ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် တရားဓမ္မများကို မိမိကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ရုံသာမက၊ ဒကာ ဒကာမများနှင့် တပည့်ရဟန်းသာမဏေများအား မှန်ကန်သော လမ်းစဉ်သို့ ရောက်ရှိစေရန် တရားဟောကြား ပြသဆုံးမခြင်းဟူသော တာဝန်ကြီးတစ်ရပ်ကိုလည်း မလွဲမသွေ ထမ်းဆောင်ကြရပါသည်။ ဤသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အလိုကျ မွန်မြတ်လှသော ဓမ္မဒါန အလုပ်ကြီးပင် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း ဤကဲ့သို့ အလွန်မွန်မြတ်လှသော အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်နေစဉ်မှာပင်၊ တရားဟောပလ္လင်ထက်၌ဖြစ်စေ၊ တပည့်များကို ဆုံးမနေစဉ်၌ဖြစ်စေ အလွန်သိမ်မွေ့ပြီး အန္တရာယ်ကြီးမားလှသော လောကီအာရုံ၏ ထောင်ချောက်တစ်ခု ရှိနေပါသည်။ ယင်းမှာ အခြားမဟုတ်၊ စကားလုံးများ အဆင်ပြေပြေ ထွက်ပေါ်လာချိန်၊ နားထောင်သူများက ကြည်ညိုလေးစားစွာ တုံ့ပြန်လာချိန်တွင် အမှတ်တမဲ့ ခေါင်းထောင်ထလာတတ်သော “ငါဟောနိုင်သည်၊ ငါတတ်သည်၊ ငါပြောမှ နားလည်ကြသည်” ဟူသော မာနနှင့် အတ္တစိတ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

စိတ္တာနုပဿနာကို စိုက်လိုက်မတ်တတ် အားထုတ်နေသော ရဟန်းတော်တစ်ပါး အနေဖြင့် ဤကဲ့သို့ တရားဟောကြားနေစဉ်၊ ဆုံးမနေစဉ် အချိန်များတွင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည့် အတ္တစိတ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်း ဖမ်းယူဖယ်ခွာပြီး၊ ထိုအချိန်ကိုပင် ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်ရေးအတွက် လက်တွေ့ အလုပ်ခွင်ကြီးတစ်ခုအဖြစ် မည်သို့ ပြောင်းလဲပစ်ရမည်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် လေ့လာ ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ တရားဟောကြားနေစဉ် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိဉာဏ်ကို အကဲခတ်ခြင်း

တရားဟောကြားခြင်း သို့မဟုတ် ဆုံးမစကားပြောကြားခြင်း ဆိုသည်မှာ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် သုံးပါးစလုံး တက်ကြွစွာ အလုပ်လုပ်နေရသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ စကားတစ်ခွန်း မဟောကြားမီ၊ ပါးစပ်မှ အသံမထွက်မီ ကနဦးတွင် “ဤတရားကို ဟောမည်”၊ “ဤဥပမာကို ပေးမည်” ဟူသော ကြံစည်မှု၊ ရည်ရွယ်မှု စိတ် (ဝတ္ထုကို ညွှတ်သောစိတ်) က အရင်စတင် ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ထိုစိတ်၏ စေခိုင်းမှုကြောင့် လေပြွန်၊ လျှာ၊ နှုတ်ခမ်း အစရှိသော ရုပ်အင်္ဂါများ လှုပ်ရှားကာ အသံဟူသော ရုပ်တရား ထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

စိတ္တာနုပဿနာ အားထုတ်နေသော ရဟန်းသည် မိမိနှုတ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော တရားစကားများ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်နောက်သို့သာ မျောပါမသွားဘဲ၊ ထိုစကားများကို ပြောဆိုရန် စေခိုင်းနေသော “သိစိတ် (ဝိဉာဏ်)” လေးများ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေပုံကို အပြိုင် စောင့်ကြည့်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် စကားလုံးများ ချောမွေ့စွာ ထွက်လာပြီး ပရိသတ်က သာဓုခေါ်ချိန်၊ သို့မဟုတ် တပည့်များက ရိုသေစွာ နားထောင်ချိန်တွင် မိမိသန္တာန်၌ ဖျတ်ကနဲ ပေါ်လာတတ်သည့် ကျေနပ်မှု၊ ဂုဏ်ယူမှု၊ “ငါ ဟောတာ ကောင်းသွားတယ်” ဟု သာယာသွားသော လောဘနှင့် မာနယှဉ်သည့် ဝိဉာဏ်ကို အမိအရ ဖမ်းယူရပါမည်။

“သြော်… ငါဟောနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ မာနစိတ်လေး ဝင်လာပါလား” လို့ သိလိုက်ပါ။ ထိုသို့ ချက်ချင်း သိလိုက်ခြင်းသည်ပင်လျှင် ဓမ္မကထိက၏ ပလ္လင်ကို ဝိပဿနာ ယောဂီ၏ ပလ္လင်အဖြစ်သို့ ချက်ချင်း ပြောင်းလဲပစ်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မဖြစ်စဉ်ကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်ခြင်း

ထိုကဲ့သို့ မိမိသန္တာန်တွင် “ငါဟောနိုင်သည်” ဟု ကျေနပ်ဂုဏ်ယူနေသော စိတ်လေး ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ထိုစိတ်သည် အလိုအလျောက် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေသော အရာမဟုတ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ဆက်လက် ထိုးထွင်း ဆင်ခြင်ရပါမည်။

ထိုမာနစိတ်၊ ကျေနပ်စိတ်များသည် “အကြောင်းတရား” ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရသည့် “အကျိုးတရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ အတိတ်က သင်ယူကျက်မှတ်ခဲ့ဖူးသော တရားအသိများ (အကြောင်း)၊ လတ်တလော စကားအသုံးအနှုန်း မှတ်ဉာဏ်ကောင်းမွန်မှု (အကြောင်း)၊ နှင့် မိမိစကားကို သဘောကျစွာ နားထောင်နေသော ပရိသတ်၏ အမူအရာကို မျက်စိဖြင့် မြင်ရခြင်း (အကြောင်း) စသည့် အကြောင်းတရားများ ဆုံစည်းသွားသောကြောင့်သာ၊ “ငါဟောနိုင်သည်” ဟူသော ဂုဏ်ယူကျေနပ်သည့် သိစိတ်လေး (အကျိုးတရား) ဖျတ်ကနဲ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ မိမိဟောနေစဉ် ပရိသတ်က မကြိုက်သည့် အမူအရာ ပြပါက၊ သို့မဟုတ် မိမိ စကားမှားသွားပါက၊ ထို “ငါဟောနိုင်သည်” ဟူသော ကျေနပ်စိတ်သည် ချက်ချင်း ပျောက်ကွယ်သွားပြီး၊ ရှက်ရွံ့ခြင်း သို့မဟုတ် မကျေနပ်ခြင်းဟူသော အခြားဝိဉာဏ်တစ်ခုသို့ အစားထိုး ပြောင်းလဲသွားမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်ကို သေချာစွာ ဉာဏ်ဖြင့် ချိန်ထိုးကြည့်ပါက၊ ဤကျေနပ်မှု၊ ဤမာန၊ ဤအတ္တ ဆိုသည်မှာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာပြီး အကြောင်းကင်းသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ချုပ်ပျောက်သွားသော၊ လျင်မြန်လှစွာ ဖြစ်ပျက်နေသည့် “နာမ်ဓမ္မ” သက်သက်တွေသာ ဖြစ်သည်ဆိုသည်ကို တိကျစွာ မြင်တွေ့လာပါလိမ့်မည်။

၃။ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ငါမဟုတ် ဟူသော အမှန်တရားကို တည်ဆောက်ခြင်း

ဤသို့ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မများကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစူးစိုက်စိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာကြည့်လိုက်သောအခါ၊ ဓမ္မာသန ပလ္လင်ပေါ်တွင် ထိုင်၍ တရားဟောနေသော “ငါ”၊ ဆုံးမနေသော “ဆရာ” ဆိုသည့် ခိုင်မာသော အရာဝတ္ထု၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ လုံးဝ မရှိသည်ကို အံ့သြဖွယ် တွေ့ရှိလာရမည် ဖြစ်ပါသည်။

စကားပြောရန် စေခိုင်းလိုက်သော နာမ်ဓမ္မ (စိတ်) သည် “ငါ” မဟုတ်ပါ။ ထိုစိတ်၏ စေခိုင်းမှုကြောင့် လှုပ်ရှားသွားသော အသံအင်္ဂါရုပ်များသည်လည်း “သတ္တဝါ” မဟုတ်ပါ။ ထွက်ပေါ်လာသော အသံလှိုင်းများသည်လည်း “ရဟန်း” မဟုတ်ပါ။ ပရိသတ်၏ ကြည်ညိုမှုကို တွေ့၍ သာယာသွားသော ဝိဉာဏ်လေးသည်လည်း ခိုင်မာသော “အတ္တ” မဟုတ်ပါ။

လူသားတို့ အစဉ်အဆက် သမုတ်ထားသော “တရားဟောဆရာ၊ ဓမ္မကထိက၊ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်၊ ရဟန်း၊ ငါ” ဆိုသည့် အမည်နာမ ပညတ်ချက်များအားလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖယ်ခွာကြည့်လိုက်သည့်အခါ၊ တကယ်တမ်း အရှိတရားမှာ “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်သည့် နာမ်ဓမ္မနှင့် ရုပ်ဓမ္မလေးများက အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး အလွန်လျင်မြန်သော နှုန်းဖြင့် ဖြစ်ပျက်နေသည့် ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက် (Pure Process of Cause and Effect)” သာ ရှိနေသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့လာရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ မြင်တွေ့လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ငါ ဟောနိုင်သည်၊ ငါ တတ်သည်” ဟူသော အတ္တမာန တောင်ကြီးသည် သဲအိမ်ကြီး ပြိုကျသကဲ့သို့ ချက်ချင်း ပြိုလဲသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ ကို ပလ္လင်ထက်၌ မျက်မှောက်ပြုခြင်း

ထိုသို့ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ကိုယ်မဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်သော နာမ်ဓမ္မနှင့် ရုပ်ဓမ္မ ဖြစ်စဉ်ကြီးသည် မိမိသဘောအလျောက် အကြောင်းအကျိုး သက်သက် ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာသောအခါ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနှစ်သာရဖြစ်သော “အနတ္တ” ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်ကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းစွာ သဘောပေါက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဟောကြားနေသော တရားဓမ္မများသည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုသာ ဖြစ်ပါသည်။ မိမိက ဖန်တီးထားခြင်း မဟုတ်ပါ။ ထိုတရားများကို သတိရနေသော မှတ်ဉာဏ်သည်လည်း အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ မှတ်မိနေခြင်းသာ ဖြစ်ပြီး၊ မေ့သွားပါကလည်း အတင်း ပြန်ခေါ်၍ မရပါ။ ဟောကြားနေသော နှုတ်၊ လျှာ၊ အသံ ဆိုသည်မှာလည်း အစိုးမရသော ရုပ်တရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ သာယာကျေနပ်သွားသော စိတ်သည်လည်း ဖြစ်ပြီးလျှင် ချက်ချင်း ပျက်သွားသော အရာသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးတွင် မိမိက အစိုးရခြင်း၊ မိမိက ပိုင်ဆိုင်ခြင်း၊ မိမိ၏ အတ္တဟု ခေါ်ဆိုရမည့် အရာ ဘာတစ်ခုမှ မရှိသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖောက်ထွင်းသိမြင်လာပြီး၊ “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” (ရုပ်နာမ် စိတ် စေတသိက် အပါအဝင် ခပ်သိမ်းသော တရားတို့သည် အနတ္တသာတည်း၊ ငါပိုင် ငါဆိုင် ငါအစိုးရသော တရား လုံးဝ မဟုတ်ပါတကား) ဟူသော အမြင်မှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) အစစ်အမှန်ကို တရားဟောပလ္လင်ပေါ်တွင်ပင် ဆိုက်ရောက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

၅။ အနတ္တအပေါ် လွဲမှားသော အမြင် (အဆိုးမြင်ဝါဒ) ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

ဤနေရာတွင် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သော၊ အလွန်အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်ကို ထပ်မံ၍ သတိပေးလိုပါသည်။ “အနတ္တ” ဆိုသည်ကို “ဟောနေတာလည်း ငါ မဟုတ်ဘူး၊ တရားကလည်း ငါ့တရား မဟုတ်ဘူး၊ နားထောင်နေတဲ့ သတ္တဝါလည်း မရှိဘူး၊ ဒါဆိုရင် တရားဟောစရာလည်း မလိုတော့ဘူး၊ ဆုံးမစရာလည်း မလိုတော့ဘူး၊ ဖြစ်ချင်ရာဖြစ် လွှတ်ထားလိုက်တော့မယ်” ဟူသော တာဝန်မဲ့သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism သို့မဟုတ် Fatalism) မျိုးနှင့် လုံးဝ မရောထွေးမိစေရန် အထူး လိုအပ်လှပါသည်။

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာကို အမှန်တကယ် သိမြင်သော အရိယာသူတော်စင်သည် အရာရာကို လက်မှိုင်ချပြီး အလုပ်မလုပ်ဘဲ နေမည် မဟုတ်ပါ။ အနတ္တကို သိခြင်းသည် အရှုံးပေးခြင်း၊ တာဝန်မဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ အတ္တမာန (Ego) ကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ မာနကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ထိုနေရာတွင် “မဟာကရုဏာ” နှင့် “ပညာ” တို့က ဝင်ရောက် နေရာယူလာပါသည်။

ငါဟောနိုင်သည် ဟူသော မာန၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားလိုသော လောဘတို့ဖြင့် တရားဟောခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်ပြီး၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၌ နစ်မွန်းနေကြသော ဒကာ ဒကာမများ၊ တပည့်များအား ဆင်းရဲမှ ကင်းလွတ်စေလိုသော အစစ်အမှန် ကရုဏာစိတ်သက်သက်ဖြင့်သာ တရားဟောခြင်း၊ ဆုံးမခြင်းဟူသော “အကြောင်းတရားကောင်း” များကို ပညာရှိရှိ ဆက်လက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ အနတ္တကို မြင်ခြင်းသည် လုပ်ရပ်ကို ရပ်တန့်ခြင်း မဟုတ်၊ လုပ်ရပ်၏ နောက်ကွယ်မှ “ငါ” ဟူသော မှားယွင်းသည့် တွန်းအားကို ဖယ်ရှားပြီး “ကရုဏာနှင့် ပညာ” ဖြင့် အစားထိုး မောင်းနှင်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၆။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အနတ္တလမ်းမှန်ကို လက်တွေ့ တည်ဆောက်ခြင်း

တရားဟောကြားနေစဉ် ပရိသတ်၏ အာရုံစိုက်မှု၊ ကြည်ညိုမှုများကြားတွင် အတ္တမာန ပြန်လည်မဝင်ရောက်လာစေရန်၊ မိမိ၏ ဉာဏ်ကို မလွတ်တမ်း ထိန်းကျောင်းနိုင်ရန်အတွက် “အဓိပတိတရားလေးပါး နှင့်ပြည့်စုံလျှင် မိမိလိုတာ ပြည့်သည်” ဟူသော မူဝါဒကို တရားဟောစဉ် တစ်လျှောက်လုံး မဖြစ်မနေ လက်ကိုင်ထားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဆန္ဒာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ) ៖ တရားဟောကြားနေစဉ် “ဤတရားဟောခြင်းဖြင့် ငါ နာမည်ကြီးရမည်၊ လာဘ်လာဘ ရရမည်” ဟူသော ဆန္ဒယုတ်ကို ဖယ်ရှားပြီး၊ “ငါသည် ဤတရားဟောနေစဉ်အတွင်း ပေါ်လာသမျှသော မာနစိတ်ကို ဖြတ်တောက်မည်၊ ပရိသတ်ကိုလည်း သံသရာမှ လွတ်စေချင်သကဲ့သို့၊ ငါကိုယ်တိုင်လည်း ဤတရားဟောခြင်း အကြောင်းပြု၍ အရိယာလမ်းသို့ အရောက်သွားမည်” ဟူသော တိကျခိုင်မာသည့်၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒကို မွေးမြူရပါမည်။

ဝီရိယာဓိပတိ (မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ) ៖ နှုတ်မှ တရားစကားများ ဆက်တိုက် ပြောဆိုနေသော်လည်း၊ အတွင်းစိတ်ထဲတွင် ပေါ်လာသမျှသော ကျေနပ်မှု၊ မာနဝင်မှု ဝိဉာဏ်များကို တစ်ချက်မျှ မလွတ်သွားစေရန်၊ အသံထွက်တိုင်း အသံထွက်တိုင်း၌ သတိကပ်၍ အားထုတ်သော ဝီရိယကို အဓိပတိအဖြစ် တင်ထားရပါမည်။

စိတ္တာဓိပတိ (စူးစိုက်သော စိတ်) ៖ အာရုံသည် ပရိသတ်၏ မျက်နှာသွင်ပြင်၊ တုံ့ပြန်မှုများဆီသို့ လွင့်စင်မသွားစေဘဲ၊ ထိုပရိသတ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲလာသော မိမိစိတ်၏ လှုပ်ရှားမှု၊ မာနဝင်မှုပေါ်၌သာ စိတ်ကို အပြည့်အဝ စူးစိုက်ထားရပါမည်။ စကားကို ဉာဏ်ဖြင့် ထိန်း၍ ပြောရပါမည်။

ဝီမံသာဓိပတိ (ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ) ៖ ပေါ်လာသမျှသော ဟောလိုသည့် ဝိဉာဏ်၊ ကျေနပ်သည့် ဝိဉာဏ်တို့သည် “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ ဤအသံသည်လည်း ရုပ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ အားလုံးသည် သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ သဘောတရားများသာတည်း” ဟု စကားတစ်ခွန်း ဟောတိုင်း ဟောတိုင်း၌ အဖန်တလဲလဲ ပိုင်းခြားသိမြင်သော ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းလေ့လာရပါမည်။

၇။ နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ပြန်လည် သုံးသပ်ရသော်၊ ရဟန်းတော်များအတွက် တရားဟောကြားခြင်း၊ ဆုံးမခြင်းသည် သာသနာပြုလုပ်ငန်း ဖြစ်သကဲ့သို့၊ အတ္တမာနများ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်လာနိုင်သော နေရာလည်း ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ထိုအချိန်သည် လေလွင့်သွားရမည့် အချိန်မဟုတ်ဘဲ၊ မိမိ၏ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော “ငါ တတ်သည်၊ ငါ ဟောနိုင်သည်” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာချရန် အလွန်ကောင်းမွန်သော အခွင့်အရေးကြီး တစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။

စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပါယ်နောက်သို့သာ လိုက်မနေဘဲ၊ ထိုစကားကို ဟောကြားနေသော၊ ဟောကြားရ၍ ကျေနပ်နေသော စိတ် (ဝိဉာဏ်) ကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်း ဖမ်းယူစောင့်ကြည့်ရပါမည်။ ထိုသို့ စောင့်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုမာနစိတ်များသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့မြင်လာပါမည်။ ထိုနာမ်ဓမ္မတစ်ခုချင်းစီကို ဆန်းစစ်လိုက်သောအခါ ငါမဟုတ်၊ ဆရာမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်ဘဲ ယာယီဖြစ်ပျက်နေသော သဘောတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လာပြီး “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” ဟူသော အမှန်တရားကို ပလ္လင်ထက်၌ပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ယင်းသို့ အနတ္တကို မြင်သော်လည်း အလုပ်မလုပ်သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism) သို့ မရောက်စေဘဲ၊ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အပြည့်အဝ အသုံးချ၍ ကရုဏာ၊ ပညာ ရှေ့ဆောင်ကာ အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် မှန်ကန်သော အကြောင်းတရားများကို ပညာရှိရှိ ဆက်လက် ဖန်တီးတည်ဆောက်သွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤကဲ့သို့ တရားဟောပလ္လင်ကိုပင် ဝိပဿနာဉာဏ်ရင့်သန်ရေးအတွက် အသုံးချတတ်မည် ဆိုပါက၊ ကျနော်တို့ အထူး မျှော်မှန်းထားသည့် တကယ့် လူ၊ ရဟန်း အရိယာ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဆိုသည့် မွန်မြတ်လှသော သာသနာ့ပန်းတိုင်ကြီးဆီသို့ လျင်မြန်စွာ မလွဲမသွေ ဆိုက်ရောက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။ ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ နှစ်ရပ်လုံးကို အချိုးကျ ပေါင်းစပ်ပြီး အတ္တကို ဉာဏ်ဖြင့် ပယ်ခွာနိုင်သော ရဟန်းတော်များသာလျှင် ဤသာသနာတော်ကြီးကို အရှည် တည်တံ့ခိုင်မြဲအောင် စစ်မှန်စွာ သယ်ပိုးနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။