လူသားတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝဟာ ရုန်းကန်လှုပ်ရှားမှုတွေ၊ အပြိုင်အဆိုင်တွေ၊ သောက ပရိဒေဝတွေနဲ့ အမြဲတမ်း ပြည့်နှက်နေပါတယ်။ မနက်မိုးလင်းတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် လုပ်ငန်းခွင်က ဖိအားတွေ၊ လူမှုရေး ပြဿနာတွေ၊ စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းတွေကြားမှာ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာ ပူလောင်မှု လှိုင်းတံပိုးတွေအောက်မှာ နစ်မွန်းနေတတ်ပါတယ်။ ဒီလို ဆူညံပြီး ပူလောင်လှတဲ့ လောကကြီးထဲမှာ လူတိုင်းဟာ ငြိမ်းချမ်းမှု၊ အေးချမ်းမှု ဆိုတဲ့ ထွက်ပေါက်တစ်ခုကို အမြဲတမ်း ရှာဖွေနေကြပါတယ်။ သို့သော်လည်း အများစုဟာ အဲဒီအေးချမ်းမှုကို ပြင်ပက ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေ၊ အပျော်အပါးတွေ၊ ဒါမှမဟုတ် ကျိုးကြောင်းဆီလျော်မှု မရှိတဲ့ အစဉ်အလာ ယုံကြည်မှုတွေထဲမှာသာ လိုက်လံရှာဖွေနေတတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တမ်း စစ်မှန်တဲ့ အေးချမ်းမှုဆိုတာ အဲဒီနေရာတွေမှာ မရှိပါဘူး။ ထိုကဲ့သို့သော အလွဲလွဲအချော်ချော် ရှာဖွေမှုတွေကြားထဲကနေ ရုတ်တရက်ဆိုသလို တရားအားထုတ်နေတဲ့ ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့ အေးချမ်းတည်ငြိမ်နေတဲ့ မျက်နှာသွင်ပြင်ကို ဖူးမြော်လိုက်ရတဲ့အခါ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ရင်ထဲမှာ စကားလုံးနဲ့ ဖော်ပြလို့မရနိုင်တဲ့ ကြီးမားသော ခွန်အားတစ်ခုကို ချက်ချင်း လက်တွေ့ ခံစားလိုက်ရပါတယ်။

အဲဒီ ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့ မျက်နှာပေါ်က အေးချမ်းမှုဟာ ဟန်ဆောင်ဖန်တီးထားတဲ့ အရာမဟုတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ နာမ်ရုပ်ဖြစ်စဉ်တွေကို မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့် လေ့လာခြင်း ကနေ သဘာဝကျကျ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ စစ်မှန်တဲ့ အလင်းရောင်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ခန္ဓာမှာ ပေါ်လာတဲ့ သိစိတ် ဆိုတာ ဝိဉာဏ် ဖြစ်ပါတယ်။ မျက်စိက မြင်လိုက်တဲ့အခါ ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်၊ နားက ကြားလိုက်တဲ့အခါ ပေါ်လာတဲ့ ကြားသိစိတ် စတဲ့ ဝိဉာဏ်တွေရဲ့ အလွန်လျင်မြန်လှတဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို အဲဒီရဟန်းဟာ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းပြီး တိုက်ရိုက် လေ့လာနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြင်ပက အာရုံတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ဆွဲဆောင်ဆွဲဆောင်၊ ဘယ်လောက်ပဲ နှောင့်ယှက်နှောင့်ယှက်၊ အဲဒီ ဝိဉာဏ်တွေနောက်ကို လိုက်မသွားဘဲ ဖြစ်ပြီးပျက်သွားတဲ့ အရှိတရားကို အရှိတိုင်း လက်ခံရှုမှတ်နေတဲ့အတွက် ထိုရဟန်းရဲ့ သန္တာန်မှာ လောဘ၊ ဒေါသ စတဲ့ ကိလေသာ အပူမီးတွေ ငြိမ်းအေးနေပါတယ်။ အဲဒီ အတွင်းစိတ်ရဲ့ ငြိမ်းအေးမှုဟာ ပြင်ပ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျက်နှာသွင်ပြင်ပေါ်ကို အလိုလို ရောင်ပြန်ဟပ်လာပြီး ဖူးမြော်ရသူတိုင်းရဲ့ ရင်ကိုပါ အေးမြသွားစေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်က ထိုရဟန်းရဲ့ သန္တာန်မှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း အမှောင်ထုကြီး ကွာကျနေခြင်းပါပဲ။ တွယ်တာစရာ “ငါ”၊ ပူပန်စရာ “ငါ” ဆိုတာ မရှိတော့တဲ့အတွက် မည်သည့် လောကဓံကမှ ထိုရဟန်းကို မလှုပ်ခတ်နိုင်တော့ပါဘူး။ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ထိုရဟန်းရဲ့ မျက်နှာသွင်ပြင်က အကောင်းဆုံး သက်သေပြနေပါတယ်။ ကိုယ့်အလိုအတိုင်း မဖြစ်တဲ့ ခန္ဓာ့သဘာဝကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်အောင် ကြည့်ပြီး၊ လောကဓံရဲ့ ရိုက်ခတ်မှုတွေအောက်မှာ တုန်လှုပ်မှုကင်းကင်းနဲ့ ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်နိုင်စွမ်းကို အနတ္တဉာဏ်နဲ့ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်လာတဲ့ နာမ်ရုပ်ကို တိုက်ရိုက် လေ့လာနေတဲ့အတွက်၊ ပူလောင်စရာ အကြောင်းတရားတွေ ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး အေးချမ်းမှု အကျိုးတရားသက်သက်သာ မျက်မှောက်ပြုနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို တည်ငြိမ်အေးချမ်းနေတဲ့ ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့ မျက်နှာသွင်ပြင်ကို မြင်တွေ့လိုက်ရတဲ့ လူဝတ်ကြောင် (ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ) တွေအတွက် ဒါဟာ သာမန် မြင်ကွင်းတစ်ခု မဟုတ်တော့ပါဘူး။ မိမိတို့ရဲ့ ရင်ထဲမှာ အိပ်မောကျနေတဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် လောကီအာရုံတွေအောက်မှာ ဖုံးကွယ်နေတဲ့ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်လိုစိတ် ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် လှုပ်နှိုးလိုက်တဲ့ ခေါင်းလောင်းသံကြီး တစ်ခု ဖြစ်သွားပါတယ်။ ‘ဪ… လောကမှာ စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ တကယ်ရှိပါလား၊ ဒီရဟန်းဟာ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အလုပ်နဲ့ ဒီငြိမ်းချမ်းမှုကို လက်တွေ့ တည်ဆောက်ထားနိုင်ပါလား’ ဆိုတဲ့ အသိဉာဏ်ဟာ လူဝတ်ကြောင်တွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ချက်ချင်း ကိန်းဝပ်သွားပါတယ်။ ဒီအသိဉာဏ်ဟာ အကန်းယုံ ယုံကြည်မှု မဟုတ်ဘဲ၊ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ အရှိတရားကို အခြေခံထားတဲ့အတွက် အလွန် ခိုင်မာပါတယ်။

ရိပ်သာမှာ အချိန်ပြည့် မနေနိုင်တဲ့ အလုပ်များလှတဲ့ လူဝတ်ကြောင်တွေအတွက်လည်း ဒီရဟန်းရဲ့ မျက်နှာသွင်ပြင်က လက်တွေ့ကျတဲ့ လမ်းပြအလင်းရောင် တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ နေ့စဉ် လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဖိအားတွေများလာတဲ့အခါ၊ ကိုယ့်အလိုကျ မဖြစ်လို့ ဒေါသတွေ ထွက်လာတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် လိုချင်တပ်မက်မှု လောဘတွေ ဖိစီးလာတဲ့အခါ အဲဒီ တရားအားထုတ်နေတဲ့ ရဟန်းရဲ့ တည်ငြိမ်တဲ့ ပုံရိပ်ကို ပြန်လည်အာရုံပြုမိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် မိမိရဲ့ လွင့်ပျံ့နေတဲ့ စိတ်ကို သတိနဲ့ ချက်ချင်း ပြန်ခေါ်နိုင်စွမ်း ရှိလာပါတယ်။ ပြဿနာတွေကို ဒေါသနဲ့ မတုံ့ပြန်တော့ဘဲ၊ ကိုယ့်သန္တာန်မှာ ပေါ်လာတဲ့ စိတ်အစဉ်ရဲ့ ဖြစ်ပျက်ကိုသာ အကဲခတ်ဖို့ သတိရသွားပါတယ်။ အာရုံတွေနောက် လိုက်သွားတဲ့ ဝိဉာဏ်ကို ဉာဏ်နဲ့ အမီလိုက်ပြီး ထိန်းကျောင်းလာနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့ အေးချမ်းမှုကနေ ကူးစက်လာတဲ့ ကြီးမားတဲ့ ခွန်အားပါပဲ။

ထိုခွန်အားဟာ သာမန် အားတက်မှုသက်သက်မှာ ရပ်တန့်မသွားဘဲ၊ လက်တွေ့ဘဝကို ပြောင်းလဲပစ်နိုင်တဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါး ကို လက်နက်သဖွယ် ကိုင်စွဲဖို့အထိ တွန်းအားပေးပါတယ်။ သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒာဓိပတိ ကို အခြေခံပြီး၊ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အပျင်းထူမှု၊ တွေဝေမှုတွေကို တွန်းလှန်မယ့် မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယာဓိပတိ ကို မွေးမြူလာစေပါတယ်။ မည်သည့် အနှောင့်အယှက်၊ လောကဓံကိုမဆို ကျော်လွှားနိုင်တဲ့ ခိုင်မာသော စိတ္တာဓိပတိ နဲ့အတူ မိမိရဲ့ တရားအားထုတ်မှု အတွေ့အကြုံတွေကို ဉာဏ်ဖြင့် စစ်ဆေးတဲ့ ဝီမံသာဓိပတိ တို့ကိုပါ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အသက်ဝင်လာစေပါတယ်။ လောကီ စီးပွားရေးနဲ့ လောကုတ္တရာ ကျင့်စဉ် နှစ်ခုစလုံးမှာ ဒီအဓိပတိတရားလေးပါးကို ဟန်ချက်ညီညီ အသုံးချလာနိုင်တဲ့အခါ လူဝတ်ကြောင်တွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝဟာ အံ့မခန်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာပါတယ်။

ဒီလို မိမိကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ စိတ္တာနုပဿနာ ကျင့်စဉ်ကို နားလည်လာတဲ့အခါ လူဝတ်ကြောင်တွေရဲ့ လှူဒါန်းမှု၊ ထောက်ပံ့မှု ပုံစံဟာလည်း အလိုလို ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ အစဉ်အလာအရ မျက်စိစုံမှိတ် လှူဒါန်းနေခြင်း၊ ယတြာနဲ့ အခမ်းအနားတွေ နောက်ကို လိုက်နေခြင်း စတဲ့ အနှစ်သာရမပါတဲ့ အလေ့အထတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ စွန့်ခွာလိုက်ကြပါတယ်။ အဲဒီအစား သံဃာရတနာ အစစ်အမှန်ဆိုတာ အရိယာရဟန်းများသာ ဖြစ်ကြောင်း တိုက်ရိုက် လေ့လာသိမြင်ပြီး၊ တရားအားထုတ်နေတဲ့ ရဟန်းများကိုသာ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ရွေးချယ် ထောက်ပံ့လာကြပါတယ်။ မိမိတို့ရဲ့ ချွေးနှဲစာကို သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ အဆုံးသတ်ရေးအတွက် အားထုတ်နေသူများဆီသို့သာ တိုက်ရိုက် စီးဆင်းစေပါတယ်။ ဒါဟာ ဉာဏ်ပါသော ထောက်ပံ့မှုဖြစ်ပြီး၊ ရဟန်းများကိုယ်တိုင် ဝိပဿနာလမ်းကြောင်းပေါ် ရောက်လာစေရန် အကောင်းဆုံးသော တွန်းအားပေးမှုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ရဟန်းတွေကလည်း လူဝတ်ကြောင်တွေရဲ့ ဒီလို စစ်မှန်တဲ့ လိုလားချက်၊ မှန်ကန်တဲ့ ပံ့ပိုးမှုတွေကို မြင်တွေ့လာရတဲ့အခါ စာပေသင်ကြားခြင်း သက်သက်ထက်၊ လက်တွေ့ ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာအလုပ်ကို ပိုမို အာရုံစိုက်လာကြပါတယ်။ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာတို့က တရားကျင့်ရန် တောင်းဆိုမှု၊ ဓမ္မဖြင့် ကျေးဇူးဆပ်မှုတွေကြောင့် ရဟန်းများရဲ့ ဦးတည်ချက်ဟာလည်း မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ အလိုလို ဖြောင့်တန်းသွားပါတယ်။ ဒီလို ရဟန်းနဲ့ လူ ပူးပေါင်းပြီး အမှန်တရားကို မျှဝေကြတဲ့အခါ ရဟန်း အရိယာ သိန်းနဲ့ချီ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဆိုတဲ့ မဟာဗျူဟာကြီးဟာ အိပ်မက်တစ်ခု မဟုတ်တော့ဘဲ၊ လက်တွေ့ အကောင်အထည် ပေါ်လာမယ့် ခိုင်မာတဲ့ အနာဂတ်တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။

အရိယာရဟန်းတွေ များပြားလာတဲ့အခါ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းဟာ ဘယ်လောက်အထိ အေးချမ်းသာယာသွားမလဲ ဆိုတာကို တွေးကြည့်ရုံနဲ့တင် ရင်ထဲမှာ ကြည်နူးမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေပါတယ်။ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သောတာပန်ဖြစ်ရေး ရည်မှန်းချက်အတွက် ခိုင်မာသော ခြေလှမ်းများဖြင့် ရှေ့ဆက်နိုင်သလို၊ အရိယာများ ဆက်လက် ပေါ်ထွန်းရေးအတွက်လည်း ခိုင်မာတဲ့ အုတ်မြစ်တစ်ခုကို ချထားပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေအားလုံးရဲ့ အစအဦး မူလဘူတဟာ အခြားမဟုတ်ပါဘူး၊ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိရှေ့မှာ တွေ့မြင်လိုက်ရတဲ့ တရားအားထုတ်နေတဲ့ ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့ လောဘ၊ ဒေါသကင်းစင်နေတဲ့၊ ဝိဉာဏ်ကို အနီးကပ် လေ့လာနေတဲ့ ထိုအေးချမ်းလှသော မျက်နှာသွင်ပြင်လေး တစ်ခုကနေ စတင် မြစ်ဖျားခံလာတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် ဆိုရလျှင် တရားအားထုတ်နေတဲ့ ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့ အေးချမ်းတဲ့ မျက်နှာသွင်ပြင်ဆိုတာ ရိုးရှင်းတဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓအဆုံးအမ အစစ်အမှန်ရဲ့ အသက်ဝင်နေတဲ့ ပြယုဂ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒိဋ္ဌိနဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာကို လက်တွေ့ စိတ္တာနုပဿနာ အလုပ်ဖြင့် ဖယ်ရှားထားနိုင်ကြောင်း ပြသနေတဲ့ အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုမြင်ကွင်းဟာ ကြည့်ရှုသူ လူဝတ်ကြောင်များရဲ့ စိတ်သန္တာန်မှာ အယူဝါဒ အစွဲအလမ်းဟောင်းတွေကို ဖယ်ရှားပစ်ပြီး၊ ကိုယ်ပိုင် အသိဉာဏ်ဖြင့် ရပ်တည်နိုင်စွမ်းကို မွေးဖွားပေးလိုက်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ထိုရဟန်း၏ စံနမူနာကို အတုယူ၍ နေ့စဉ် သွားရင်းလာရင်း၊ လုပ်ငန်းခွင် ဝင်ရောက်ရင်း ပေါ်လာသမျှ စိတ်တွေကို အရှိကိုအရှိတိုင်း လက်ခံရှုမှတ်ကာ အချိန်မရွေး နေရာမရွေး ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အလုပ်ဖြင့် အမှန်တရားကို ရှာဖွေသွားကြရန် အလွန်ပင် အရေးကြီးလှပေသည်။ ထိုသို့ ကြိုးစားအားထုတ်မှသာလျှင် ကျွန်ုပ်တို့ အမှန်တကယ် လိုလားတောင့်တနေသော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ခြင်းတည်းဟူသော အေးချမ်းမှု အစစ်အမှန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်မည် ဖြစ်ပါတော့သည်။