နိဒါန်း

ညဉ့်နက်သန်းခေါင်ယံ၊ လောကကြီးတစ်ခုလုံး တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်နေချိန်ဟာ လူသားတို့အတွက် အဖိုးတန်ဆုံးအချိန်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ပြင်ပဆူညံသံတွေ၊ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့အခါ၊ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ စိတ်ဟာ ကိုယ့်အတွင်းသဏ္ဌာန်ဆီကို ပိုမိုနက်နဲစွာ လှည့်ပြန်နိုင်ခွင့် ရရှိလာပါတယ်။ ဒီတိတ်ဆိတ်မှုဟာ အတွေးတွေရဲ့ မြစ်ဖျားခံရာကို ရှာဖွေဖို့နဲ့ မိမိရဲ့ သိစိတ်ကို အသိဉာဏ်နဲ့ စူးစမ်းလေ့လာဖို့အတွက် အကောင်းဆုံး ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးပါတယ်။

၁။ တိတ်ဆိတ်မှုရဲ့ စွမ်းအား

ညရဲ့ တိတ်ဆိတ်မှုဟာ ဗလာနယ်တစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါဟာ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ အတွင်းစိတ်ဆီက ထွက်ပေါ်လာတဲ့ အသံတွေကို ပိုမိုကြားရစေတဲ့ မှန်ဘီလူးတစ်ခုလိုပါပဲ။ ပြင်ပအာရုံခံစားမှုတွေ နည်းပါးသွားတဲ့အခါ၊ စိတ်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ၊ အတိတ်က ပုံရိပ်တွေ၊ အနာဂတ်အတွက် စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေဟာ ပိုမိုထင်ရှားစွာ ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ ဒီတိတ်ဆိတ်မှုထဲမှာပဲ ကျွန်ုပ်တို့ဟာ စိတ်ရဲ့ သဘောသဘာဝကို အစစ်အမှန်အတိုင်း မြင်တွေ့နိုင်ဖို့ အခွင့်အရေး ရရှိလာပါတယ်။

၂။ တွေးတောနေသော သိစိတ်ကို အကဲခတ်ခြင်း

သိစိတ် (Consciousness) ဆိုတာ ကျွန်ုပ်တို့ ဘာတွေဖြစ်ပျက်နေလဲဆိုတာကို သိရှိနေတဲ့ အခြေခံအသိပါပဲ။ အတွေးတွေဟာ ဒီသိစိတ်ရဲ့ မျက်နှာပြင်ပေါ်မှာ ပေါ်လာပြီး ပျောက်ကွယ်သွားတဲ့ လှိုင်းလုံးလေးတွေလိုပါပဲ။ တိတ်ဆိတ်တဲ့ညမှာ ကျွန်ုပ်တို့ဟာ ဒီလှိုင်းလုံးလေးတွေကို တိုက်ရိုက်အကဲခတ်နိုင်ပါတယ်။

အတွေးတွေဟာ ဘယ်ကနေ စတင်ပေါ်ပေါက်လာတာလဲ။

ဘယ်လိုအကြောင်းအရာတွေက အတွေးတွေကို လှုံ့ဆော်ပေးတာလဲ။

အတွေးတစ်ခုနဲ့တစ်ခုကြားမှာ ဘယ်လိုဆက်စပ်မှုတွေ ရှိနေသလဲ။

ဒီလို အကဲခတ်ခြင်းအားဖြင့် အတွေးတွေဟာ ကျွန်ုပ်တို့ မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုသာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သဘောပေါက်လာနိုင်ပါတယ်။

၃။ ဉာဏ်ဖြင့် လေ့လာခြင်း (Wisdom in Observation)

တွေးတောနေတဲ့ သိစိတ်ကို လေ့လာတဲ့နေရာမှာ “ဉာဏ်” (Wisdom) က အဓိကကျပါတယ်။ ဉာဏ်ဆိုတာကတော့ အရှိကိုအရှိအတိုင်း၊ အမှန်ကိုအမှန်အတိုင်း ခွဲခြားမြင်နိုင်တဲ့ အသိအမြင်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဉာဏ်နဲ့လေ့လာခြင်းဆိုရာမှာ-

တရားသေမယူခြင်း: ပေါ်လာတဲ့ အတွေးတွေကို ကောင်းတယ်၊ ဆိုးတယ်လို့ ချက်ချင်း ဝေဖန်ဆုံးဖြတ်ခြင်း မပြုဘဲ၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝအတိုင်း လက်ခံပြီး အကဲခတ်ခြင်း။

အနိစ္စသဘောကို မြင်ခြင်း: အတွေးတွေဟာ ခဏတာသာ တည်မြဲပြီး၊ ပေါ်လာပြီးရင် ပြန်လည်ပျောက်ကွယ်သွားတဲ့ အနိစ္စ (Impermanence) သဘောတရားကို သတိပြုခြင်း။

ငါမဟုတ်၊ ငါ့ဥစ္စာမဟုတ်ဟု မြင်ခြင်း: အတွေးတွေကို မိမိရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေနဲ့ မယူဆဘဲ၊ သဘာဝတရားရဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုအနေနဲ့ ခွဲခြားမြင်နိုင်ခြင်း။

၄။ မိမိကိုယ်ကို သိရှိနားလည်မှု (Self-Awareness) နှင့် ငြိမ်းချမ်းမှု

ဒီလို ဉာဏ်နဲ့ စဉ်ဆက်မပြတ် လေ့လာခြင်းအားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ဟာ မိမိရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထား၊ အကျင့်စရိုက်နဲ့ အတွေးပုံစံတွေကို ပိုမိုနက်နဲစွာ နားလည်လာပါတယ်။ ဒီမိမိကိုယ်ကို သိရှိနားလည်မှုဟာ အတွေးတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကနေ လွတ်မြောက်ဖို့နဲ့ စိတ်ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိဖို့အတွက် ပထမဆုံးခြေလှမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ အတွေးတွေနောက်ကို မလိုက်ဘဲ၊ အတွေးတွေကို အေးအေးဆေးဆေး စောင့်ကြည့်နိုင်တဲ့အခါ၊ စိတ်ဟာ တည်ငြိမ်ပြီး အေးချမ်းတဲ့ အခြေအနေတစ်ခုဆီကို ရောက်ရှိလာပါတယ်။

နိဂုံး

တိတ်ဆိတ်တဲ့ ညချမ်းဝယ် မိမိရဲ့ တွေးတောနေတဲ့ သိစိတ်ကို ဉာဏ်နဲ့လေ့လာခြင်းဟာ မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အင်မတန် အကျိုးရှိတဲ့ ကျင့်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကျင့်စဉ်အားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ဟာ အတွေးတွေရဲ့ သခင် ဖြစ်လာနိုင်ပြီး၊ စိတ်ရဲ့ စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် လွတ်မြောက်မှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ညရဲ့ တိတ်ဆိတ်မှုကို အသုံးချပြီး မိမိရဲ့ အတွင်းကမ္ဘာကို စူးစမ်းလေ့လာခြင်းဟာ ဘဝရဲ့ အနှစ်သာရကို ဖော်ထုတ်ဖို့အတွက် အဖိုးတန်တဲ့ အခွင့်အလမ်းတစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါကြောင်း။