာ တကယ်မရှိဘဲ ရုပ်နှင့် နာမ် အညမည အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုဖြစ်ပျက်နေခြင်းကို သတ္တဝါဟု မှားယွင်းစွာ ပညတ်ထားခြင်း (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဒီအမှန်တရားကို ကိုယ်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်သွားတဲ့အခါ၊ ရဟန်းတစ်ပါးဟာ အရိယာအဖြစ်သို့ အလိုအလျောက် ကူးပြောင်းသွားတာပါပဲ။ ရဟန်းတစ်သိန်းက ဒီလမ်းစဉ်အတိုင်း ကြိုးစားမယ်ဆိုရင်၊ အရိယာရဟန်း တစ်သိန်း ပေါ်ထွက်လာမယ်ဆိုတာ ယုတ္တိဗေဒအရ လုံးဝ ငြင်းဆန်လို့ မရတဲ့ အရှိတရား ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ထူးဆန်းတဲ့ တန်ခိုးပြာဋိဟာ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းတရား ပြည့်စုံလို့ အကျိုးတရား ပေါ်လာခြင်း သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို ကြီးမားတဲ့ ရည်မှန်းချက် အောင်မြင်ဖို့အတွက် ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကလည်း အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ လူဝတ်ကြောင်တွေအနေနဲ့ မျက်စိစုံမှိတ် အကန်းယုံ လှူဒါန်းနေတဲ့ အလေ့အထတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ စွန့်လွှတ်ရပါမယ်။ ယနေ့ခေတ်မှာ ဒါနပြုပြီး နတ်ပြည်ကို လိုချင်တာ၊ လောကီ ကြီးပွားချမ်းသာရေးကို မျှော်လင့်တာတွေဟာ အရောင်းအဝယ်သဘောမျိုးသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဒီလို လောကီအကျိုးစီးပွားကို မျှော်လင့်ပြီး လှူဒါန်းနေခြင်းဟာ “ငါ” ဆိုတဲ့ မှားယွင်းစွာ ကောက်ချက်ချမှုတွေကို ပိုမို ခိုင်မာစေပြီး၊ သံသရာလွတ်မြောက်ရေးကို လုံးဝ ဦးမတည်ပါဘူး။ သံသရာလွတ်မြောက်ရေးကို မလုပ်ဘဲ ဒါနတွေ ဘယ်လောက်လုပ်လုပ် လိုလားအပ်တဲ့ ပန်းတိုင်ကို ရောက်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ရတနာသုံးပါးတွင် ပါဝင်သော “သံဃာရတနာ” ဆိုသည်မှာ အရိယာသံဃာ (မဂ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဖိုလ်ပုဂ္ဂိုလ် ၈ ယောက်) ကိုသာ ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဒါကြောင့် ပုထုဇဉ်ရဟန်းများကို ရတနာထိုက်သည်ဟု အကန်းယုံ မယုံကြည်ဘဲ၊ အရိယာဖြစ်အောင် မဖြစ်မနေ ကြိုးစားအားထုတ်ရပါမည်။ လူဝတ်ကြောင်များအနေဖြင့်လည်း ဝိပဿနာအလုပ်ကို လက်တွေ့အားထုတ်နေသူများကိုသာ ရွေးချယ်ပြီး ဉာဏ်ပါသော ထောက်ပံ့မှုဖြင့် ပံ့ပိုးပေးရပါမယ်။ မိမိတို့ရဲ့ ချွေးနှဲစာကို သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရေးဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့သာ အသုံးပြုရပါမယ်။ ဤသို့ အသိဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်တဲ့ ထောက်ပံ့မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ရဟန်းများအနေနဲ့လည်း ဝိပဿနာအလုပ်ကို ပိုမို အာရုံစိုက်လာစေဖို့ မှန်ကန်တဲ့ တွန်းအားပေးမှုတစ်ရပ် ဖြစ်လာစေမှာပါ။

အချုပ်အားဖြင့် ပြောရရင် ရဟန်းသိန်းနဲ့ချီ အရိယာဖြစ်ရေးဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ တွေးနေတာဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ဉာဏ်ပညာကို ကန့်သတ်လိုက်တာပါပဲ။ လောကကြီးရဲ့ အမှန်တရား (Reality) က ရှင်းလင်းပါတယ်။ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေတာကို ပကတိအတိုင်း လေ့လာဖို့ပဲ လိုပါတယ်။ ဒီလို လေ့လာတဲ့နေရာမှာ ပြင်းပြတဲ့ဆန္ဒ (ဆန္ဒာဓိပတိ)၊ ခိုင်မာတဲ့စိတ် (စိတ္တာဓိပတိ)၊ မဆုတ်တဲ့လုံ့လ (ဝီရိယာဓိပတိ) နဲ့ ထိုးထွင်းသိတဲ့ဉာဏ် (ဝီမံသာဓိပတိ) ဆိုတဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါးကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးချမယ်ဆိုရင် ဘယ်လို မှားယွင်းစွာ တွေးထင်မှု (Misconception) မျိုးမဆို ပြိုကွဲသွားမှာ အသေအချာပါပဲ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ တကယ့် အလိုတော်ကျဖြစ်တဲ့ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရေးဆိုတဲ့ လမ်းကြောင်းမှန်ပေါ်မှာ လူရော ရဟန်းပါ ညီညီညွတ်ညွတ်နဲ့ လျှောက်လှမ်းကြမယ်ဆိုရင်၊ မကြာလှသော အချိန်အတွင်းမှာပဲ အသိဉာဏ်အလင်းပွင့်တဲ့ အရိယာတွေ အများအပြား ပေါ်ထွန်းလာမယ့် အေးချမ်းတဲ့ ခေတ်တစ်ခေတ်ကို အမှန်တကယ် မျက်မှောက်ပြုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရှိတရားကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ဉာဏ်ပညာကို အပြည့်အဝ အသုံးချကာ သံသရာမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ရေးကို ကြိုးပမ်းကြပါစို့။