ဒီစာက ရဟန်းများနဲ့ လုံးဝမဆိုင်ကြောင်း ပြောလိုပါတယ်။ လူအရိယာများနဲ့ ပုထုဇဉ်များကိုသာ ရည်ညွှန်းပါတယ်။ အရိယာများအနေနဲ့ ပြောချင်တာရှိရင်တော့ စာသာပို့ပါ။
၁။ သောတာပန်နှင့် ဖွင့်ဟပြောဆိုခြင်း (ဓမ္မကြောင်းအရ အမြင်)
ပထမဦးဆုံး သိထားရမှာက မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ သောတာပန်ဖြစ်ရင် ဖွင့်ဟပြောဆိုခွင့်ကို ပိတ်ပင်ထားခြင်း မရှိဘူးဆိုတဲ့ အချက်ပါ။ သာဝတ္ထိပြည်မှာရှိတဲ့ သောတာပန်တွေဟာ သူတို့ကိုယ်သူတို့ အပါယ်တံခါး ပိတ်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း၊ သောတာပန်ဖြစ်ကြောင်းကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဖွင့်ဟပြောဆိုလေ့ရှိတယ်လို့ ကျမ်းဂန်တွေမှာ ပါရှိပါတယ်။
မြတ်စွာဘုရားက “ဓမ္မာဒါသ” (တရားမှန်ကန်) ကို ဟောကြားတဲ့အခါမှာ မိမိကိုယ်ကို သောတာပန်ဖြစ်ကြောင်း ယုံကြည်ချက်ရှိသူဟာ “ငါသည် ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်၊ ပြိတ္တာ၊ အသူရကာယ် အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်ပြီ၊ ငါသည် သောတာပန် ဖြစ်ပြီ” လို့ ပြောဆိုနိုင်တယ်လို့ ခွင့်ပြုထားပါတယ်။ ဒါဟာ ဘာကို ညွှန်ပြနေသလဲဆိုတော့ အရိယာဖြစ်ခြင်းနဲ့ ဖွင့်ဟပြောဆိုခြင်းဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆန့်ကျင်ဘက်မဟုတ်ဘူးဆိုတာပါပဲ။
၂။ “မပြောရဘူး” ဆိုတဲ့ အယူအဆ ဘယ်ကလာသလဲ
ဒီအယူအဆဟာ အဓိကအားဖြင့် အချက်နှစ်ချက်ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ် –

• ကိုယ်တွေ့အတွေ့အကြုံကို ယေဘုယျဆန်ခြင်း (Subjective Generalization): အချို့သော သူတော်ကောင်းတွေဟာ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် ရတဲ့အခါမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ငြိမ်းအေးမှုကြောင့် ဘာကိုမှ ထုတ်ဖော်မပြောချင်တဲ့ “ဝိဝေက” (တစ်ကိုယ်တည်း ဆိတ်ငြိမ်မှု) သဘောကို ခံစားရတတ်ပါတယ်။ သူတို့က မိမိတို့ရဲ့ ထိုခံစားချက်ကို အခြေခံပြီး “သောတာပန်ဖြစ်ရင် ဘယ်သူမှ မပြောချင်ဘူး၊ ပြောချင်ရင် သောတာပန် မဟုတ်ဘူး” လို့ ကောက်ချက်ချလိုက်ကြတာပါ။ ဒါဟာ မိမိရဲ့ စရိုက်ကို တရားသဘောနဲ့ ရောထွေးပြီး စံသတ်မှတ်လိုက်တာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
• လောကအခြေအနေကြောင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်း (Social Defense): သာသနာနှောင်းပိုင်းမှာ အရိယာသူတော်ကောင်း ရှားပါးလာပါတယ်။ ဒီလိုအချိန်မှာ မိမိကိုယ်ကို သောတာပန်လို့ ပြောလိုက်ရင် ပုထုဇဉ်တွေကြားမှာ ဝေဖန်မှု၊ ကဲ့ရဲ့မှုနဲ့ သံသယတွေ ကြုံရတတ်ပါတယ်။ “ငါ သောတာပန်” လို့ ပြောမိရင် ဒုက္ခများနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အသိ (ဥပါဒါန်) ကြောင့် “မပြောတာ အကောင်းဆုံးပဲ” ဆိုတဲ့ အကာအကွယ်တစ်ခုကို ဖန်တီးလိုက်ကြတာပါ။
• ကရုဏာအမှားဖြင့် မဂ်တားဖိုလ်တား ဖြစ်မှာ စိုးရိမ်ခြင်း: အထူးသဖြင့် သဒ္ဓါတရား ရှေးရှုပြီး အရိယာဖြစ်လာသူ (သဒ္ဓါနုသာရီ) တို့တွင် ဤအချက်ကို ပို၍ တွေ့ရတတ်ပါသည်။ မိမိကိုယ်မိမိ သောတာပန်ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလိုက်ပါက မသိနားမလည်သော ပုထုဇဉ်တို့က ကဲ့ရဲ့စော်ကားကြသဖြင့် ထိုသူတို့တွင် “အရိယာပဝါဒ” ကံထိုက်ပြီး မဂ်တားဖိုလ်တား ဖြစ်ကုန်တော့မည်ဟု စိုးရိမ်မိကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤသည်မှာ အယူအဆအမှားသာ ဖြစ်ပါသည်။ အရိယာကို တုတ်နှင့် ရိုက်လျှင်တောင် မဂ်တားဖိုလ်တားမဖြစ်ပါ။ အမှန်စင်စစ်တွင် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ဆိုသည်မှာ မိမိအပေါ် စော်ကားသူအား အာဃာတမရှိဘဲ အစဉ်သဖြင့် ခွင့်လွှတ်ပြီးသား ဖြစ်သည်။ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ဘက်က မေတ္တာဖြင့် ခွင့်လွှတ်ထားပြီး ဖြစ်သည့်အတွက် စော်ကားသူသည် မိမိအမှားကို သိသည်ဖြစ်စေ၊ မသိသည်ဖြစ်စေ အရိယာဘက်က အပြစ်မယူသည့်အတွက် (တောင်းပန်နေစရာပင် မလို) ထိုသူတွင် မဂ်တားဖိုလ်တား ဖြစ်စရာ အကြောင်းမရှိပါ။ ဤသည်မှာ အရိယာတို့၏ သိမ်မွေ့သော မေတ္တာနှင့် ကရုဏာသဘောပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် “ငါ့ကြောင့် သူတပါး အပြစ်ဖြစ်မည်” ဟု စိုးရိမ်ကာ ပြောလိုပါလျှက် အကျိုးကို မြင်လျှက် ဖုံးကွယ်ထားစရာ မလိုဟု ယူဆပါသည်။ မဂ်တား ဖိုလ်တား မဟုတ်လျှင် မည်သည့် အပြစ်ကမှ ဂရုစိုက်လောက်စရာမဟုတ်သည်ကို အရိယာများ ပိုနားလည်ပြီးသား ဖြစ်ပါလိမ့် မည်။
  ၃။ ဝါသနာ၊ စရိုက်နှင့် ဥပါဒါန်
  အရိယာသူတော်ကောင်းတွေမှာလည်း ‘ဝါသနာ’ ဆိုတာ ရှိနေပါသေးတယ်။ ဒါကြောင့် သောတာပန် တစ်ယောက်ဟာ မိမိရဲ့ ဝါသနာ၊ စရိုက်အရ ပွင့်လင်းတတ်သူ ဖြစ်ရင် ဖွင့်ဟပြောဆိုတာမျိုး ရှိနိုင်ပါတယ်။
  ဒါကို အရိယာအချင်းချင်းကတော့ နားလည်နိုင်ကြပါတယ်။ အရာရာဟာ ဥပါဒါန်သာ ဖြစ်တဲ့အကြောင်း ဉာဏ်ပေါက်ထားတဲ့အတွက်၊ တဖက်သားက ဝါသနာအရ ပြောတာကို “ငါ” ဆိုတဲ့ မာနနဲ့ ပြောတာမဟုတ်ဘဲ သဘာဝအတိုင်း ပြောတယ်ဆိုတာကို အရိယာအချင်းချင်းကတော့ ရိပ်စားမိနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပုထုဇဉ်တွေကတော့ ဒါကို မာနလို့ပဲ သတ်မှတ်ကြမှာပါ။
  ၄။ ကောင်းကြောင်း မပြောဝံ့တော့တဲ့ ခေတ်
  ယနေ့ခေတ်မှာ သူတော်ကောင်းတွေဟာ မိမိတို့ရဲ့ ကောင်းကြောင်းကို မပြောဝံ့တော့ဘဲ ငြိမ်နေရတဲ့ အခြေအနေကို ရောက်နေပါတယ်။ ဒါဟာ သာသနာအတွက် ဆုံးရှုံးမှုတစ်ခုပါ။ သောတာပန်တွေက မိမိတို့ရဲ့ အသိတရားကို ဖွင့်ဟဆွေးနွေးမှသာ တရားအားထုတ်သူတွေအတွက် အားတက်စရာ၊ အတုယူစရာတွေ ဖြစ်လာမှာပါ။
  သာဝတ္ထိပြည်မှာ သောတာပန်တွေ များပြားခဲ့စဉ်ကလိုပဲ၊ အချင်းချင်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တရားဆွေးနွေးနိုင်တဲ့၊ အသိအမှတ်ပြုနိုင်တဲ့ ခေတ်မျိုးကို ပြန်လည်ရောက်ရှိအောင် ကြိုးစားဖို့ လိုပါတယ်။ “သောတာပန်ဆိုတာ မပြောရဘူး” ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖယ်ရှားပြီး၊ တရားအတွေ့အကြုံကို အကျိုးရှိရှိ ဝေမျှနိုင်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မျိုး တည်ဆောက်သင့်ပါတယ်။
  နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် – သောတာပန်ဖြစ်ပြီးနောက် ပြောချင်စိတ်ရှိခြင်း၊ မရှိခြင်းဟာ သောတာပန် ဖြစ်ခြင်း၊ မဖြစ်ခြင်းနဲ့ မဆိုင်ပါဘူး။ ဒါဟာ ပုဂ္ဂိုလ်စရိုက်နဲ့ ဝါသနာအပေါ်မှာသာ မူတည်ပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့ဟာ ဥပါဒါန်တွေ၊ အစွဲအလမ်းတွေနဲ့ တရားကို ကန့်သတ်မထားဘဲ၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်အတိုင်း မှန်ကန်တဲ့ အသိတရားတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လက်ခံနိုင်၊ ပြောဆိုနိုင်တဲ့ အခြေအနေကို ဖော်ဆောင်သင့်ပါတယ်ခင်ဗျာ။