“အနတ္တ (အတ္တမရှိ)” ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် နားလည်ဖို့ဆိုရင်၊ အရင်ဆုံး “အတ္တ” ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

အတ္တ (သို့မဟုတ်) “သတ္တဝါ” ဟူသော အယူမှား

အလွယ်ဆုံး ပြောရရင် အတ္တ ဆိုတာ “ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ” ဆိုတဲ့ အယူအဆပါပဲ။ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ ခွေး၊ ကြောင် စသဖြင့် “ဒါဟာ သီးခြား ဖြစ်တည်နေတဲ့ အကောင်အထည်၊ သတ္တဝါ တစ်ခုပဲ” လို့ ယုံကြည်ထားတာဟာ အတ္တအယူ (အတ္တဒိဋ္ဌိ) ပါပဲ။ ဘုရားရှင် မပွင့်ထွန်းခင် အချိန်အထိ လောကသား အားလုံးဟာ ဒီအမြင်နဲ့ပဲ ရှင်သန်ခဲ့ကြတာပါ။ ဘုရားရှင် ပွင့်လာမှသာ “သတ္တဝါဆိုတာ တကယ်မရှိဘူး၊ အနတ္တ (အတ္တမရှိ) သာ ဖြစ်တယ်” ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို သိခွင့်ရခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ “အတ္တ” ရှိတယ် ဆိုတဲ့ အယူမှား အမြစ်ကြီးကနေ တစ်ဆင့်၊ သဿတဒိဋ္ဌိ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ အကိုင်းအခက် အယူမှားတွေ ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်လာရတာပါ။ ဒါကြောင့် အတ္တဒိဋ္ဌိ ပြုတ်သွားတာနဲ့ ကျန်တဲ့ ဒိဋ္ဌိတွေ အားလုံး အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။

ပကတိ အရှိတရား (ရုပ် နှင့် နာမ်)

“သတ္တဝါ မဟုတ်ရင် ဘာလဲ” လို့ မေးစရာ ရှိလာပါတယ်။ လူတွေက လှုပ်ရှားသွားလာ တတ်တယ်၊ စိတ်ခံစားချက်ကို ဖော်ပြတတ်တယ် ဆိုရင် “ဒါ သတ္တဝါ (အသက်ဇီဝ) ပဲ” လို့ မွေးကတည်းက သင်ယူ မှတ်သားလာခဲ့ကြတာပါ။

ဒါပေမယ့် ဉာဏ်မျက်စိနဲ့ သေချာ ကြည့်လိုက်ရင် တကယ်တမ်း ရှိနေတာက “ရုပ်တရား” နဲ့ “နာမ်တရား (စိတ်)” နှစ်ခုတည်းသာ ရှိပါတယ်။ သိတတ်တဲ့ နာမ်တရားက အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ စေ့ဆော်လိုက်တဲ့အခါ ရုပ်ကြီးက လိုက်ပါ လှုပ်ရှားရတာကိုပဲ “အသက် (ဇီဝ) ရှိတယ်၊ သတ္တဝါပဲ” လို့ ထင်မှတ်မှားနေကြတာပါ။ အရှိတရား အစစ်အမှန်ကတော့ “န အတ္တ (သတ္တဝါ မဟုတ်)၊ န ဇီဝ (အသက်လိပ်ပြာ မဟုတ်)” ဘဲ၊ ဖြစ်ပြီးပျက်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်) ယန္တရားကြီး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

သညာ၏ လှည့်စားမှု နှင့် အတ္တကို ရှာဖွေခြင်း

ဥပမာ- “ငါ အတိတ်က ဒါတွေ လုပ်ခဲ့ဖူးတယ်” လို့ တွေးမိတယ် ဆိုပါစို့။ တကယ်တော့ အတိတ်မှာကတည်းက “ငါ” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိခဲ့ပါဘူး။ အတိတ်မှာ ဖြစ်ခဲ့တာက လိုချင်မှု (တဏှာ) ကြောင့် ပြုလုပ်လိုက်တဲ့ (ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ) ဆိုတဲ့ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ဖြစ်ပျက်မှု သက်သက်ပါ။ အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကို “သညာ” က မှတ်သားထားလိုက်ပါတယ်။

အခု ပစ္စုပ္ပန်မှာ အဲဒီ သညာ (မှတ်သားမှု) လေး ပြန်ပေါ်လာတဲ့အခါ၊ အတ္တအယူမှားက ဝင်ရောက်လာပြီး “ဒါ ငါ လုပ်ခဲ့တာပဲ” လို့ ဇာတ်လမ်းဆင် လိုက်တာပါ။ တကယ်တော့ မနေ့က ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ရုပ်နာမ်တွေဟာ မနေ့ကတည်းက ပျက်စီးသွားပါပြီ။

မနေ့က ဟင်းတစ်ခွက်ကို စားပြီး ကြိုက်သွားတယ်။ ဒီနေ့လည်း အဲဒီဟင်းကို ထပ်စားချင်တယ် ဆိုပါစို့။ “ဒီဟင်းကို ငါ ကြိုက်တယ်” လို့ အတ္တနဲ့ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်တတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ မနေ့က ကြိုက်တဲ့စိတ်က မနေ့ကတည်းက ချုပ်ငြိမ်းသွားပါပြီ။ ဒီနေ့ ထပ်ဖြစ်တဲ့ ကြိုက်စိတ်က အကြောင်းတိုက်ဆိုင်မှုနဲ့ သညာကြောင့် အသစ်ထပ်ဖြစ်လာတဲ့ စိတ်အသစ်လေး သက်သက်ပါ။

(ဒီနေရာမှာ အထူး သတိပြုစေချင်တာက “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့၊ ငါ မပိုင်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရတော့ဘူး” ဆိုတဲ့ လက်မြှောက်အရှုံးပေးရမယ့် အဆိုးမြင်ဝါဒ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ အရှိတရားကို အရှိအတိုင်း မှန်မှန်ကန်ကန်သိပြီး၊ မလိုအပ်တဲ့ အပူမီး အစွဲအလမ်းတွေကို ငြိမ်းသတ်နိုင်ဖို့သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။)

တကယ်လို့ ကိုယ့်ခန္ဓာကို ကိုယ်ပိုင်တဲ့ “အတ္တ” သာ အမှန်တကယ် ရှိခဲ့ရင် “ဒီရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်မှုကြီးကို ရပ်လိုက်စမ်း၊ အခုချက်ချင်း နိဗ္ဗာန်ကို သွားမယ်” လို့ အမိန့်ပေးကြည့်ပါ။ လုံးဝ ရပ်လို့မရသလို၊ အမိန့်ပေးလို့လည်း မရတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့-

ရုပ်တရားဟာ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ အလိုအတိုင်း ဖြစ်နေလို့ပါ။

နာမ်တရားဟာ အာရုံ နဲ့ ဒွါရ (ဥပမာ- မျက်စိနဲ့ အဆင်း) အလိုအတိုင်း ဖြစ်နေလို့ပါ။

အားလုံးဟာ ကိုယ့်အလိုအတိုင်း မဟုတ်ဘဲ၊ သူ့အကြောင်းနဲ့သူ (သူ့သဘောသူ) ဆောင်နေပါတယ်။ ဒါကို နားလည်ရင် အတ္တဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါပြီ။

အခြားသော ဒိဋ္ဌိကြီးများကို ချေဖျက်ခြင်း

အတ္တဒိဋ္ဌိ ပြုတ်သွားရင် ကျန်တဲ့ ဒိဋ္ဌိတွေ ဘယ်လို ကွာကျသွားသလဲ ကြည့်ရအောင်-

၁။ သဿတဒိဋ္ဌိ (ခိုင်မြဲသည်ဟု ယူဆခြင်း): “သတ္တဝါ” ဆိုတာ ရှိတယ်၊ ဒီသတ္တဝါ (သို့မဟုတ် လိပ်ပြာ) ကပဲ မသေမချင်း ခိုင်မြဲနေပြီး ဘဝတစ်ခုကနေ တစ်ခုကို ကူးပြောင်း သွားတယ်လို့ ယူဆတာပါ။ ဒါပေမယ့် လက်ရှိ မျက်မှောက်မှာကိုပဲ ရုပ်နာမ်တွေဟာ တစ်စက္ကန့်လေးတောင် မရပ်ဘဲ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာ (အနိစ္စ) ကို မြင်လိုက်ရင်၊ ဘဝကူးသွားမယ့် ခိုင်မြဲတဲ့ “ငါ” ဆိုတာ မရှိမှန်း ရှင်းလင်းသွားပြီး သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။

၂။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်စဲသည်ဟု ယူဆခြင်း):

သေရင် ဘာမှ ဆက်မဖြစ်တော့ဘူး၊ အကုန် ပြတ်စဲသွားပြီလို့ ယူဆတာပါ။ ရုပ်နာမ်တွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေရခြင်းရဲ့ တရားခံဟာ “တဏှာ (လိုချင်မှု)” နဲ့ “အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု)” ပါ။ အသက်ရှင်နေစဉ်မှာတောင် အကြောင်းတရား (တဏှာ) ရှိနေသရွေ့ အကျိုးတရား (ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်မှု) က ရပ်တန့်မသွားဘူး ဆိုတာကို မြင်ရင်၊ သေဆုံးပြီးနောက်မှာလည်း ဒုက္ခမှန်းမသိတဲ့ အဝိဇ္ဇာနဲ့ တဏှာ မကုန်သရွေ့တော့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး နောက်ဘဝ ရုပ်နာမ်တွေ ဆက်ဖြစ်ဦးမယ် (သံသရာ လည်ဦးမယ်) ဆိုတာ ရှင်းလင်းသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါဆိုရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါပြီ။

၃။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (အကောင်အထည်ဟု ယူဆခြင်း):

ပကတိ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး အစုအဝေးကြီးပေါ်မှာ “ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ အကောင်အထည်” လို့ နာမည်တပ် အထင်မှားတာပါ။ အတ္တဒိဋ္ဌိ ရှင်းလင်းသွားတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ယန္တရား သက်သက်သာ ရှိတယ်လို့ သဘောပေါက်သွားတဲ့အတွက် သက္ကာယဒိဋ္ဌိလည်း အလိုလို စင်ကြယ်သွားပါလိမ့်မယ်။

နိဂုံးချုပ်

ဒီလောက်ဆိုရင် ပထမမဂ် (သောတာပတ္တိမဂ်) ရရှိဖို့အတွက် ပယ်သတ်ရမယ့် ဒိဋ္ဌိတွေရဲ့ သဘောကို ရှင်းလင်းစွာ သဘောပေါက်လောက်ပြီ ထင်ပါတယ်။

ဒီအစွဲအလမ်း ဒိဋ္ဌိတွေကနေ လွတ်မြောက်ရာ အကျင့်မြတ်ကတော့ “မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး” ပါပဲ။ မဂ္ဂင်အလုပ် အားထုတ်တဲ့ နေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံးကတော့ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ “ဖြစ်ပျက်” ကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် မြင်အောင် ကြည့်ဖို့ပါပဲ။ ဖြစ်ပျက်ကို သေသေချာချာ မြင်ထားမှသာလျှင် အရာရာဟာ “သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့ တရားများသာ” ဆိုတာကို အကြွင်းမဲ့ လက်ခံလာမှာပါ။

လူ၊ ရဟန်း အရိယာ သူတော်စင်များ တတ်နိုင်သမျှ များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးအတွက်၊ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ အဓိပတိတရားလေးပါး (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ၊ ထက်သန်သော စိတ်၊ မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ၊ ထိုးထွင်းသိသော ပညာ) နှင့်သာ ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအားထုတ်သွားကြမည် ဆိုလျှင်၊ အတ္တဒိဋ္ဌိ အစရှိသော အယူမှားများ ကင်းစင်ပြီး လိုလားတောင့်တအပ်သော သံသရာ လွတ်မြောက်ခြင်း ပန်းတိုင်သို့ ဧကန်မလွဲ ရောက်ရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း တိုက်တွန်း နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။