သာသနာ့ဘောင်မှာ အခုလက်ရှိ အများဆုံးတွေ့နေရတာက စာပေသင်ကြားခြင်း (ပရိယတ္တိ) ကိုပဲ အဓိကထားပြီး ဒါလုပ်နေရင် တာဝန်ကျေပြီလို့ ယူဆနေကြတဲ့ အခြေအနေပါပဲ။ ကိုရင်ဝတ်စဉ်က သင်္ကန်းတောင်းခဲ့တဲ့ “သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲက လွတ်မြောက်လို၍” ဆိုတဲ့ မူလကတိကဝတ်ကို မေ့လျော့ပြီး စာအုပ်တွေကြားထဲမှာပဲ သံသရာလည်နေကြတာ အလွန်များပါတယ်။ တကယ်တော့ ဂန္ထဓုရ ဆိုတဲ့ စာပေသင်ကြားခြင်းသက်သက်ဖြင့် သာသနာမှာ နေခွင့်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရားဟော ပါဠိတော်စစ်စစ်မှာ လုံးဝမပါဘဲ၊ ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာမှာသာ ၁၅ ကြိမ်တိတိ ပါဝင်နေတဲ့ စကားလုံးသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ပိဋကတ်သုံးပုံကို အာဂုံဆောင်နိုင်တာ၊ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားတွေကို အလွတ်ရွတ်ဆိုနိုင်တာတွေဟာ စာတွေ့အသိသက်သက် (သညာသိ) တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာအုပ်ထဲမှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လို့ ဖတ်လိုက်ရတဲ့အခါ ဦးနှောက်က သဘောပေါက်သွားသလို ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ့် လက်တွေ့ ကိုယ့်သန္တာန်မှာ လောဘဖြစ်စရာ၊ ဒေါသထွက်စရာ အာရုံတစ်ခုခုနဲ့ ကြုံလိုက်တာနဲ့ အဲဒီ စာတွေ့အသိတွေဟာ ချက်ချင်း ပျောက်သွားတတ်ပါတယ်။ အဲဒီနေရာမှာ “ငါပဲ၊ ငါ့ကို ပြောတာပဲ၊ ငါ မကျေနပ်ဘူး” ဆိုတဲ့ အတ္တဒိဋ္ဌိက ချက်ချင်း အစားထိုး ဝင်ရောက်လာတာကို လက်တွေ့ မြင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ ကျင့်စဉ်မပါတဲ့ အသိသက်သက်ရဲ့ အကြီးမားဆုံး အားနည်းချက်ပါပဲ။

ဒီလို သညာသိ အဆင့်ကနေ ခန္ဓာမှာ တိုက်ရိုက်သိတဲ့ ပညာသိ (ပဋိပတ္တိ) အဆင့်ကို ကူးပြောင်းဖို့ဆိုရင်၊ ခန္ဓာကိုယ်မှာ တိုက်ရိုက် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရှိတရားကို မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာတဲ့ ဝိပဿနာအလုပ်ကို မဖြစ်မနေ လုပ်ရပါမယ်။ ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သိစိတ် ဆိုတဲ့ ဝိဉာဏ် ကို စောင့်ကြည့်ရပါမယ်။ မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်လို့ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာတယ်၊ နားနဲ့ အသံ တိုက်လို့ ကြားသိစိတ် ပေါ်လာတယ်၊ ဒီ ဝိဉာဏ် ကလေးတွေဟာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေတဲ့ အရာမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားတဲ့ အနိစ္စ သဘောတရားလေးတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဝိပဿနာ အားထုတ်ရာမှာ အများဆုံး မှားယွင်းတတ်တာက စိတ်ကို ကောင်းအောင် လုပ်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း၊ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် လုပ်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း၊ သို့မဟုတ် စိတ်ကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားခြင်းပါပဲ။ စိတ်ကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားတာဟာ “ငါလုပ်နေတယ်” ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ပိုကြီးထွားစေပါတယ်။ အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျင့်သုံးရမှာက စိတ်ကို ပြင်ဖို့ မကြိုးစားဘဲ၊ စိတ်ရဲ့ သဘာဝ ဖြစ်တဲ့ ဖြစ်ခြင်းနဲ့ ပျက်ခြင်း (အနိစ္စ) သဘောကို အရှိကို အရှိအတိုင်း “သိ” နေဖို့ပါပဲ။ ဒေါသစိတ် ပေါ်လာရင် “ငါ ဒေါသထွက်တယ်” လို့ ပညတ်မတပ်ဘဲ၊ “ဒေါသစိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်သက်သက်အနေနဲ့ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ လေ့လာရပါမယ်။ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ စောင့်ကြည့်နေလိုက်ရင် အဲဒီစိတ်ကလေး ပျက်သွားတာကို လက်တွေ့ မြင်ရပါလိမ့်မယ်။

ဒီလို ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ သဘောကို အရှိအတိုင်း ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်လာတဲ့အခါ၊ ဖြစ်ပြီးပျက်နေတဲ့ အရာမှန်သမျှဟာ တည်တံ့မှုမရှိတဲ့အတွက် စက်ဆုပ်စရာ၊ အသုံးမကျတဲ့ ဒုက္ခသဘော ဖြစ်ကြောင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာပါလိမ့်မယ်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒီလိုဖြစ်ပျက်နေတဲ့ စိတ်တွေကို တားလို့မရဘူး၊ ငါ့အလိုအတိုင်း အစိုးမရဘူးဆိုတဲ့ အနတ္တ သဘောကို အပြည့်အဝ သဘောပေါက်လာပါလိမ့်မယ်။ အနတ္တ ဆိုတာကို “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒအဖြစ် လုံးဝ မယူဆမိဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ မဂ်ဖိုလ်ဆိုတာ အကြောင်းအကျိုး ညီညွတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတာ ဖြစ်လို့၊ ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ္တ၊ ဝီမံသာ ဆိုတဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါးနဲ့ ပြည့်စုံအောင် လက်တွေ့ ကျင့်ကြံအားထုတ်ရပါမယ်။

ပုထုဇဉ်ဘဝဆိုတာ ဝိနည်းဘယ်လောက်လိုက်နာပါစေ၊ စာပေဘယ်လောက်တတ်ပါစေ အပါယ်လေးပါးကို ပရမ်းပတာ ကျရောက်တတ်တဲ့ ဘေးအမြဲသင့်နေပါတယ်။ ဒကာ၊ ဒကာမတွေက ယုံကြည်လှူဒါန်းထားတဲ့ ပစ္စည်းလေးပါးကို ဘုန်းပေးသုံးဆောင်နေပြီး တရားမအားထုတ်ဘူးဆိုရင် အကြွေးယူထားပြီး ပြန်ဆပ်ဖို့ စိတ်ကူးမရှိတဲ့ လူယုတ်မာ လို့ မြတ်စွာဘုရားက သတ်မှတ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် သံသရာက လွတ်မြောက်ဖို့ဆိုရင် စာအုပ်တွေကြားထဲမှာပဲ မျောမနေဘဲ ကျင့်စဉ်မပါတဲ့ အသိသက်သက်ကနေ ရုန်းထွက်ပါ။ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာအလုပ်ဖြင့်သာ အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာချကာ သောတာပတ္တိမဂ် ပန်းတိုင်ဆီသို့ မလွဲမသွေ တက်လှမ်းနိုင်မည် ဖြစ်ပါတယ်။