ဤဆောင်းပါးကို မဖတ်ရှုမီ “သင်္ခါရမှ အနတ္တကို သိမ်းဆည်းခြင်း” ဟူသော ဆောင်းပါးကို အရင် ဖတ်ရှုထားရန် အကြံပြုလိုပါသည်။ ထို့အပြင် သင်္ခါရ၏ သဘော၊ ရုပ်နာမ်၏ သဘော၊ အနတ္တ၏ သဘောတရားများကို အခြေခံအားဖြင့် နားလည်ထားရန် လိုအပ်ပါသည်။

ဒီဆောင်းပါးမှာ အဓိက ဆွေးနွေးချင်တာကတော့ ဒုက္ခသစ္စာနဲ့ သမုဒယသစ္စာ နှစ်ပါး ဘယ်လို အချိတ်အဆက်မိမိ သံသရာလည်နေသလဲ ဆိုတဲ့ အကြောင်းပါ။ ဒီအကြောင်းကို ချက်ချင်းကြီး တန်းပြီး သဘောပေါက်ဖို့တော့ မလွယ်ပါဘူး။ ဖတ်ရှုသူ ယောဂီ မိတ်ဆွေများ အနေနဲ့-

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်: ဖြစ်ပျက်ကို မြင်တဲ့ဉာဏ်၊

ဘင်္ဂဉာဏ်: အပျက်ချည်းသက်သက်ကို မြင်တဲ့ဉာဏ်၊

အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဆိုတဲ့ လက္ခဏာရေး သုံးပါးကို အထူး ထင်ထင်ရှားရှား မြင်တဲ့ဉာဏ်-

စတဲ့ ဉာဏ်စဉ်တွေကို အရင် ရရှိ ဖြတ်သန်းထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ငါ၊ သူ မဟုတ်သော အနတ္တ ယန္တရား

လက္ခဏာရေး သုံးပါးကို အထူး ထင်မြင်လာပြီ ဆိုရင်တော့ “ငါ၊ သူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ မဟုတ်ပါလား” ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် (ဒိဋ္ဌိ ကင်းစင်မှု) ဟာ ခိုင်မာစွာ ကျပြီးသား ဖြစ်နေမှာပါ။ အဲဒီ အခြေအနေမှာ ရုပ်နာမ်ကို ဉာဏ်နဲ့ ထပ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။

စိတ္တာနုပဿနာ ရှုနေတဲ့ ယောဂီ ဆိုရင် “စိတ်တွေဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတယ်” ဆိုတာကို အထပ်ထပ် တွေ့နေရပါမယ်။

အရှုခံ အာရုံလေး ပေါ်လာပြီး ပျက်သွားတယ်။

အဲဒါကို လှမ်းသိလိုက်တဲ့ အရှုဉာဏ်လေးကလည်း ပျက်သွားတယ်။

ပြီးရင် နောက်ထပ် အရှုခံ အသစ် ထပ်ပေါ်လာပြီး ပျက်သွားတယ်။

ပြီးတော့ အဲဒါကို သိတဲ့ အရှုဉာဏ်ကလည်း ထပ်ပေါ်လာပြီး ပျက်သွားပြန်တယ်။

ဒီလိုနဲ့ အရှုခံ၊ အရှုဉာဏ် တစ်စုံစီ တစ်စုံစီဟာ အဆက်မပြတ် ပျက်စီးပြီး အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်နေပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီ အရှုခံ အာရုံထဲမှာလည်း “ငါ” မပါသလို၊ သိလိုက်တဲ့ အရှုဉာဏ် ဆိုတာကလည်း “ငါ” မဟုတ်ပါဘူး။ အားလုံးဟာ တရားတွေက သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့ (အနတ္တ) သဘောတရား သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ကြေညက်နေပြီလို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။

“ငါ ပြုလုပ်ဖန်တီးတယ်” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။ ရုပ်တရား နာမ်တရား (သင်္ခါရတရား) တွေဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့သာ အကျိုးအဖြစ် ပေါ်လာရတာပါ။ ရုပ်ကို ပြုပြင်နေတာက “ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ” ဖြစ်ပြီး၊ နာမ်ကို ပြုပြင်ပေးနေတာက “အာရုံ နဲ့ ဒွါရ” တို့ ထိခိုက်မှုပါပဲ။

သဿတ နှင့် သက္ကာယ ဒိဋ္ဌိ ကို ခွာခြင်း

ဒီနေရာမှာ သဿတဒိဋ္ဌိ (ခိုင်မြဲတယ်ဟု အထင်မှားခြင်း) နဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါ့ကိုယ်ကောင်ဟု အထင်မှားခြင်း) ကို အမြစ်ပြတ် ခွာချနိုင်ဖို့ အလွန် အရေးကြီးတဲ့ သတိထားစရာ အချက်လေး တစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

ရုပ်နာမ်ဟာ အချိန်ပြည့် ပျက်စီးသွားပြီး နောက်ထပ် ရုပ်နာမ်သစ် အဖြစ် ချက်ချင်း အသစ်ပြန်ဖြစ်နေတဲ့ တရားပါ။ လောကကြီးမှာ ဒီလို ပျက်စီးသွားတတ်တဲ့ တရားတွေချည်းပဲ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပျက်သွားတဲ့ တရားက နောက်ထပ် တရားအသစ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာစေဖို့ အကျိုးပေး (တွန်းအားပေး) သွားတဲ့ သဘောလေးတော့ ရှိပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အလွန် အရေးကြီးတာက- “နောက်ဖြစ်လာတဲ့ တရားဟာ အရင်တရားအဟောင်း လုံးဝ မဟုတ်ဘူး” ဆိုတာပါပဲ။ ရုပ်နာမ်ကို “တရားသဘော မျှသာ” လို့ သိထားပြီးတဲ့နောက်၊ “အရင်စိတ်နဲ့ အခုစိတ် အတူတူပဲ (သို့မဟုတ်) အရင်စိတ်ကနေ အခုစိတ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားတာပဲ” လို့ အထင်မှားတတ်ပါတယ်။ တကယ်တမ်း ပကတိ အရှိတရားကတော့ “အဟောင်းပျက်ပြီး အသစ် အသစ်တွေ အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ တရားများသာ” ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သေချာ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် နားလည်ရင် သဿတရော၊ သက္ကာယရော ပြုတ်ကျသွားပါပြီ။

(ဥပမာ – ရုပ်ရှင်ပြစက်ကနေ ဖလင်ကော်ပြား တစ်ကွက်ချင်းစီကို အမြန်နှုန်းနဲ့ ပြသနေတဲ့အခါ လူတွေ လှုပ်ရှားသွားလာနေတယ်လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တော့ တစ်ကွက်နဲ့ တစ်ကွက် လုံးဝ မတူတဲ့ ပုံရိပ်အသစ်တွေချည်း ဖြစ်နေသလိုပါပဲ။)

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် (လျစ်လျူရှုခြင်း)

သင်္ခါရ (ရုပ်နာမ်) ကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိထားပြီ ဆိုရင်၊ အချိန်တိုင်း စက္ကန့်တိုင်းဟာ သင်္ခါရတရားတွေသာ ဖြစ်ပြီး၊ သင်္ခါရတရားတိုင်းဟာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တပဲ လို့ သိမြင်တဲ့ဉာဏ် အလွန် အားကောင်းလာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအခါမှာ သင်္ခါရတရားတွေ အပေါ်မှာ လျစ်လျူရှုချင်တဲ့စိတ် (ဥပေက္ခာ) ပေါ်လာပြီး၊ အလိုလို လျစ်လျူရှုထားနိုင် ပါလိမ့်မယ်။

မြင်သမျှ၊ ကြားသမျှ၊ နံသမျှ၊ စားသမျှ အရသာ၊ ထိတွေ့သမျှ၊ တွေးတော သိရှိသမျှ စိတ် အားလုံးဟာ “သင်္ခါရတရားတွေချည်းပဲ၊ အနိစ္စတွေ၊ ဒုက္ခတွေ၊ အနတ္တတွေချည်းပဲ” လို့ ရှုမှတ်ရင်း လျစ်လျူရှုထားချင်ရင် အဲဒီအတိုင်းသာ လျစ်လျူရှုထားလိုက်ပါ။

ဘယ်အချိန်ထိ ရှုရမလဲ ဆိုတော့- “ဘာမှ ထူးခြားတဲ့ ကိစ္စ မရှိပါလား။ ငါ၊ သူ လုံးဝ မရှိပါလား။ ငါ၊ သူ ရဲ့ သဘော မဟုတ်ပါလား။ သင်္ခါရ သက်သက်၊ အနတ္တ သက်သက်ပါလား” ဆိုတာကို ပိုင်သထက် ပိုင်လာပြီး၊ လုံးဝကို ငြီးငွေ့လာတဲ့ အထိ ဆက်ရှုရပါမယ်။

သစ္စာဉာဏ် နှင့် ကိစ္စဉာဏ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း

နောက်ဆုံးမှာတော့ အရှုခံ နဲ့ အရှုဉာဏ် ဖြစ်ပျက်နေခြင်း ယန္တရားကြီး တစ်ခုလုံးဟာ တကယ့် “ဒုက္ခသစ္စာ” အစစ်အမှန်ကြီးပဲ ဆိုတာကို ထိုးထွင်း မြင်လာပါမယ်။ ဘယ်လိုမှ ငြင်းဆန် ဖုံးကွယ်လို့ မရတော့ပါဘူး။ “လိုချင်တယ်” ဆိုတာဟာ ဘာအဓိပ္ပာယ်မှ မရှိတော့ဘူး။ ဒုက္ခတွေ ဖြစ်လာပြီး၊ ဒုက္ခတွေ ပျက်သွားတာမှလွဲလို့ တခြား ဘာဆိုဘာမှ မရှိတဲ့ “ဒုက္ခသစ္စာ အစစ်အမှန်ကြီး” ပဲလို့ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိလာရပါမယ်။ အဲဒါ “သစ္စာဉာဏ်” ရလာတာပါပဲ။

ဒီလို ဒုက္ခဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းကို ဉာဏ်နဲ့ ထပ်ရှာကြည့်လိုက်တဲ့ အခါကျမှသာ- အစပိုင်းမှာ ဖြတ်ကနဲ ဖြတ်ကနဲ ပေါ်လာတတ်တဲ့ လိုချင်မှု (တဏှာ) နဲ့ နောက်ပိုင်းမှာတော့ ခန္ဓာငါးပါးအပေါ် အမြဲမပြတ် အမြစ်တွယ်နေတဲ့ စွဲလမ်း လိုချင်မှု ဆိုတဲ့ “သမုဒယသစ္စာ” ကိုပါ ထင်ရှားစွာ မြင်လာပါလိမ့်မယ်။

ဒီအခြေအနေမှာတော့ အဲဒီဖြစ်စဉ်ကိုပဲ ဆက်လက် ရှုမှတ်နေဖို့ လိုပါတယ်။

ဒုက္ခသစ္စာ (ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်) ကလည်း အဆက်မပြတ် လည်ပတ်နေတယ်။

သမုဒယသစ္စာ (လိုချင်မှု တဏှာ) ကလည်း အဆက်မပြတ် မောင်းနှင်နေတယ်။

ဒီအထဲမှာ “ငါ၊ သူ” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိဘူး။

“တကယ်မှ တကယ့်ကို ဆိုးရွားလွန်းတဲ့ ဒုက္ခယန္တရားကြီးပါလား” ဆိုတာကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိလာတဲ့အထိ ဆက်ကြည့်ပါ။

ဒုက္ခသစ္စာ နှင့် သမုဒယသစ္စာ၏ သဘာဝ (၄) ချက်စီ

ဒုက္ခသစ္စာ၏ အလုပ် (၄) ချက်-

၁။ သင်္ခတဋ္ဌော (ဖြစ်ခြင်း): တဏှာ ဆိုတဲ့ လက်သမားဆိုးရဲ့ ယုတ်မာစွာ ပြုပြင် ဖန်တီးမှုကို အမြဲတမ်း ခံနေရတဲ့ သဘော။

၂။ ဝိပရိဏာမဋ္ဌော (ပျက်ခြင်း): ခိုင်မြဲစွာ မတည်နိုင်ဘဲ ယိမ်းယိုင် ဖောက်ပြန် ပြိုကွဲ ပျက်စီးနေရတဲ့ သဘော။

၃။ ပီဠနဋ္ဌော (နှိပ်စက်ခြင်း): သတ္တဝါကို ညှာတာမှု ကင်းမဲ့စွာ အမြဲ နှိပ်စက်နေတဲ့ သဘော။

၄။ သန္တာပဋ္ဌော (ပူလောင်ခြင်း): ဆင်းရဲမီးတွေနဲ့ တငြီးငြီး တောက်လောင် ခံစားနေရတဲ့ သဘော။

သမုဒယသစ္စာ (လိုချင်မှု) ၏ သဘာဝ (၄) ချက်-

၁။ အာယုဟနဋ္ဌော (စုဆောင်းခြင်း): ဆင်းရဲဒုက္ခ အသစ်တွေကိုသာ ထပ်ခါတလဲလဲ စုဆောင်း ဆည်းပူးတတ်တဲ့ သဘော။

၂။ နိဒါနဋ္ဌော (ပေးအပ်ခြင်း): ဆင်းရဲဒုက္ခတွေကို တစ်ခုမကျန်၊ အနားမပေးဘဲ အမြဲ ပေးအပ် ဆောင်နှင်းတတ်တဲ့ သဘော။

၃။ သံယောဂဋ္ဌော (ယှဉ်တွဲခြင်း): ဆင်းရဲဒုက္ခတွေနဲ့သာ မခွဲမခွာ ယှဉ်တွဲ ပေါင်းစပ်ပေးတတ်တဲ့ သဘော။

၄။ ပလိဗောဓဋ္ဌော (တားဆီးခြင်း): သံသရာမှ ထွက်မြောက်ရာ မဂ်ခရီးကို အမြဲ တားဆီး နှောင့်ယှက် ကန့်ကွက်တတ်တဲ့ သဘော။

ဒီသဘောတရားတွေကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လာပြီ ဆိုရင်တော့ “ကိစ္စဉာဏ်” သို့ ကူးပြောင်း တက်လှမ်းလာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်

ကြည့်လေသမျှ ဒုက္ခသစ္စာ နဲ့ သမုဒယသစ္စာချည်းပါပဲ။ မြင်သမျှ အရာရာတိုင်းဟာလည်း ဒုက္ခ နဲ့ သမုဒယ ကလွဲလို့ ဘာမှ မရှိပါဘူး။ အားလုံးဟာ တရားတွေချည်း သက်သက်ဖြစ်ပြီး၊ သမုဒယသစ္စာ (အကြောင်း) နဲ့ ဒုက္ခသစ္စာ (အကျိုး) အဆက်မပြတ် လည်ပတ်နေတဲ့ “သံသရာ ယန္တရားကြီး သက်သက်သာ” ဆိုတာကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် မျက်မှောက်ပြု သိမြင်သွားဖို့ပါပဲ။

ဒီဆောင်းပါးဟာ ဝိပဿနာ ဉာဏ်စဉ်များဖြစ်တဲ့ “သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်” ကနေ “သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်” အထိ ကူးပြောင်းသွားပုံကို ရည်ရွယ် ဆွေးနွေးထားတာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ဓမ္မမိတ်ဆွေများ ရိပ်မိကြမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ဘယ်သူ ဘယ်ဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ဘာတစ်ခုမှ မရှိတဲ့ ဒီလောကကြီးမှာ ရှေ့ဆက် ဘာတွေ ဘယ်လို ဖြစ်လာဦးမလဲ ဆိုတာကိုတော့ ကြိုတင် မသိနိုင်ပါဘူး။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ (တရားအားလုံးဟာ ကိုယ်ပိုင်အစိုးရတာ မဟုတ်) ပဲ မဟုတ်ပါလား။

ဒါကြောင့် ဓမ္မမိတ်ဆွေများအတွက် လက်တွေ့ တရားအားထုတ်ရာမှာ အကျိုးရှိနိုင်လောက်မယ် ထင်တဲ့ ကိုယ်တွေ့ အတွေ့အကြုံ ဖြတ်သန်းမှုများကို စေတနာရှေ့ထား မျှဝေပေးခြင်း သက်သက်သာ ဖြစ်ပါကြောင်း နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။