မင်္ဂလာရှိသော ယခုလို နေ့လည်ခင်း အချိန်သမယလေးမှာ မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို အမှီပြုပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် ဝိပဿနာအလုပ်ကို မနားမနေ ကြိုးစားပမ်းစား အားထုတ်နေကြတဲ့ ရဟန်းရှင်လူ ဓမ္မမိတ်ဆွေများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး အေးချမ်းကြပါစေ။

ကျနော်တို့ လျှောက်လှမ်းနေတဲ့ သာသနာတော်ရဲ့ ခရီးလမ်းမှာ အဓိကကျတဲ့ ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ကျနော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ လူ၊ ရဟန်း အရိယာတွေ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တွေ အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာဖို့ဆိုရင်၊ တကယ့် လက်တွေ့ တရားအားထုတ်တဲ့ နေရာမှာ ကျနော်တို့ အမြဲတမ်း မှားယွင်းစွာ ပြုလုပ်မိနေတတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ဆိုးကြီး တစ်ခုကို မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ကြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ခန္ဓာကိုယ်မှာ တကယ်ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရှိတရားကို တိုက်ရိုက် မကြည့်ဘဲ၊ ဉာဏ်နဲ့ မှန်းဆပြီး တွေးတောနေခြင်း” ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာ တွေးတောမှန်းဆခြင်းရဲ့ အန္တရာယ်တွေနဲ့၊ အရှိတရားကိုသာ သန့်သန့်စင်စင် စောင့်ကြည့် လေ့လာခြင်း အကြောင်းကို ဥပမာများစွာနဲ့တကွ ရှင်းလင်း တင်ပြသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ စာတွေ့အသိ (သညာသိ) ၏ လှည့်စားမှုနှင့် ကြံတွေးစိတ်

ကျနော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုဟာ တရားအားမထုတ်ခင်မှာ စာအုပ်တွေ ဖတ်တယ်၊ တရားတွေ နာတယ်၊ အဘိဓမ္မာ သင်တန်းတွေ တက်ကြပါတယ်။ အဲဒီကနေတစ်ဆင့် “ခန္ဓာငါးပါးဟာ မမြဲဘူး၊ ဆင်းရဲတယ်၊ အစိုးမရဘူး၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတွေပဲ” ဆိုတာကို အလွတ်ကျက်မှတ်ထားတတ်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ မကောင်းဘူးလို့ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အခြေခံ လမ်းညွှန်မှုအနေနဲ့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ့် လက်တွေ့ တရားထိုင်တဲ့အခါမှာ အဲဒီ မှတ်သားထားတဲ့ အသိ (သညာသိ) တွေက ရှေ့ကနေ ဝင်ဝင်ပြီး နှောင့်ယှက်တတ်ပါတယ်။

ယောဂီတစ်ယောက် တရားထိုင်နေတယ် ဆိုပါစို့။ ခန္ဓာကိုယ်မှာ နာကျင်တဲ့ ဝေဒနာတစ်ခု ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဝေဒနာကို အရှိကို အရှိတိုင်း စောင့်ကြည့်ရမယ့်အစား၊ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက စာတွေ့အသိတွေက စတင် အလုပ်လုပ်လာပါတယ်။ “အော်… ဒါက ရုပ်ဖောက်ပြန်တာပဲ၊ ဒီရုပ်က မမြဲဘူး၊ ခဏနေရင် ပျက်သွားမှာပဲ၊ အနိစ္စတရားပဲ” ဆိုပြီး စိတ်ထဲကနေ စာစီပြီး လိုက်တွေးနေတတ်ပါတယ်။ နောက်ထပ် အတွေးတစ်ခု ဝင်လာရင်လည်း “ဪ… အတွေးဝင်လာပြန်ပြီ၊ ဒါက သင်္ခါရပဲ၊ ငါ မဟုတ်ဘူး” လို့ ဉာဏ်နဲ့ မှန်းဆပြီး ကောက်ချက်ချနေတတ်ပါတယ်။

အဲဒီလို တွေးတောနေတာ၊ ကောက်ချက်ချနေတာ၊ မှန်းဆနေတာတွေဟာ ဝိပဿနာဉာဏ်စစ်စစ် လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါဟာ “ကြံတွေးစိတ်” လို့ခေါ်တဲ့ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ဝိဉာဏ် သက်သက်သာ ဖြစ်နေပါတယ်။ စာပေကနေ ဖတ်မှတ်ထားတဲ့ အသိတွေကို ခေါင်းထဲမှာ ပြန်လည် ပုံဖော်ပြီး တွေးတောနေတာဟာ ခန္ဓာက ပေးတဲ့ တိုက်ရိုက်အသိ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီလို မှန်းဆတွေးတောနေသရွေ့ “ငါ တွေးနေတယ်”၊ “ငါ တရားရှုနေတယ်”၊ “ငါ သဘောပေါက်နေပြီ” ဆိုတဲ့ “ငါ” (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) အစွဲကြီးက နောက်ကနေ တောက်လျှောက် ကပ်ပါနေပါတယ်။ ဒီအစွဲကြီး ရှိနေသရွေ့ သံသယတွေ ဝင်လာမယ်၊ ကိုယ်လိုချင်တဲ့ အတိုင်း တရားက မတွေ့တဲ့အခါ စိတ်ပျက်အားငယ်မှုတွေ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ မှန်းဆတွေးတောခြင်းရဲ့ အကြီးမားဆုံးသော လှည့်စားမှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ မြစ်ကမ်းဘေးက လေ့လာသူ (ဥပမာ)

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ တင်ပြချင်ပါတယ်။ တောအုပ်တစ်ခုထဲမှာ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းနေတဲ့ မြစ်ကြီးတစ်စင်း ရှိတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီမြစ်ကမ်းဘေးမှာ လူတစ်ယောက်က ထိုင်ပြီး မြစ်ရေစီးဆင်းနေတာကို ကြည့်နေပါတယ်။ မြစ်ရေထဲမှာ သစ်ရွက်ခြောက်တွေ မျောလာတယ်၊ သစ်ကိုင်းကျိုးတွေ မျောလာတယ်၊ တစ်ခါတလေ အမှိုက်သရိုက်တွေ မျောလာပါတယ်။

အဲဒီလူဟာ “နောက်ထပ် ဘာမျောလာမလဲ၊ အနီရောင် သစ်ရွက်လေး မျောလာရင် ကောင်းမှာပဲ၊ သစ်တုံးကြီး မျောလာရင်တော့ ငါ့ရှေ့မှာ ပိတ်နေတော့မှာပဲ” လို့ ကြိုတင် မှန်းဆတွေးတောနေမယ် ဆိုပါစို့။ သူ တွေးထားတဲ့အတိုင်း အနီရောင် သစ်ရွက်လေး မျောမလာတဲ့အခါ သူ စိတ်ပျက်သွားပါတယ်။ သစ်တုံးကြီး မျောလာတဲ့အခါ သူ ဒေါသထွက်ပါတယ်။ သူဟာ မြစ်ရေစီးကြောင်းကို ကြည့်နေတာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ သူ့ခေါင်းထဲက မှန်းဆချက်တွေ၊ မျှော်လင့်ချက်တွေနဲ့သာ အလုပ်ရှုပ်နေတော့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

တကယ့် မှန်ကန်တဲ့ လေ့လာသူဆိုတာ အဲဒီလို မှန်းဆနေမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူဟာ ကမ်းစပ်မှာ ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်ပြီး၊ ရှေ့က ဖြတ်သန်းသွားသမျှ အရာအားလုံးကို အရှိကို အရှိတိုင်း စောင့်ကြည့်နေရုံ သက်သက်သာ ပြုလုပ်မှာပါ။ သစ်ရွက် မျောလာရင်လည်း သစ်ရွက်မျောလာတယ်လို့ သိလိုက်တယ်၊ အမှိုက် မျောလာရင်လည်း အမှိုက်လို့ သိလိုက်တယ်။ ဘာကိုမှ လိုချင်တောင့်တခြင်း မရှိ၊ ဘာကိုမှ တွန်းဖယ်ပစ်ခြင်း မရှိဘဲ၊ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း ကင်းကင်းနဲ့ ငြိမ်းချမ်းစွာ စောင့်ကြည့် လေ့လာနေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

တရားအားထုတ်တယ်ဆိုတာလည်း အတိအကျ ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ကျနော်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးနဲ့ စိတ်ဆိုတာဟာ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းနေတဲ့ မြစ်ရေစီးကြောင်းကြီးနဲ့ တူပါတယ်။ အဲဒီ ခန္ဓာမြစ်ရေစီးကြောင်းထဲမှာ နာကျင်မှုတွေ၊ ပူလောင်မှုတွေ၊ အတွေးတွေ၊ လောဘတွေ၊ ဒေါသတွေ အဆက်မပြတ် မျောပါလာကြပါတယ်။ ယောဂီတစ်ယောက်အနေနဲ့ “ငါ တရားထိုင်ရင်တော့ ငြိမ်းချမ်းသွားမှာပဲ၊ အလင်းရောင်တွေ မြင်ရမှာပဲ၊ အတွေးတွေ ရပ်တန့်သွားမှာပဲ” လို့ ကြိုတင် မှန်းဆထားမယ်ဆိုရင်၊ တကယ့် လက်တွေ့မှာ အတွေးတွေ ဝင်လာတဲ့အခါ၊ နာကျင်လာတဲ့အခါ အကြီးအကျယ် စိတ်ပျက် ဒေါသထွက်ရပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် မှန်းဆတွေးတောနေတာတွေကို လုံးဝ ရပ်တန့်ပစ်လိုက်ပါ။ ဘာဖြစ်လာမလဲ ဆိုတာကို မမျှော်လင့်ပါနဲ့။ ဖြစ်လာသမျှ အရှိတရားကိုသာ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို၊ ကမ်းစပ်ကနေ မြစ်ရေကို ကြည့်သလို သန့်သန့်စင်စင် စောင့်ကြည့် လေ့လာဖို့ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။

၃။ မှန်ပြင်ကဲ့သို့ စောင့်ကြည့်ခြင်း (ဒုတိယ ဥပမာ)

မှန်းဆတွေးတောခြင်း ကင်းမဲ့တဲ့ အရှိတရားကို စောင့်ကြည့်ပုံကို နောက်ထပ် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်မံ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ ကြည်လင်နေတဲ့ မှန်ပြင်ကြီး တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အဲဒီ မှန်ပြင်ကြီးရဲ့ ရှေ့ကို ပန်းအိုးလေး တစ်လုံး ချလိုက်ရင် မှန်ပြင်ထဲမှာ ပန်းအိုးပုံလေး ပေါ်လာပါတယ်။ လူတစ်ယောက် ရပ်လိုက်ရင် လူပုံ ပေါ်လာပါတယ်။ ခွေးတစ်ကောင် ဖြတ်ပြေးသွားရင် ခွေးပုံ ပေါ်လာပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ မှန်ပြင်ကြီးကို သေသေချာချာ လေ့လာကြည့်ပါ။ မှန်ပြင်ကြီးဟာ “ငါ့ရှေ့ကို ပန်းအိုးလေး လာရင် ကောင်းမှာပဲ” လို့ ဘယ်တော့မှ ကြိုတင် မှန်းဆ မနေပါဘူး။ “ငါ့ရှေ့ကို ခွေး လာမရပ်ပါစေနဲ့” လို့လည်း တွန်းဖယ် မနေပါဘူး။ သူ့ရှေ့ကို ရောက်လာသမျှ အရာအားလုံးကို အရှိကို အရှိအတိုင်း အပြည့်အဝ ထင်ဟပ် ပြသပေးပါတယ်။ ပန်းအိုးလေးကို ဖယ်လိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ မှန်ပြင်ထဲက ပုံရိပ်ဟာလည်း ချက်ချင်း ပျောက်ကွယ်သွားပါတယ်။ မှန်ပြင်ကြီးဟာ အဲဒီ ပုံရိပ်တွေကို ဖမ်းဆုပ် မထားသလို၊ ပျောက်သွားတဲ့ အခါမှာလည်း လိုက်လံ နှမြောတသ မနေပါဘူး။

ကျနော်တို့ တရားအားထုတ်တဲ့ အခါမှာလည်း မိမိရဲ့ သတိနဲ့ ဉာဏ်ကို အဲဒီ မှန်ပြင်ကြီးလိုပဲ ထားရှိရပါမယ်။ ခန္ဓာမှာ ပေါ်လာသမျှ အာရုံတွေကို ကြိုတင် မှန်းဆခြင်း ကင်းကင်းနဲ့ လက်ခံရပါမယ်။ နာကျင်မှု ပေါ်လာရင် “နာကျင်မှု ပေါ်လာပါလား” လို့ မှန်ပြင်လို ထင်ဟပ် သိမြင်လိုက်ပါ။ လောဘစိတ် ပေါ်လာရင် “လောဘစိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ အရှိအတိုင်း သိလိုက်ပါ။ အဲဒီ လောဘစိတ်ကလေး ပြန်ပျောက်သွားတဲ့ အခါမှာလည်း “ဪ… ပျောက်သွားပါလား” လို့သာ သိလိုက်ပါ။ “ငါ လောဘကြီးတယ်”၊ “ငါ တရားမရနိုင်တော့ဘူး” လို့ မှန်ပြင်ပေါ်က ပုံရိပ်တွေကို အစွဲအလမ်းထားပြီး လိုက်လံ တွေးတော ကောက်ချက်ချ မနေပါနဲ့။ ဒီလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ စောင့်ကြည့် လေ့လာနေလိုက်ရင်၊ အဲဒီ စိတ်ကလေးတွေ၊ ခံစားမှုလေးတွေဟာ အချိန်အကြာကြီး မခံဘဲ သူတို့သဘာဝအတိုင်း အကြောင်းကုန်တာနဲ့ ချက်ချင်း ပြိုကွဲပျက်စီးသွားတာကို အံ့ဩဖွယ်ရာ မြင်တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

၄။ အရှိတရား (ရုပ် နှင့် ဝိဉာဏ်) ကို လက်တွေ့ လေ့လာခြင်း

မှန်းဆတွေးတောတာတွေကို ရပ်တန့်ပြီးပြီဆိုရင် ကျနော်တို့ လေ့လာရမယ့် အရှိတရားဆိုတာ ဘာလဲ။ ကျနော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပေါ်နေတာက ရုပ်တရားနဲ့ နာမ်တရား နှစ်ပါးသာ ရှိပါတယ်။ တကယ့် လက်တွေ့မှာ အဲဒီ နှစ်ပါးကိုသာ တိုက်ရိုက် စောင့်ကြည့် လေ့လာရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရုပ်တရားကို လေ့လာခြင်း: ကျနော်တို့ “ငါ့ကိုယ်ကြီး” လို့ အခိုင်အမာ ယူဆထားတဲ့ ဒီရုပ်တရားဟာ တကယ်တော့ အကြောင်းတရားတွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အဆက်မပြတ် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေတဲ့ သဘောတရား သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အသက်ရှူသွင်းလိုက်၊ ရှူထုတ်လိုက် လုပ်နေတဲ့ အချိန်တိုင်း၊ အပူအအေး ပြောင်းလဲသွားတိုင်းမှာ ရုပ်တရားတွေဟာ အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာလိုက်၊ ဟောင်းနွမ်းပျက်စီးသွားလိုက်နဲ့ အဆက်မပြတ် ဖောက်ပြန်နေကြတာပါ။ ဒီရုပ်တရားမှာ ဘာ သိတတ်တဲ့ သဘောမှ မရှိပါဘူး။

ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်မှာ ပူလာတာ၊ အေးလာတာ၊ နာကျင်လာတာ၊ တင်းမာလာတာ၊ တုန်လှုပ်လာတာတွေဟာ ရုပ်ရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု သက်သက်တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ တရားထိုင်နေရင်း ဒူးက နာလာတဲ့အခါ “ငါ နာတယ်” လို့ တွေးတော မှန်းဆမယ့်အစား၊ “ဒါဟာ ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ သဘောတရားတစ်ခု ပေါ်လာတာပဲ” လို့ အရှိကို အရှိအတိုင်း သက်သက်စောင့်ကြည့် လေ့လာရပါမယ်။ နာကျင်မှုဆိုတာ အမြဲတမ်း တစ်ပုံစံတည်း ရှိမနေပါဘူး။ တိုးလာလိုက်၊ လျော့သွားလိုက်၊ ရွေ့သွားလိုက်နဲ့ အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲနေတာကို တိုက်ရိုက် မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။ အဲဒါဟာ အရှိတရားကို စောင့်ကြည့်ခြင်းပါပဲ။

နာမ်တရား (ဝိဉာဏ်) ကို လေ့လာခြင်း: နာမ်တရားဆိုတာကတော့ ရုပ်ကလွဲရင် အကောင်အထည် လုံးဝမရှိဘဲ သိတတ်၊ ခံစားတတ်၊ မှတ်သားတတ်၊ စေ့ဆော်တတ်တဲ့ သဘောတရားတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ခန္ဓာမှာ ပေါ်လာတဲ့ သိစိတ်ဆိုတာ ဝိဉာဏ် သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို လက်တွေ့ ဉာဏ်နဲ့ တိုက်ရိုက် သိမြင်ဖို့ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။

မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်မိတဲ့အခါ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ဟာ “ငါ ကြည့်လိုက်လို့ မြင်တာ” မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းတရား နှစ်ခု ဆုံစည်းသွားတဲ့အတွက် ဝိဉာဏ် ကလေး အလိုအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ နားနဲ့ အသံ တိုက်မိရင် ကြားသိစိတ် ပေါ်လာပါတယ်။ အပြင်က အသံတစ်ခု ကြားလိုက်တဲ့အခါ “ဒါကတော့ ကားသံပဲ၊ ဒါကတော့ လူသံပဲ” လို့ မှန်းဆတွေးတောနေမယ့် အစား၊ “ကြားသိစိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ အရှိအတိုင်း လေ့လာလိုက်ပါ။

တရားထိုင်နေရင်း အတိတ်က အကြောင်းအရာတွေကို တွေးမိတဲ့ ကြံတွေးစိတ် ပေါ်လာရင်လည်း၊ အဲဒီ ဇာတ်လမ်းနောက်ကို လိုက်ပြီး တွေးတော မနေပါနဲ့။ “ဪ… ကြံတွေးစိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ သိစိတ် ဝိဉာဏ် အနေနဲ့သာ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ ဒီ ဝိဉာဏ် ကလေးတွေဟာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေတဲ့ အရာမျိုး လုံးဝ မဟုတ်ဘဲ၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး အကြောင်းကုန်တာနဲ့ ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားတဲ့ သဘောတရားတွေချည်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

၅။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် လည်ပတ်ပုံကို ဖြတ်တောက်ခြင်း

မှန်းဆတွေးတောမှုတွေ ကင်းစင်ပြီး အရှိတရားကိုသာ မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့် လေ့လာလာနိုင်တဲ့အခါ၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှာ လည်ပတ်နေတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်ကြီး (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်တွေ့လာပါလိမ့်မယ်။

အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်မှု (ဖဿ) ကြောင့် ခံစားမှု (ဝေဒနာ) ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ ဥပမာ- နားနဲ့ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အသံ လာတိုက်မိတယ်။ အဲဒီအခါမှာ မသာယာတဲ့ ဒုက္ခဝေဒနာလေး ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ ဝေဒနာပေါ်လာတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာ အရှိတရားကို စောင့်ကြည့်တဲ့ သတိနဲ့ ဉာဏ် မကပ်ဘူးဆိုရင်၊ စာတွေ့အသိတွေနဲ့ မှန်းဆတွေးတောနေမယ် ဆိုရင်၊ “ငါ ခံစားရတယ်”၊ “သူက ငါ့ကို ပြောရမလား” ဆိုတဲ့ တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ ကိလေသာတွေ ဆက်လက် ဖြစ်ပွားပါတော့တယ်။ အဲဒီ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိကြောင့် ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းမှု (ဥပါဒါန်) ဖြစ်လာပြီး၊ ဥပါဒါန်ကြောင့် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ ဆိုတဲ့ ကံတရားတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒီ ကံတရားတွေသည်လည်း သင်္ခါရတရားသာ ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ထပ် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲအတွက် အကြောင်းတရားတွေကို ဆက်လက် ဖန်တီးပေးပါတော့တယ်။

ဒါပေမယ့် အဲဒီလို မဟုတ်ဘဲ၊ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အသံ ကြားလိုက်ရချိန်မှာ “ကြားသိစိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ ချက်ချင်း သိလိုက်မယ်၊ ဝေဒနာ ပေါ်လာချိန်မှာ “ဝေဒနာကလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားပါလား” လို့ အရှိအတိုင်း လေ့လာ စောင့်ကြည့်လိုက်မယ် ဆိုရင်၊ အဲဒီဖြစ်စဉ်ကြီးဟာ အဲဒီနေရာမှာတင် ရပ်တန့်သွားပါတယ်။ “ငါ” လည်း မရှိ၊ “သူ” လည်း မရှိ၊ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်လို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လိုက်ရတဲ့အတွက် ဒေါသမီး လောင်စာ ပြတ်သွားပါတယ်။ ဒါဟာ အရှိတရားကို စောင့်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သံသရာစက်ရဟတ်ကြီးကို ရပ်တန့်ပစ်လိုက်ခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၆။ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ် (ပညာသိ) ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုခြင်း

ဒီလို ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတဲ့ ရုပ်နာမ် သဘောတရားတွေကို အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် မှန်းဆတွေးတောမှု ကင်းကင်းနဲ့ စောင့်ကြည့် လေ့လာပါများလာတဲ့အခါ၊ စာအုပ်ထဲက အသိ (သညာသိ) ဟာ အလိုလို ကွယ်ပျောက်သွားပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်က တိုက်ရိုက်ပေးတဲ့ ဉာဏ်အမြင် (ပညာသိ) ဟာ ထွန်းလင်း တောက်ပလာပါလိမ့်မယ်။

လောကကြီးမှာ ဘာတစ်ခုမှ ခိုင်မြဲတာ မရှိဘူး။ အရာရာဟာ စက္ကန့်မလပ် ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးနေပါလား ဆိုတဲ့ တည်တံ့မှုမရှိတဲ့ သဘော (အနိစ္စ) ကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို အမြဲတမ်း ပျက်စီးနေတဲ့၊ ရပ်တန့်လို့ မရတဲ့ အရာတွေဟာ တွယ်တာစရာ၊ အားကိုးစရာ လုံးဝ မဟုတ်ဘဲ စက်ဆုပ်စရာ၊ အသုံးမကျတဲ့ “ဒုက္ခ” သဘောသာ ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာပါလိမ့်မယ်။

ထိုမှတစ်ဆင့် “ငါပိုင်တဲ့ စိတ်”၊ “ငါခိုင်းလို့ ရတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါလား၊ အရာရာဟာ အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားတဲ့ သင်္ခါရတရား သက်သက်သာ ပါလား ဆိုတဲ့ “အနတ္တ” သဘောကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အရာရာဟာ ပိုင်ဆိုင်မှုမရှိ သူ့သဘောသူဆောင်နေတဲ့ တရားတွေသာ ဖြစ်တယ်လို့ ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သဘောပေါက်သွားတဲ့အခါ၊ အစကတည်းက “ငါ” ဆိုတဲ့ သတ္တဝါ လုံးဝ မရှိခဲ့ဘဲ၊ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ တရားတွေရဲ့ ဖြစ်စဉ်ကြီးကို “ငါ” လို့ အထင်မှားနေခဲ့တာပါလား ဆိုတာကို ရင်ထဲကနေ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ သဘောပေါက်သွားပါလိမ့်မယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ “ငါ” လို့ အခိုင်အမာ ယူဆထားတဲ့ ဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) ဟာ အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။ ဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားတာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ အဲဒီဒိဋ္ဌိကို အခြေခံထားတဲ့ “ငါ တရားရပါ့မလား၊ သံသရာက လွတ်နိုင်ပါ့မလား” ဆိုတဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ (သံသယ) တွေဟာလည်း အကြွင်းမဲ့ ရှင်းလင်းပျောက်ကွယ်သွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် အခိုင်မာဆုံးသော ခြေလှမ်းဖြစ်တဲ့ သောတာပတ္တိမဂ် ပန်းတိုင်ကို အောင်မြင်စွာ ဆိုက်ရောက်သွားခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သညာသိနဲ့ မှန်းဆတွေးတောခြင်းရဲ့ အကျိုးကျေးဇူး မဟုတ်ဘဲ၊ အရှိတရားကို တိုက်ရိုက် စောင့်ကြည့် လေ့လာခြင်းရဲ့ အသီးအပွင့် အစစ်အမှန်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၇။ ရဟန်းတော်များ၏ တာဝန်နှင့် အရိယာပန်းတိုင်သို့ ချဉ်းကပ်ခြင်း

ဒီနေရာမှာ သာသနာ့ဘောင်ကို ဝင်ရောက်လာကြတဲ့ ရဟန်းတော်များနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အလေးအနက် တိုက်တွန်း ထောက်ပြချင်ပါတယ်။ ရဟန်းဝတ်တယ်ဆိုတာ ကိုရင်ဝတ်စဉ်ကတည်းက “သံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခက လွတ်အောင် လုပ်လို၍ အရှင်ဘုရားလက်ထဲမှ သင်္ကန်းနဲ့ တပည့်တော်ကို ရှင်သာမဏေပြုပေးပါ” လို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကတိပြု တောင်းခံခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်ရဲ့ တစ်ခုတည်းသော အနှစ်သာရ၊ တစ်ခုတည်းသော မူလရည်မှန်းချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ယနေ့ခေတ်မှာ ရဟန်းတော် အများစုဟာ ဒီမူလရည်မှန်းချက်ကို မေ့လျော့ပြီး၊ စာပေသင်ကြားခြင်း သက်သက်ဖြင့်သာ အချိန်ကုန်နေကြတာကို စိတ်မကောင်းဖွယ်ရာ တွေ့ရပါတယ်။ ပါဠိတော်တွေကို အလွတ်ကျက်မှတ်တယ်၊ အဋ္ဌကထာတွေကို လေ့လာတယ်၊ ဒါပေမယ့် တကယ့် လက်တွေ့ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာအလုပ်ကိုတော့ မလုပ်ကြပါဘူး။ စာပေသင်ကြားခြင်းဆိုတာ တွေးတောမှန်းဆရမယ့် သညာသိတွေကို စုဆောင်းနေခြင်း သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ရဟန်းတော်တွေကို စာအုပ်တွေကြားထဲမှာ အချိန်ကုန်ဖို့ လမ်းညွှန်ခဲ့တာ မဟုတ်ဘဲ၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အမှန်တရားကို လက်တွေ့ ရှာဖွေဖို့ လမ်းညွှန်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရဟန်းတော်များ နေ့စဉ် သုံးစွဲနေသော ဆွမ်း၊ သင်္ကန်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး ဆိုတဲ့ ပစ္စည်းလေးပါးသည် ဒကာ၊ ဒကာမတွေရဲ့ လုပ်အား၊ ချွေးနှဲစာတွေဖြစ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားထံမှ ချေးယူစားသောက်နေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ တရားအားမထုတ်ဘဲ (အနည်းဆုံး သောတာပန်မဖြစ်ဘဲ) ဒီအတိုင်း စားသောက်နေပါက အကြွေးမဆပ်လိုသော သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရမည် ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် စာအုပ်ထဲက အသိသက်သက်နဲ့ မှန်းဆတွေးတောနေခြင်းကို ရပ်တန့်ကာ၊ ခန္ဓာကိုယ်က ပေးတဲ့ အရှိတရားကို တိုက်ရိုက် စောင့်ကြည့် လေ့လာပြီး မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းသည်သာ မြတ်စွာဘုရား၏ အကြွေးကို အကောင်းဆုံး ဆပ်ခြင်းမည်ပါသည်။

၈။ နိဂုံးချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက်

ကျနော်တို့ရဲ့ အဓိက ရည်မှန်းချက်ဟာ လူ၊ ရဟန်း အရိယာတွေ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပါပဲ။ ဒီပန်းတိုင်ကို ရောက်ဖို့ဆိုရင် ကိုယ့်ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက စာတွေ့အသိတွေ၊ ကြိုတင် မှန်းဆချက်တွေ၊ ကောက်ချက်ချမှုတွေ အားလုံးကို ဘေးဖယ်ထားလိုက်ဖို့ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။ တရားထိုင်တဲ့အခါ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မြစ်ကမ်းဘေးက လေ့လာသူ တစ်ယောက်လို၊ ကြည်လင်နေတဲ့ မှန်ပြင်ကြီး တစ်ခုလို သဘောထားလိုက်ပါ။

ဖြစ်လာမယ့် အရာတွေကို မမျှော်လင့်ပါနဲ့။ ဖြစ်ပြီးသွားတဲ့ အရာတွေကိုလည်း လိုက်လံ မတွေးတောပါနဲ့။ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ တကယ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ရုပ်တရားရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု၊ ဝိဉာဏ် ရဲ့ သိမှု သဘောတရားတွေကိုသာ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း ကင်းကင်းနဲ့ မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့် လေ့လာပါ။ မဆုတ်မနစ်တဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှု၊ ပြင်းပြတဲ့ လွတ်မြောက်လိုစိတ် တို့နဲ့အတူ အရှိတရားကို စောင့်ကြည့်ပါများလာတဲ့အခါ၊ အတ္တဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ အစွဲကြီးဟာ အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပြီး၊ အေးချမ်းလှတဲ့ သောတာပတ္တိမဂ် ပန်းတိုင်ဆီကို မလွဲမသွေ ရောက်ရှိသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ရဟန်းတော်များရော၊ ဥပါသကာ ဥပါသိကာများပါ အားလုံး လက်တွဲပြီး မှန်းဆတွေးတောနေတာတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရပ်တန့်ကာ၊ အရှိတရားကိုသာ တိုက်ရိုက် လေ့လာခြင်းဖြင့်၊ ရဟန်း အရိယာ၊ လူ အရိယာများ သိန်းနဲ့ချီ ပေါ်ထွက်လာပြီး မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော် အဓွန့်ရှည် တည်တံ့ခိုင်မြဲပါစေကြောင်း လေးနက်စွာ တိုက်တွန်း ရေးသားလိုက်ရပါတယ်။