ရဟန်းသံဃာ အများစုဟာ သာသနာ့ဘောင်ထဲ ရောက်လာပြီဆိုတာနဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေကို ကျက်မှတ်တယ်၊ စာဝါတွေ လိုက်ကြတယ်၊ တရားပွဲတွေမှာ ဟောပြောချက်တွေကို နာယူကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆယ်စုနှစ်တွေချီပြီး အချိန်ပေးခဲ့ရင်တောင် တကယ့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆိုတဲ့ အသိဉာဏ်ပွင့်လင်းမှုဆီ ဘာကြောင့် မရောက်ကြတာလဲ ဆိုတာကို လေးလေးနက်နက် စဉ်းစားကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားတယ်ဆိုပြီး စာပေကျွမ်းကျင်တဲ့ ရဟန်းတွေ အများအပြား ရှိနေပေမယ့် ခန္ဓာသိ မဟုတ်ဘဲ သညာသိနဲ့ အမှားတွေ သိထားကြတာ များပါတယ်။

စာအုပ်ထဲကနေ ဖတ်လို့ရတဲ့ အသိ၊ သူများဟောလို့ ကြားရတဲ့ အသိဆိုတာဟာ တကယ်တော့ မှတ်သားမှု၊ မှတ်မိမှု ဆိုတဲ့ သညာ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာအုပ်ထဲမှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လို့ ဖတ်လိုက်ရတဲ့အခါ ဦးနှောက်က သဘောပေါက်သွားသလို ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း လက်တွေ့ဘဝမှာ လောဘဖြစ်စရာ၊ ဒေါသထွက်စရာ အာရုံတစ်ခုခုနဲ့ ကြုံလိုက်တာနဲ့ အဲဒီ သညာသိ တွေဟာ ချက်ချင်း ပျောက်သွားပါတယ်။ အဲဒီနေရာမှာ ငါပဲ၊ ငါ့ကို ပြောတာပဲ၊ ငါ မကျေနပ်ဘူး ဆိုတဲ့ အတ္တဒိဋ္ဌိက ချက်ချင်း အစားထိုး ဝင်ရောက်လာတာကို လက်တွေ့ မြင်နိုင်ပါတယ်။

စာပေသင်ကြားခြင်းကို သာသနာမှာ နေခွင့်ရှိတဲ့ အလုပ်တစ်ခုအနေနဲ့ သတ်မှတ်ထားကြပေမယ့်၊ ဒီလို စာသင်ရုံသက်သက်နဲ့ သံသရာက လွတ်မြောက်မယ်လို့ မြတ်စွာဘုရား မဟောခဲ့ပါဘူး။ ကိုရင်ဝတ်စဉ်ကတည်းက တောင်းခံခဲ့တဲ့ သင်္ကန်းတောင်းမှာကိုက စာသင်ဖို့အတွက် မဟုတ်ဘဲ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခက လွတ်မြောက်လို၍ လို့ အတိအလင်း ဆိုခဲ့ကြတာပါ။ စာပေဆိုတာ မြေပုံတစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး၊ မြေပုံကို အလွတ်ရနေရုံနဲ့ ခရီးရောက်မသွားသလို၊ တရားစာတွေ ဘယ်လောက်ဖတ်ဖတ် ကိုယ်တိုင် ဝိပဿနာမလုပ်ရင် အသိဉာဏ် ပွင့်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အသိဉာဏ် ပွင့်ဖို့ဆိုတာ သညာသိ အဆင့်ကနေ ခန္ဓာမှာ တိုက်ရိုက်သိတဲ့ ပညာသိ အဆင့်ကို ကူးပြောင်းနိုင်မှသာ ဖြစ်ပါမယ်။

အဲဒီလို ခန္ဓာသိ ဖြစ်လာဖို့အတွက် အရေးအကြီးဆုံးကတော့ ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သိစိတ် ဆိုတဲ့ ဝိဉာဏ် ကို မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်ဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဝိဉာဏ် ဆိုတာဟာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေတဲ့ အရာမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားတဲ့ သဘောတရားလေးတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတဲ့ သဘောကို အရှိကို အရှိအတိုင်း သိနေဖို့ကသာ အဓိက ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ကို ငြိမ်အောင်၊ ကောင်းအောင် အတင်းလုပ်ယူနေတာမျိုး၊ ပြင်ဖို့ ကြိုးစားနေတာမျိုးဟာ ငါလုပ်နေတယ် ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ပိုကြီးထွားစေပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် ဒေါသစိတ် ပေါ်လာတဲ့အခါ ငါ ဒေါသထွက်နေတယ် လို့ မယူဆဘဲ၊ ဒေါသစိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား လို့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်သက်သက်အနေနဲ့ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ လေ့လာခြင်း ပြုရပါမယ်။ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ စောင့်ကြည့်နေလိုက်ရင် အဲဒီစိတ်ကလေး ပျက်သွားတာကို လက်တွေ့ မြင်ရပါလိမ့်မယ်။ ဒီလို ထပ်ခါထပ်ခါ လေ့လာခြင်း အားဖြင့်သာ စိတ်တွေဟာ ကိုယ်ပိုင်ဆိုင်တာ မဟုတ်ဘူး၊ အစိုးမရတဲ့ အနတ္တ သဘောတရားတွေသာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သဘောပေါက်လာပါလိမ့်မယ်။

အဲဒီတော့ သံသရာက လွတ်မြောက်ဖို့ဆိုရင် စာအုပ်တွေကြားထဲမှာပဲ မျောမနေဘဲ၊ ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ္တ၊ ဝီမံသာ ဆိုတဲ့ အဓိပတိတရားလေးပါးကို လက်ကိုင်ထားပြီး လက်တွေ့ ဝိပဿနာကို ကြိုးစားကြဖို့ လိုပါတယ်။ စာတွေ့အသိတွေကို ဘေးဖယ်ထားပြီး၊ မိမိခန္ဓာမှာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ရုပ်တရားနဲ့ ဝိဉာဏ် တို့ရဲ့ ဖြစ်ပျက်ကို တိုက်ရိုက် လေ့လာခြင်း ဖြင့်သာလျှင် အတ္တဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ အယူမှားကြီးကို ဖြိုခွင်းနိုင်ပြီး၊ ရဟန်း အရိယာ အစစ်အမှန်အဖြစ် သောတာပတ္တိမဂ်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။