မိတ်ဆွေ ဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြသော ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့…

ဒီနေ့ နေ့လည်ခင်းမှာ ကျနော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုကြားထဲမှာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ အလွန် ကြီးမားတဲ့ အထင်အမြင်လွဲမှားမှု တစ်ခုကို ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့် ခွဲစိတ်ကြည့်ကြရအောင်။ လူတော်တော်များများက “ဝိပဿနာ အားထုတ်တယ်” ဆိုတာကို မျက်စိမှိတ်၊ တင်ပျဉ်ခွေပြီး ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်နေခြင်းလို့ပဲ တထစ်ချ မှတ်ယူထားကြပါတယ်။ “ငါ ဒီနေ့ တစ်နာရီ ထိုင်နိုင်တယ်”၊ “ငါ နှစ်နာရီ မလှုပ်ဘဲ ထိုင်နိုင်တယ်” ဆိုပြီး အချိန်ဘယ်လောက်ကြာအောင် ထိုင်နိုင်လဲ ဆိုတာကိုပဲ တိုင်းတာစရာ ပေတံတစ်ခုလို သဘောထားနေကြပါတယ်။

သေချာ မှတ်ထားပါ။ တရားထိုင်ခြင်း သက်သက်သည် ဝိပဿနာ လုံးဝ (လုံးဝ) မဟုတ်ပါဘူး။ ထိုင်နေတဲ့ ဣရိယာပုတ်ဆိုတာ ရုပ်တရား သက်သက်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို ငြိမ်အောင် ထားလိုက်ရုံနဲ့ ကိလေသာတွေ ကင်းစင်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ထဲမှာ “ငါ ထိုင်နေတယ်၊ ငါ တရားရတော့မယ်၊ ငါ့ သမာဓိတွေ ကောင်းနေပြီ” လို့ တွေးပြီး “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တဒိဋ္ဌိကိန်းနေသရွေ့၊ ဒါမှမဟုတ် ဟိုတွေးဒီတွေးနဲ့ ကိလေသာ ဈေးဝယ်ထွက်နေသရွေ့ အဲဒီ ထိုင်ခြင်းဟာ သာမန် အနားယူခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် သမာထသက်သက်သာ ဖြစ်ပြီး လွတ်မြောက်ရာ ဝိပဿနာလမ်းစဉ် လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ ဝိပဿနာဆိုတာ ဘာလုပ်လုပ် “ဉာဏ်” ပါဖို့ လိုပါတယ်။ ဉာဏ်နဲ့ အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်အောင် ကြည့်နိုင်မှသာ တကယ့် ဝိပဿနာ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ ဝိပဿနာ အစစ်ဆိုတာ ဘာလဲ?

ဝိပဿနာ ဆိုတာ “အထူးရှုမြင်ခြင်း” ပါ။ ဘာကို ရှုရမှာလဲ ဆိုတော့ ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ အချိန်နဲ့အမျှ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ “ရုပ်” နဲ့ “နာမ်” ရဲ့ သဘောတရားတွေကို ပညတ် (အမည်နာမ၊ ပုံသဏ္ဍာန်) တွေ ခွာပြီး အရှိကို အရှိအတိုင်း ရှုရမှာပါ။

ခန္ဓာကိုယ်မှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ ခိုင်မြဲတဲ့ အကောင်အထည် လုံးဝ မရှိပါဘူး။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး အကြောင်းကင်းရင် ပျက်ကျသွားတဲ့ “ရုပ်တရား” နဲ့ “နာမ်တရား” နှစ်ခုပဲ ရှိပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အထူးသတိပြုရမယ့် အချက်က သိစိတ် ဆိုတာ ဝိညာဉ်မဟုတ် ဝိဉာဏ် ဖြစ်တယ် ဆိုတာပါပဲ။ လူတွေက သိစိတ်ကလေးကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ကိန်းအောင်းနေတဲ့၊ သေရင် နောက်ဘဝကို ကူးသွားမယ့် သက်ဝင်လိပ်ပြာ “ဝိညာဉ်” လို့ ထင်နေကြတယ်။ တကယ်တော့ ဝိဉာဏ်ဆိုတာ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်မိတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာသာ ခဏလေး ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ နာမ်တရား သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

မျက်စိက အဆင်းကို မြင်တဲ့အခါ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိဉာဏ်) လေး ဖြစ်လာပြီး ပျက်သွားတယ်။ နားက အသံကို ကြားတဲ့အခါ ကြားသိစိတ် (သောတဝိဉာဏ်) လေး ဖြစ်လာပြီး ပျက်သွားတယ်။ ဒီလို ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ယန္တရားကြီးကို ဉာဏ်နဲ့ စောင့်ကြည့်ပြီး “ငါ မဟုတ်ဘူး၊ အစိုးမရတဲ့ အနတ္တ သဘောတရားတွေ သက်သက်ပါလား” လို့ ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဟာ ဝိပဿနာ အစစ်ပါပဲ။

၂။ ဣရိယာပုတ်တိုင်းတွင် ဉာဏ်သွင်းခြင်း (လက်တွေ့ အသုံးချနည်း)

ဝိပဿနာဟာ ထိုင်နေမှ လုပ်ရမယ့် အလုပ်မဟုတ်ပါဘူး။ ရပ်၊ သွား၊ ထိုင်၊ လျောင်း ဆိုတဲ့ ဣရိယာပုတ် လေးပါးစလုံးမှာ လုပ်ရမယ့် အလုပ်ပါ။ နေ့စဉ်ဘဝမှာ လက်တွေ့ ဘယ်လို ဉာဏ်သွင်းမလဲ ဆိုတာ ကြည့်ရအောင်။

လမ်းလျှောက်နေစဉ်: လမ်းလျှောက်တဲ့အခါ “ငါ လမ်းလျှောက်နေတယ်” လို့ မမှတ်ယူပါနဲ့။ လျှောက်ချင်တဲ့ “ဆန္ဒ” (နာမ်တရား) က အရင်ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ လျှောက်ချင်တဲ့ နာမ်တရားက ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဝါယောဓာတ် (ရုပ်တရား) ကို တွန်းကန်လိုက်တဲ့အတွက် ခြေလှမ်းတွေ ရွေ့လျားသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ “နာမ်က ခိုင်းလို့ ရုပ်က လုပ်နေတာပါလား၊ လျှောက်နေတဲ့ ငါ ဆိုတာ မရှိပါလား” လို့ ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့် ကြည့်ပါ။

အစားစားနေစဉ်: ထမင်းစားတဲ့အခါ “ငါ စားနေတယ်၊ အရသာ ရှိလိုက်တာ” လို့ မတွေးပါနဲ့။ လျှာ (ရုပ်) နဲ့ အစားအစာ (ရုပ်) တိုက်မိတယ်။ အရသာကို သိတဲ့ ဇိဝှာဝိဉာဏ် (နာမ်) ပေါ်လာတယ်။ ကောင်းတယ်လို့ ခံစားရတဲ့ ဝေဒနာ (နာမ်) ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီ ဝေဒနာအပေါ် သာယာသွားတဲ့ လောဘ (နာမ်) ပေါ်လာတယ်။ ဒီလို ရုပ်နဲ့ နာမ် အဆင့်ဆင့် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး ဖြစ်ပျက်သွားတာကို စောင့်ကြည့်ပါ။

အတွေးများ ဝင်လာစဉ်: ထိုင်နေရင်းပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အလုပ်လုပ်နေရင်းပဲ ဖြစ်ဖြစ် အတွေးတွေ ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ “ငါ တွေးနေတယ်” လို့ ခေါင်းစဉ် မတပ်ပါနဲ့။ အတွေးဆိုတာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ဓမ္မာရုံသက်သက်ပါ။ တွေးနေတဲ့ စိတ်ကလေး (နာမ်တရား) ပေါ်လာတယ် လို့ သိလိုက်ပါ။ သိလိုက်တာနဲ့ အဲဒီအတွေးဟာ “ငါ” ဆိုတဲ့ တွယ်တာမှု မပါတော့တဲ့အတွက် အရှိန်သေပြီး ပျက်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။

ဒါဟာ နေရာမရွေး၊ အချိန်မရွေး ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရှိတရားကို “ငါ” မပါဘဲ ဉာဏ်နဲ့ စောင့်ကြည့်နေတဲ့ တကယ့် လက်တွေ့ ဝိပဿနာ အလုပ်ပါပဲ။

၃။ အနတ္တသည် “ဘာမှ လုပ်လို့မရဘူး” ဆိုသည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ မဟုတ်ပါ

ဒီလို ရုပ်နာမ်တွေကို ခွဲခြားသိလာပြီ၊ အရာအားလုံးဟာ “ငါ” မဟုတ်ဘူး၊ အစိုးမရဘူး (အနတ္တ) ဆိုတာကို သဘောပေါက်လာတဲ့အခါ တချို့သော သူတွေမှာ အလွန် အန္တရာယ်များတဲ့ အထင်အမြင်လွဲမှားမှု တစ်ခု ဝင်လာတတ်ပါတယ်။

“အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး”၊ “ငါမှ မရှိတာ၊ စီးပွားရေးလည်း မလုပ်တော့ဘူး၊ မိသားစုကိုလည်း တာဝန်မယူတော့ဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ (Pessimism) မျိုး လုံးဝ (လုံးဝ) မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီအချက်ကို အထူး ဂရုပြု ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။

အနတ္တရဲ့ အစစ်မှန်ဆုံး အဓိပ္ပာယ်က “အကြောင်းတရား ပြည့်စုံရင် အကျိုးတရား ဖြစ်လာမယ်၊ အကြောင်းတရား ပျက်ယွင်းရင် အကျိုးတရား ပျက်စီးသွားမယ်” ဆိုတဲ့ သဘာဝရဲ့ ယန္တရားကြီးကို နားလည်သွားတာပါ။ ကားတစ်စီးမှာ “ကား” ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်၊ အသက်ဝိညာဉ် မရှိဘူး၊ အစိတ်အပိုင်းတွေ ပေါင်းစပ်ထားတာလို့ သိတဲ့ စက်ပြင်ဆရာဟာ အဲဒီ ကားကို ဘယ်လို ထိထိရောက်ရောက် မောင်းနှင်ရမလဲ ဆိုတာကို ပိုပြီး ကျွမ်းကျင်စွာ သိသလိုပါပဲ။

“ငါ” မရှိဘူးလို့ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိသွားတဲ့သူဟာ လောကဓံ အခက်အခဲတွေ ကြုံလာတဲ့အခါ “ငါ့ကို လာထိတယ်၊ ငါ ဒုက္ခရောက်ပြီ” လို့ မခံစားရတော့ပါဘူး။ ဒေါသ၊ သောက ဆိုတဲ့ ပူလောင်မှုတွေ မရှိတော့တဲ့အတွက် ပြဿနာကို ပညာနဲ့ အေးအေးဆေးဆေး အကောင်းဆုံး ဖြေရှင်းနိုင်သွားပါတယ်။ အိမ်ထောင်ရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး တာဝန်တွေကို “ငါ့ဟာ” ဆိုတဲ့ လောဘ၊ တဏှာနဲ့ မဟုတ်ဘဲ၊ သန့်ရှင်းတဲ့ တာဝန်သိစိတ်၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ သက်သက်နဲ့ အကောင်းဆုံး ထမ်းဆောင်နိုင်သွားပါတယ်။ အနတ္တကို သိခြင်းဟာ ဘဝကို အရှုံးပေးခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ဘဝကို ပူလောင်မှုကင်းကင်းနဲ့ အထိရောက်ဆုံး ဖြတ်သန်းနိုင်တဲ့ အမြင့်မားဆုံးသော အနုပညာရပ် တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အောင်မြင်မှုဆီသို့

ဒီလို လက်တွေ့ ဝိပဿနာလမ်းစဉ်ကို လျှောက်လှမ်းတဲ့ နေရာမှာ တချို့က ဆင်ခြေပေးတတ်ကြတယ်။ “ပါရမီ မပါသေးလို့ပါ၊ အခြေအနေ မပေးသေးလို့ပါ” စသဖြင့် ပြောတတ်ကြတယ်။ တကယ်တော့ လွတ်မြောက်မှုဆီ သွားဖို့အတွက် ပြင်ပအကြောင်းတရားတွေထက် မိမိသန္တာန်မှာ ရှိတဲ့ တရားတွေကသာ အဓိက ကျပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတာကို အသေအချာ မှတ်ထားပါ။

ဆန္ဒ (Chanda): သံသရာ အရှုပ်တော်ပုံကြီးထဲကနေ တကယ် လွတ်မြောက်ချင်တဲ့၊ အမှန်တရားကို တကယ် မြင်ချင်တဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ ရှိရပါမယ်။

စိတ္တ (Citta): အလုပ်လုပ်နေရင်း၊ သွားလာနေရင်း၊ ထမင်းစားနေရင်း အချိန်တိုင်းမှာ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်မှုအပေါ်မှာပဲ အမြဲ ညွတ်ထားရပါမယ်။

ဝီရိယ (Viriya): သတိလွတ်သွားတိုင်း၊ ကိလေသာ ဝင်လာတိုင်း ချက်ချင်း ပြန်ပြီး ဉာဏ်နဲ့ ကပ်နိုင်အောင် မလျှော့သော လုံ့လဝီရိယ ထားရှိရပါမယ်။

ဝီမံသာ (Vimamsa): ပေါ်လာသမျှ အာရုံတိုင်းကို ပညတ်အနေနဲ့ မကြည့်ဘဲ၊ “ဒါဟာ ရုပ်တရားလား၊ နာမ်တရားလား၊ အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ အကျိုးတရားလား” လို့ ဉာဏ်နဲ့ စူးစမ်း ဆင်ခြင်နိုင်စွမ်း ရှိရပါမယ်။

ဒီ အဓိပတိတရားလေးပါးကို လက်ကိုင်ထားပြီး ကျင့်ကြံရင် အချိန်မရွေး၊ နေရာမရွေး ဝိပဿနာ ဉာဏ်စဉ်တွေ တက်လှမ်းနိုင်ပါတယ်။

၅။ ဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ခြင်းနှင့် သောတာပန် ပန်းတိုင်

ကျနော်တို့ရဲ့ ရည်မှန်းချက်ဟာ အလွန် ရှင်းလင်းပါတယ်။ လူ၊ ရဟန်း အရိယာတွေ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပါ။ သောတာပန် အရိယာ ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ ဈာန်အဘိညာဉ်တွေ ရဖို့၊ ကောင်းကင် ပျံနိုင်ဖို့ မလိုပါဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အချိန်တိုင်း အလုပ်လုပ်နေတဲ့ “ရုပ်နဲ့ နာမ်” ကို တည့်တည့်မြင်ပြီး “ငါ” ဆိုတဲ့ အထင်အမြင်လွဲမှားမှု (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) ကို အမြစ်ပြတ် ဖြုတ်ချနိုင်ဖို့သာ လိုပါတယ်။

ထိုင်နေမှ တရားရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်အောင်ကြည့်တဲ့ “ဉာဏ်” အလုပ် လုပ်နေတဲ့ အချိန်တိုင်းဟာ တရားရနေတဲ့ အချိန်ပါပဲ။ မြင်ရင် မြင်စိတ်လေးပဲ၊ ကြားရင် ကြားစိတ်လေးပဲ၊ တွေးရင် တွေးစိတ်လေး (ဝိဉာဏ်) ပဲ လို့ သိပါ။ အားလုံးဟာ အကြောင်းနဲ့ အကျိုး သက်သက်ပါပဲ။ လုပ်တဲ့သူလည်း မရှိဘူး၊ ခံစားတဲ့သူလည်း မရှိဘူး။ တရားတွေချည်း သူ့အကြောင်းနဲ့သူ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာပါ။

နိဂုံးချုပ်

မိတ်ဆွေ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့…

ဒီနေ့ကစပြီး ဝိပဿနာဆိုတာ မျက်စိမှိတ်ပြီး ထိုင်နေတဲ့ အလုပ်တစ်ခုတည်းလို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဘောင်ကျဉ်းကျဉ်းလေးထဲကနေ ဖောက်ထွက်လိုက်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ငြိမ်အောင် ထားရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ ဉာဏ်ကို အမြဲတမ်း နိုးကြားနေအောင် ထားပါ။

မျက်စိဖွင့်ထားချိန်မှာလည်း မြင်နေတဲ့ ရုပ်၊ သိနေတဲ့ နာမ်ကို ရှုပါ။ လမ်းလျှောက်နေချိန်မှာလည်း လှုပ်ရှားနေတဲ့ ရုပ်၊ ခိုင်းစေနေတဲ့ နာမ်ကို ရှုပါ။ စိတ်ညစ်စရာ ကြုံလာရင်လည်း “ငါ စိတ်ညစ်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ဒေါမနဿ ဝေဒနာ (နာမ်တရား) လေး ပေါ်လာတာပါလား” လို့ ဉာဏ်နဲ့ အစားထိုးလိုက်ပါ။

ဒီလို နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ လှုပ်ရှားမှု တိုင်း၊ အာရုံနဲ့ တိုက်မိတဲ့ အခိုက်အတန့် တိုင်းမှာ “ငါ” ကို ဖယ်ပြီး “ရုပ်နဲ့ နာမ်” သက်သက်ကိုသာ အဆက်မပြတ် ရှုမြင်သွားနိုင်မယ် ဆိုရင်… မကြာမီ အချိန်အတွင်းမှာပဲ အမြင်မှား (ဒိဋ္ဌိ) တွေ ပြုတ်ကျပြီး အမှန်တရားကို ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြုနိုင်ပါလိမ့်မယ်။

အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။

ထက်အောင်