တနင်္ဂနွေနေ့ မနက် ၁၀ နာရီလောက်ဆိုတာ တစ်ပတ်တာ ပင်ပန်းသမျှတွေကို မေ့ထားပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာ အနားပေးနေကြတဲ့ အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အားလပ်ရက် မနက်ခင်းမျိုးမှာ ဘာသာရေး အယူဝါဒ (Dogma) တွေ၊ ထုံးတမ်းစဉ်လာတွေကို ခဏဘေးဖယ်ထားပြီး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဟုတ်ဟုတ်၊ မဟုတ်ဟုတ် မည်သူမဆို လက်တွေ့ အသုံးချနိုင်တဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနားယူမှု (ဝိပဿနာ) အကြောင်းကို ဆွေးနွေးကြည့်ချင်ပါတယ်။
ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ မိမိ ခန္ဓာမှာ တကယ်တမ်း ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောတရားတွေကို အရှိကိုအရှိအတိုင်း ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းကြည့်ခြင်းပါပဲ။ ဒီကနေ့ မနက်ခင်းလေးမှာတော့ အခြားအရာတွေကို ဘေးဖယ်ထားပြီး အလွန်ထင်ရှားတဲ့ “အနိစ္စ (မမြဲခြင်း၊ ဖြစ်ပြီးပျက်ခြင်း)” နဲ့ “အနတ္တ (အနှစ်သာရဖြစ်သော “ကိုယ်” မရှိခြင်း)” ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး နှစ်ခုကိုပဲ လက်တွေ့ စောင့်ကြည့်ကြပါမယ်။
၁။ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေသော စိတ်များသာ ရှိသည် (အနိစ္စ)
ကျွန်တော်တို့ ယေဘုယျ ထင်နေကြတာက “ငါ့စိတ်” ဆိုတာကြီး တစ်ခုတည်းကပဲ မနက်ကနေ ညအထိ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေပြီး ဟိုဟာလုပ်၊ ဒီဟာလုပ် ခိုင်းနေတယ်လို့ ထင်မှတ်နေကြပါတယ်။
တကယ်တမ်း လက်တွေ့ စောင့်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါမှာတော့ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ “ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားတဲ့ စိတ်တွေပဲ” အဆက်မပြတ် ရှိနေတာပါ။ ဥပမာ – ဆိုဖာပေါ်မှာ ထိုင်နေရင်း “ကော်ဖီသောက်ချင်လိုက်တာ” ဆိုတဲ့ စိတ်ကလေး ပေါ်လာမယ်။ အဲဒီစိတ်ကလေးဟာ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ခဏနေတော့ ပျက်သွားပါတယ်။ ပြီးရင် ကော်ဖီခွက်ကို လှမ်းကိုင်တဲ့အခါ “ပူတယ်လို့ သိတဲ့စိတ်ကလေး” အစားထိုး ဝင်လာပြန်တယ်။ ပြီးရင် အဲဒါလည်း ပျက်သွားပြန်တယ်။
စိတ်ဆိုတာ တစ်ခုတည်း အမြဲတမ်း တည်မြဲနေတဲ့အရာ မဟုတ်ဘဲ၊ အာရုံတစ်ခုကို သိလိုက်၊ ပျက်သွားလိုက်နဲ့ တရစပ် ပြောင်းလဲနေတဲ့ “အနိစ္စ” သဘောတရား သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို အမှန်အတိုင်း လက်ခံကြည့်ရှုရပါမယ်။
၂။ စိတ်တစ်ခုချင်းစီတွင် “ကိုယ်” ဆိုသော ဖြစ်တည်မှု မရှိပါ (အနတ္တ)
အဲဒီလို ဖြစ်ပြီးပျက်နေတဲ့ စိတ်တစ်ခုချင်းစီကို သတိကပ်ပြီး သေချာစောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ အလွန် အံ့သြစရာကောင်းတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
“ကော်ဖီသောက်ချင်တဲ့စိတ်” ပေါ်လာတဲ့အခါ အဲဒီစိတ်ကလေး သက်သက်ပဲ ရှိပါတယ်။ အဲဒီစိတ်ကလေးထဲမှာ “ငါ” သို့မဟုတ် “ကိုယ်” ဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ဖြစ်တည်မှု (Entity) လုံးဝ မပါဝင်ပါဘူး။ အလုပ်ကိစ္စ တစ်ခုခုကို တွေးမိပြီး စိတ်ရှုပ်သွားရင်လည်း “စိတ်ရှုပ်တဲ့ နာမ်တရားလေး” အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း သက်သက်ပါပဲ။
“ငါ စိတ်ရှုပ်နေတယ်၊ ငါ ပင်ပန်းနေတယ်” လို့ စွဲလမ်းစရာ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုလုပ်စရာ ဘာအနှစ်သာရမှ မရှိပါဘူး။ စိတ်တစ်ခုချင်းစီဟာ ကိုယ်ပိုင်စိုးလို့မရဘဲ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် ပေါ်လာပြီး သူ့အလိုလို ပြန်ပျက်သွားတဲ့ “အနတ္တ” သဘောတရားတွေချည်းပါပဲ။ ဒီလို ဖြစ်ပြီးပျက်နေတဲ့ အနိစ္စသဘောကို ထပ်ခါတလဲလဲ မြင်လာတဲ့အခါ၊ ဘယ်အရာကိုမှ “ငါ့ဟာ၊ ငါ့စိတ်” လို့ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆုပ်ကိုင်မထားတော့တဲ့အတွက် စိတ်ရဲ့ ပူလောင်မှုတွေ အလိုလို လျော့ကျသွားပါလိမ့်မယ်။
နိဂုံး
ဒီကနေ့ တနင်္ဂနွေ မနက်ခင်း ၁၀ နာရီလေးမှာ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာ အနားပေးရင်း၊ ကိုယ့်စိတ်မှာ ပေါ်လာသမျှကို “ဪ.. ပေါ်လာတယ်၊ ပြီးတော့ ပျက်သွားတာပဲ၊ ဒီထဲမှာ ငါဆိုတာ မပါပါလား” လို့ ပေါ့ပေါ့ပါးပါးလေး စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ အတိတ်ကို ပြန်မတွေးပါနဲ့၊ အနာဂတ်ကို ကြိုမတွေးပါနဲ့၊ လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်က ဖြစ်ပြီးပျက်နေတဲ့ စိတ်ကလေးတွေကိုပဲ သတိကပ်ကြည့်ပါ။
ဒီလို လူမျိုးမရွေး၊ ဘာသာမရွေး မည်သူမဆို ယခု လက်ရှိ အချိန်လေးကစပြီး မိမိစိတ်ကို လက်တွေ့ စောင့်ကြည့်ခြင်းဖြင့်၊ လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာနိုင်ပါစေကြောင်း ဆန္ဒပြု တိုက်တွန်းရေးသားလိုက်ရပါတယ်။