ဝိပဿနာ တရားကို နေ့စဉ်နှင့်အမျှ မနားမနေ လေ့လာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ရဟန်းရှင်လူ ဓမ္မမိတ်ဆွေများအားလုံး မင်္ဂလာရှိသော နေ့လည်ခင်းလေး ဖြစ်ပါစေလို့ ဦးစွာ နှုတ်ခွန်းဆက်သအပ်ပါတယ်။

ကျနော်တို့ လျှောက်လှမ်းနေတဲ့ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေး ခရီးလမ်းမှာ အဓိကကျတဲ့ ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ကျနော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ လူ၊ ရဟန်း အရိယာတွေ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တွေ အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာဖို့ဆိုရင်၊ တရားအားထုတ်တဲ့ နေရာမှာ ကျနော်တို့ ရင်ဆိုင်ရမယ့် ပကတိ အရှိတရားတစ်ခုကို မှန်မှန်ကန်ကန် နားလည်ထားဖို့ အလွန်ကို အရေးကြီးပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “လောကကြီးမှာ ရှိရှိသမျှသော ရုပ်တရား၊ နာမ်တရား အားလုံးဟာ ကျနော်တို့ ထိန်းချုပ်လို့ မရတဲ့ သဘာဝတရားတွေချည်းသာ ဖြစ်တယ်” ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ အဲဒီလို ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ သဘာဝတရားကြီးထဲမှာ ကျနော်တို့ လိုချင်တဲ့ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ဆိုတဲ့ ပန်းတိုင်ကို ဘယ်လို ရယူမလဲ။ ဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေကို ကျနော်တို့ အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။

၁။ ထိန်းချုပ်၍မရသော သဘာဝတရား၏ အနှစ်သာရ

ကျနော်တို့တွေဟာ မွေးဖွားလာကတည်းက “ငါ”၊ “ငါ့ကိုယ်ကြီး”၊ “ငါ့စိတ်” ဆိုတဲ့ အတ္တအစွဲ (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) နဲ့ ကြီးပြင်းလာခဲ့ကြတာပါ။ အရာရာကို ကိုယ်ပိုင်တယ်၊ ကိုယ် စီမံခန့်ခွဲလို့ ရတယ်လို့ အထင်မှားနေကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ်တမ်း ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းပြီး ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ၊ ကိုယ် စီမံခန့်ခွဲလို့ရတဲ့ အရာ ဘာတစ်ခုမှ မရှိဘူးဆိုတာကို ထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ တွေ့မြင်ရပါလိမ့်မယ်။

• ရုပ်တရား၏ အစိုးမရမှု: ကျနော်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို “မအိုပါနဲ့၊ မနာပါနဲ့၊ မသေပါနဲ့” လို့ အမိန့်ပေး ထိန်းချုပ်လို့ ရပါသလား။ လုံးဝ မရပါဘူး။ ရုပ်တရားဆိုတာ အကြောင်းတရားတွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အဆက်မပြတ် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေတဲ့ သဘာဝတရား သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အသက်ရှူသွင်းလိုက်၊ ရှူထုတ်လိုက် လုပ်နေတဲ့ အချိန်တိုင်းမှာ ရုပ်တရားတွေဟာ သူ့သဘာဝအတိုင်း သူ အလုပ်လုပ်နေကြတာပါ။

• ဝိဉာဏ် ၏ အစိုးမရမှု: စိတ်ဆိုတာကလည်း “ငါ” လို့ ထင်မှတ်စရာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။ မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်မိရင် မြင်သိစိတ် ပေါ်လာမယ်။ နားနဲ့ အသံ တိုက်မိရင် ကြားသိစိတ် ပေါ်လာမယ်။ ဒီလို အာရုံကို သိတတ်တဲ့ ဝိဉာဏ် ကလေးတွေဟာ “ငါ မတွေးဘူး၊ ငါ မခံစားဘူး” လို့ တားဆီး ထိန်းချုပ်လို့ မရဘဲ၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် ပေါ်လာပြီး အကြောင်းကုန်ရင် ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားတဲ့ သဘောတရားတွေချည်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို ရုပ်နဲ့ ဝိဉာဏ် တို့ရဲ့ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးဟာ ဘယ်သူကမှ ဖန်ဆင်းထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး လည်ပတ်နေတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို “အနတ္တ” လို့ ခေါ်ဆိုတာပါ။ အရာရာဟာ ထိန်းချုပ်လို့ မရတဲ့ သဘာဝတရားတွေသာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။

၂။ ရွက်လွှင့်သူ၏ ပညာ (ဥပမာဖြင့် လေ့လာခြင်း)

“အရာရာက ထိန်းချုပ်လို့ မရဘူး၊ ငါ့အလိုကျ မဖြစ်ဘူးဆိုရင်၊ ငါ ကြိုးစားနေလည်း အလကားပဲပေါ့” လို့ တွေးပြီး လက်မှိုင်ချလိုက်မယ် ဆိုရင်တော့ အဲဒါဟာ အလွန် မှားယွင်းတဲ့ ကောက်ချက်ချမှုကြီး ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ ဒီသဘောတရားကို ရှင်းလင်းသွားအောင် ပင်လယ်ပြင်မှာ ရွက်လွှင့်နေတဲ့ ကျွမ်းကျင်တဲ့ သင်္ဘောသား တစ်ယောက်ရဲ့ ဥပမာနဲ့ တင်ပြချင်ပါတယ်။

ကျယ်ပြောလှတဲ့ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာကြီးထဲမှာ ရွက်လှေတစ်စင်းနဲ့ ခရီးထွက်လာတဲ့ သင်္ဘောသား တစ်ယောက် ရှိတယ် ဆိုပါစို့။ ပင်လယ်ကြီးရဲ့ သဘာဝဟာ အင်မတန် ကြမ်းတမ်းပါတယ်။ လေပြင်းတွေက ဘယ်အချိန် တိုက်မယ်၊ လှိုင်းလုံးကြီးတွေက ဘယ်ကနေ လာမယ်ဆိုတာကို အဲဒီ သင်္ဘောသားက လုံးဝ ကြိုတင် စီမံခန့်ခွဲလို့ မရပါဘူး။ လေတိုက်တာ၊ လှိုင်းထတာတွေဟာ သင်္ဘောသားရဲ့ “အလိုအတိုင်း” ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါတွေဟာ ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ ပကတိ သဘာဝတရား (အနတ္တ) တွေချည်းပါပဲ။

အဲဒီလို ထိန်းချုပ်လို့ မရတာကို သိတဲ့ သင်္ဘောသားဟာ “ငါ လေကို တားလို့မှ မရတာ၊ လှိုင်းကို ရပ်လို့မှ မရတာ၊ ဘာမှ မလုပ်တော့ဘူး” ဆိုပြီး ရွက်တိုင်အောက်မှာ လက်မှိုင်ချပြီး အိပ်နေပါသလား။ လုံးဝ မအိပ်နေပါဘူး။ အဲဒီလို လက်မှိုင်ချလိုက်ရင် လှိုင်းပုတ်ပြီး ရေနစ်သေဆုံးသွားမှာ အသေအချာပါပဲ။ ကျွမ်းကျင်တဲ့ သင်္ဘောသားဟာ ပြင်ပက သဘာဝတရားကို ထိန်းချုပ်ဖို့ မကြိုးစားဘဲ၊ သူ့ဆီမှာ ရှိတဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ သူ့ဆီမှာ ရှိတဲ့ အစွမ်းအစတွေကိုသာ အပြည့်အဝ အသုံးချပါတယ်။

သူဟာ လေတိုက်ရာကို ကြည့်ပြီး ရွက်ကို အံဝင်ခွင်ကျ ဖြစ်အောင် ပြင်ဆင် ဖမ်းယူပါတယ်။ လှိုင်းလာရင် တက်မကို ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲ ဆုပ်ကိုင်ပြီး လှေကို တည့်မတ်ပါတယ်။ ကိုယ်သွားချင်တဲ့ ပန်းတိုင် (အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေ) ဆီကို ရောက်အောင်၊ အဲဒီ ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ လေနဲ့ လှိုင်းရဲ့ အင်အားကိုပဲ အသုံးချပြီး ခုတ်မောင်းသွားပါတယ်။ အချိန်တန်တဲ့အခါမှာတော့ လေကို ထိန်းချုပ်စရာ မလိုဘဲ၊ လှိုင်းကို ရပ်တန့်ပစ်စရာ မလိုဘဲနဲ့ သူလိုချင်တဲ့ ကမ်းခြေဆီကို လုံခြုံချောမွေ့စွာ အရောက်လှမ်းနိုင်သွားပါတယ်။

ကျနော်တို့ရဲ့ ဝိပဿနာ ခရီးစဉ်ဟာလည်း အတိအကျ ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထဲမှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘာဝတရားတွေကို ကျနော်တို့ ထိန်းချုပ်လို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ကျနော်တို့ဆီမှာ အဲဒီ သဘာဝတရားတွေကို ဉာဏ်နဲ့ ဖမ်းယူပြီး ပန်းတိုင်ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်တဲ့ အလွန် ထက်မြက်တဲ့ စွမ်းအားတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ အဓိပတိတရားလေးပါးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ သဘာဝတရားထဲမှာ အဲဒီ အဓိပတိတရားလေးပါးနဲ့သာ ပြည့်စုံအောင် အားထုတ်မယ်ဆိုရင် မိမိ လိုလားတောင့်တတဲ့ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ဆိုတဲ့ ပန်းတိုင်ကို မလွဲမသွေ ရရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ အောင်မြင်မှု၏ လျှို့ဝှက်ချက် – အဓိပတိတရားလေးပါး

သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်ဆိုရင် အပေါ်ယံ ကြိုးစားမှုလေးတွေနဲ့ လုံးဝ မရနိုင်ပါဘူး။ ခိုင်မာတဲ့ တွန်းအား၊ ပြင်းထန်တဲ့ စွမ်းအင်တွေ လိုအပ်ပါတယ်။ အရာရာကို ဦးဆောင်နိုင်တဲ့၊ လွှမ်းမိုးနိုင်တဲ့၊ မဖြစ်မနေ အောင်မြင်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်တဲ့ အစွမ်းထက်ဆုံး လက်နက်လေးခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကို အဓိပတိတရားလေးပါး လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီတရားလေးပါးနဲ့သာ ပြည့်စုံရင် အစိုးမရတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကနေ လွတ်မြောက်မှုကို အပြည့်အဝ ယူနိုင်ပါတယ်။

(က) ဆန္ဒ (Chanda – ပြင်းပြသော လိုလားချက်) ဆန္ဒဆိုတာ လောကီအာရုံတွေကို လိုချင်မက်မောတဲ့ တဏှာလောဘကို ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပုထုဇဉ်ဘဝရဲ့ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ အပါယ်ဘေးကြီးကို အမှန်တကယ် မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့ပြီး၊ ဒီဒုက္ခသံသရာကြီးကနေ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်လိုတဲ့၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို မရရအောင် ယူမည်ဆိုသည့် အလွန် မွန်မြတ်ပြီး ပြင်းပြတဲ့ လိုလားချက်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

တရားအားထုတ်တဲ့အခါမှာ “ရရင်လည်းရ၊ မရလည်းနေ” ဆိုတဲ့ ပျော့ညံ့တဲ့ စိတ်ထားမျိုးနဲ့ မရပါဘူး။ ရေနစ်နေတဲ့သူဟာ လေရှူဖို့ ဘယ်လောက်တောင် ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒရှိသလဲ၊ အဲဒီလိုမျိုး သံသရာက လွတ်မြောက်ဖို့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ ရှိရပါမယ်။ ဆန္ဒဟာ အလုပ်တစ်ခုကို စတင်ဖို့အတွက် အပြင်းထန်ဆုံး မောင်းနှင်အား ဖြစ်ပါတယ်။ ဆန္ဒ အဓိပတိ ဖြစ်သွားပြီဆိုရင် ဘယ်လို အခက်အခဲ၊ ဘယ်လို နာကျင်မှုတွေကမှ ယောဂီကို နောက်ဆုတ်သွားအောင် မလုပ်နိုင်တော့ပါဘူး။

(ခ) ဝီရိယ (Viriya – မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လ) ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ ရုပ်နဲ့ ဝိဉာဏ် တို့ရဲ့ ဖြစ်ပျက်ကို စောင့်ကြည့်တဲ့နေရာမှာ အင်မတန် ကြီးမားတဲ့ ဇွဲလုံ့လ လိုအပ်ပါတယ်။ ခန္ဓာမှာ ပေါ်လာသမျှ အာရုံတိုင်းကို မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာနိုင်ဖို့ဆိုတာ အမြဲတမ်း နိုးကြားနေတဲ့ ဝီရိယ ရှိမှသာ ရနိုင်တာပါ။

တရားထိုင်နေရင်း နာကျင်မှုတွေ ပေါ်လာတဲ့အခါ၊ ပျင်းရိမှုတွေ ဝင်လာတဲ့အခါ၊ အတွေးတွေ ပြန့်လွင့်လာတဲ့အခါ “တော်ပါပြီလေ၊ နောက်မှပဲ ထိုင်တော့မယ်” ဆိုပြီး လျှော့ချလိုက်ရင် ဝီရိယ ကျသွားပါပြီ။ တကယ့် ဝီရိယ အဓိပတိ ဖြစ်နေတဲ့ ယောဂီဟာ အာရုံတွေ နောက်ကို မျောမပါသွားအောင်၊ ကိလေသာတွေ ကြားမခိုနိုင်အောင် မဆုတ်မနစ်တဲ့ ဇွဲလုံ့လနဲ့ ပျက်စီးသွားတဲ့ စိတ်တိုင်းရဲ့ နောက်မှာ ရှုဉာဏ် အဆက်မပြတ် လိုက်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ပါတယ်။ ဝီရိယဟာ သင်္ဘောတစ်စင်းရဲ့ ကြီးမားတဲ့ အင်ဂျင်စက်ကြီးနဲ့ တူပါတယ်။

(ဂ) စိတ္တ (Citta – အပြည့်အဝ နစ်မြှုပ် စူးစိုက်သော စိတ်) မိမိ လေ့လာနေတဲ့ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်က ဖြစ်ပျက်အာရုံပေါ်မှာ စိတ်ကို တစ်ရာရာခိုင်နှုန်း အပြည့်အဝ နစ်မြှုပ်ထားရပါမယ်။ အတိတ်ကို ပြန်တွေးပြီး နောင်တရနေတာတွေ၊ အနာဂတ်ကို လှမ်းမျှော်ပြီး စိတ်ကူးယဉ်နေတာတွေ မလုပ်ဘဲ၊ လက်ရှိ စက္ကန့်ပိုင်းလေးအတွင်းမှာ တကယ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရှိတရား (ပရမတ်) ပေါ်မှာသာ စိတ်ကို အခိုင်အမာ စူးစိုက်တည်ထားရပါမယ်။

စိတ်ကို တခြား လောကီရေးရာ ကိစ္စတွေဆီ လုံးဝ အရောက်မခံဘဲ၊ အလုပ်တစ်ခုတည်း အပေါ်မှာသာ အစွမ်းကုန် စူးစိုက်ထားတဲ့ စိတ္တ အဓိပတိ ဖြစ်လာတဲ့အခါ၊ အဲဒီစိတ်ဟာ လေမတိုက်တဲ့ နေရာမှာ ထွန်းထားတဲ့ ဆီမီးတောက်လေးလို ငြိမ်သက်ပြီး အလင်းရောင် အားကောင်းလာပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာမှ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက သေးငယ် နက်နဲတဲ့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်လေးတွေကို အထင်းသား တွေ့မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

(ဃ) ဝီမံသာ (Vimamsa – ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း) ပေါ်လာသမျှသော အာရုံ၊ ခံစားမှု၊ သိမှု အားလုံးဟာ တည်မြဲသလား (နိစ္စ)၊ မမြဲဘူးလား (အနိစ္စ)၊ ချမ်းသာသလား၊ နှိပ်စက်တတ်တဲ့ သဘောလား (ဒုက္ခ)၊ ငါ ပိုင်သလား၊ သူ့သဘောသူဆောင်နေသလား (အနတ္တ) ဆိုတာကို ဉာဏ်ပညာနဲ့ အစဉ်အမြဲ ထိုးထွင်းပြီး ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရပါမယ်။

စာအုပ်ထဲက အသိ (သညာသိ) ကို ဘေးဖယ်ထားပြီး၊ ခန္ဓာက ပေးတဲ့ တိုက်ရိုက်အသိ (ပညာသိ) ကိုသာ ရယူရပါမယ်။ ဝီမံသာ အဓိပတိ ဖြစ်လာတဲ့အခါ အရာရာကို အမည်နာမ ပညတ်တွေနဲ့ မကြည့်တော့ဘဲ၊ သဘာဝတရား အရှိအတိုင်းကိုသာ တိုက်ရိုက် လေ့လာ တွေ့မြင်လာပါတယ်။ “ယောက်ျား၊ မိန်းမ” လို့ မမြင်တော့ဘဲ “ရုပ် နဲ့ ဝိဉာဏ်” လို့သာ မြင်ပါတယ်။ ဒီ ဝီမံသာ ဟာ သင်္ဘောတစ်စင်းကို လမ်းမှန်ရောက်အောင် ထိန်းကျောင်းပေးတဲ့ သံလိုက်အိမ်မြှောင်နဲ့ တူပါတယ်။

၄။ အကြောင်းတရားများကို ပေါင်းစပ် ဖန်တီးခြင်း

ဒီ အဓိပတိတရားလေးပါးရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံကို သေသေချာချာ နားလည်ဖို့ လိုပါတယ်။ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်တဲ့ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် ဆိုတာကို “ငါ့ကို အခုချက်ချင်း တရားရစေ” လို့ အမိန့်ပေး စီမံလို့ လုံးဝ မရပါဘူး။ အကျိုးတရားဆိုတာ အမိန့်ပေးလို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ အကျိုးတရားကို ဖြစ်ပေါ်စေမယ့် “အကြောင်းတရား” တွေကိုတော့ ကျနော်တို့က အဓိပတိတရားလေးပါးနဲ့ ပြည့်စုံအောင် ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးပေးလို့ ရပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် မီးခြစ်ဆံ တစ်ချောင်းကို ယူလိုက်ပါ။ “မီး ပွင့်လာစမ်း” လို့ ပါးစပ်က ဘယ်လောက်ပဲ အမိန့်ပေးပေး မီး ပွင့်မလာပါဘူး။ အဲဒါဟာ ထိန်းချုပ်လို့ မရတဲ့ သဘာဝပါ။ ဒါပေမယ့် မီးခြစ်ဆံမှာ ပါတဲ့ ကန့်မှုန့်ရယ်၊ မီးခြစ်ဘူးဘေးက ကြမ်းတမ်းတဲ့ မျက်နှာပြင်ရယ်၊ ပြီးတော့ လက်ကနေ ခပ်ပြင်းပြင်း ပွတ်ဆွဲလိုက်တဲ့ အား (ဝီရိယ) ရယ်.. အဲဒီ အကြောင်းတရားတွေ ပြည့်စုံညီညွတ်သွားအောင် ဖန်တီးပေးလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ မီးတောက်ဆိုတဲ့ အကျိုးတရားဟာ သူ့သဘာဝအတိုင်း အလိုအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ အမိန့်ပေးစရာ မလိုတော့ပါဘူး။

တရားအားထုတ်တယ် ဆိုတာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ “ငါ တရားရချင်တယ်” လို့ ထိုင်တောင့်တနေလို့ မရပါဘူး။ မိမိခန္ဓာကိုယ်မှာ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရှိတရားတွေကို ဉာဏ်နဲ့ တိုက်ရိုက် လေ့လာတဲ့ နေရာမှာ ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ္တ၊ ဝီမံသာ ဆိုတဲ့ အဓိပတိလေးပါးကို အစွမ်းကုန် ထည့်သွင်း ပေါင်းစပ်ပေးရပါမယ်။ အဲဒီ အကြောင်းတရားတွေ ပြည့်စုံ အားကောင်းသွားတဲ့ တစ်စက္ကန့်မှာ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ဆိုတဲ့ အကျိုးတရားဟာ နေမင်းကြီး ထွက်ပေါ်လာသလို အလိုအလျောက် ပွင့်လင်းလာမှာ အသေအချာပါပဲ။

၅။ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကင်းသော လက်တွေ့ ဝိပဿနာ

အဓိပတိတရားလေးပါးကို အသုံးချပြီး လက်တွေ့ ဝိပဿနာ အားထုတ်တဲ့အခါ၊ အရေးအကြီးဆုံးက စိတ်ကို ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ခြင်း မပြုဖို့ပါပဲ။ ဝိပဿနာ အားထုတ်တယ်ဆိုတာ စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ အတင်းအကျပ် ဖမ်းချုပ်ထားတာ၊ အတွေးတွေကို ရပ်တန့်သွားအောင် အတင်း လုပ်ယူတာ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ကို ပြင်ဖို့၊ ကောင်းအောင်လုပ်ဖို့၊ ငြိမ်အောင်လုပ်ဖို့ ကြိုးစားလေလေ၊ “ငါ လုပ်နေတယ်” ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲက ပိုပြီး အားကောင်းလာလေလေ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

အမှန်တကယ် လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်ရမှာက ခန္ဓာမှာ ပေါ်လာသမျှ သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) တွေရဲ့ သဘာဝကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ စောင့်ကြည့် လေ့လာဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

• ဒေါသထွက်စရာ အာရုံတစ်ခုနဲ့ ကြုံလိုက်လို့ ဒေါသစိတ် ပေါ်လာရင် “ငါ ဒေါသထွက်တယ်” လို့ မယူဆဘဲ၊ “ဪ… ဒေါသစိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ အရှိကို အရှိတိုင်း သိမှတ်လိုက်ပါ။

• လောဘစိတ် ပေါ်လာရင်လည်း လောဘစိတ်ကလေး ဖြစ်ပေါ်လာတယ်လို့ သိလိုက်ပါ။

• ခန္ဓာကိုယ်မှာ နာကျင်မှု ပေါ်လာရင် “ငါ နာတယ်” လို့ ပညတ်မတပ်ဘဲ၊ ရုပ်တရားရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု သက်သက်အနေနဲ့သာ စောင့်ကြည့်ပါ။

ဒီလို အရှိတရားကို ဘက်မလိုက်ဘဲ စောင့်ကြည့်နေလိုက်ရင်၊ အဲဒီ ဝိဉာဏ် ကလေးတွေ၊ ခံစားမှုလေးတွေဟာ သူတို့သဘာဝအတိုင်း အကြောင်းကုန်တာနဲ့ ချက်ချင်း ပြိုကွဲပျက်စီးသွားတာကို လက်တွေ့ မြင်တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

၆။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် လည်ပတ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြတ်တောက်ခြင်း

ဒီလို ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတဲ့ ရုပ်နာမ် သဘောတရားတွေကို အဓိပတိလေးပါး အားနဲ့ အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာပါများလာတဲ့အခါ၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှာ လည်ပတ်နေတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်ကြီး (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်တွေ့လာပါလိမ့်မယ်။

အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်မှု (ဖဿ) ကြောင့် ခံစားမှု (ဝေဒနာ) ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ ဝေဒနာပေါ်လာတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာ အဓိပတိတရားတွေနဲ့ အရှိတရားကို စောင့်ကြည့် လေ့လာမှု မလုပ်ဘူးဆိုရင်၊ “ငါ ခံစားရတယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ ကိလေသာတွေ ဆက်လက် ဖြစ်ပွားပါတော့တယ်။ အဲဒီကနေတစ်ဆင့် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ ဆိုတဲ့ ကံတရားတွေကို ဖန်တီးပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲထဲမှာ ဆက်လက် နစ်မွန်းရပါတော့တယ်။

ဒါပေမယ့် ယောဂီက ဝေဒနာ ပေါ်လာချိန်မှာ “ဒါဟာ ဝေဒနာ သက်သက်ပဲ၊ သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး ဖြစ်လာတာပဲ” လို့ ဉာဏ်နဲ့ တိုက်ရိုက် လေ့လာလိုက်မယ် ဆိုရင်၊ အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီးဟာ ဝေဒနာ အဆင့်မှာတင် ရပ်တန့်သွားပါတယ်။ ဝေဒနာနောက်ကို တဏှာ မလိုက်နိုင်တော့ပါဘူး။ အကြောင်းတရား ပြတ်တောက်သွားတဲ့အတွက် ကိလေသာ ဆိုတဲ့ အကျိုးတရားလည်း ဆက်လက် မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့ပါဘူး။ ဒါဟာ ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ သဘာဝတရားကြီးထဲမှာ၊ မိမိရဲ့ ဉာဏ်ပညာနဲ့ အလုပ်လုပ်ပြီး မိမိလိုချင်တဲ့ လွတ်မြောက်မှုကို အရယူလိုက်ခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၇။ ရဟန်းတော်များ၏ တာဝန်နှင့် အရိယာ ပန်းတိုင်

ဒီနေရာမှာ သာသနာ့ဘောင်ကို ဝင်ရောက်လာကြတဲ့ ရဟန်းတော်များနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အလေးအနက် ထောက်ပြချင်ပါတယ်။ သာသနာ့ဘောင်ကို ဝင်ရောက်လာကြတဲ့ ရဟန်းတော်များဟာ ပုထုဇဉ်ဘဝရဲ့ ကြောက်မက်ဖွယ် ဘေးကြီးတွေကို မြင်တွေ့ပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် အကောင်းဆုံးသော အခွင့်အရေးကို ရရှိထားသူများ ဖြစ်ပါတယ်။ ရဟန်းဝတ်တယ်ဆိုတာ ကိုရင်ဝတ်စဉ်ကတည်းက “သံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခက လွတ်အောင် လုပ်လို၍ အရှင်ဘုရားလက်ထဲမှ သင်္ကန်းနဲ့ တပည့်တော်ကို ရှင်သာမဏေပြုပေးပါ” ဟု ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကတိပြု တောင်းခံခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့ခေတ်မှာ စာပေသင်ကြားခြင်း (ဂန္ထဓုရ) သက်သက်ဖြင့် သာသနာမှာ နေထိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟူသော အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှုတွေကို ဖယ်ရှားပြီး၊ “သံသရာမှ လွတ်မြောက်လို၍” ဟူသော မူလရည်ရွယ်ချက်ကိုသာ အသက်သွင်းကာ လက်တွေ့ ဝိပဿနာအလုပ်ကိုသာ အဓိကထား အားထုတ်ရမည် ဖြစ်ပါတယ်။

ရဟန်းတော်များ နေ့စဉ် သုံးစွဲနေသော ပစ္စည်းလေးပါးသည် ဒကာ၊ ဒကာမတွေရဲ့ လုပ်အား၊ ချွေးနှဲစာတွေဖြစ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားထံမှ ချေးယူစားသောက်နေခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ တရားအားမထုတ်ဘဲ၊ အနည်းဆုံး သောတာပန်မဖြစ်ဘဲ ဒီအတိုင်း စားသောက်နေပါက အကြွေးမဆပ်လိုသော “လူယုတ်မာ” လို့ မြတ်စွာဘုရားက ပြတ်ပြတ်သားသား သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ သဘာဝတရားကြီးကို အကြောင်းပြပြီး လက်မှိုင်ချမနေဘဲ၊ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အစွမ်းကုန် အသုံးချကာ ခန္ဓာက ပြသနေတဲ့ အမှန်တရားကို မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာကြရပါမယ်။ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းသည်သာ မြတ်စွာဘုရား၏ အကြွေးကို အကောင်းဆုံး ဆပ်ခြင်းမည်ပါသည်။

၈။ နိဂုံး

ချုပ်ပြီး ပြောရရင်၊ လောကကြီးမှာ အရာရာဟာ ထိန်းချုပ်လို့ မရပါဘူး။ ငါ့အလိုကျ လုံးဝ မဖြစ်ပါဘူး။ ဒါဟာ ပြောင်းလဲလို့မရတဲ့ သဘာဝတရားပါ။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ သဘာဝတရားကြီးထဲမှာ ကျနော်တို့မှာ အစွမ်းထက်ဆုံး လက်နက်ဖြစ်တဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါး ရှိနေပါတယ်။ အကျိုးတရားကို ထိန်းချုပ်လို့ မရပေမယ့်၊ အကြောင်းတရားကို ဖန်တီးပေးဖို့ ကျနော်တို့မှာ အပြည့်အဝ စွမ်းဆောင်နိုင်ခွင့် ရှိပါတယ်။

အရာရာဟာ ပိုင်ဆိုင်မှုမရှိ သူ့သဘောသူဆောင်နေတဲ့ အနတ္တတရားတွေသာ ဖြစ်တယ်လို့ ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သဘောပေါက်သွားတဲ့အခါ၊ “ငါ” လို့ အခိုင်အမာ ယူဆထားတဲ့ ဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) ဟာ အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။ အဲဒီဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားတာနဲ့ တပြိုင်နက် သံသယ တွေလည်း အကြွင်းမဲ့ ရှင်းလင်းပျောက်ကွယ်သွားပြီး သောတာပတ္တိမဂ် ပန်းတိုင်ကို အောင်မြင်စွာ ဆိုက်ရောက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရဟန်းတော်များရော၊ ဥပါသကာ ဥပါသိကာများပါ အားလုံး လက်တွဲပြီး ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ္တ၊ ဝီမံသာ ဆိုတဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အစွမ်းကုန် အသုံးချကာ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာအလုပ်ကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လျှောက်လှမ်းကြပါစို့။ ဤကဲ့သို့ ကျင့်ကြံအားထုတ်ခြင်းဖြင့် အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာချကာ၊ ရဟန်း အရိယာ၊ လူ အရိယာများ သိန်းနဲ့ချီ ပေါ်ထွက်လာပြီး လောကကြီးတစ်ခုလုံး အေးချမ်းသာယာပါစေကြောင်း လေးနက်စွာ တိုက်တွန်း ရေးသားလိုက်ရပါတယ်။