ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ် ဟောကြားခဲ့သော သစ္စာလေးပါး တရားတော်တွင် “သမုဒယသစ္စာ” ဟူသည် အလွန်အရေးပါသော၊ ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်ဘဝနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ထိတွေ့နေရသော အမှန်တရားတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ သမုဒယသစ္စာဆိုသည်မှာ တခြားမဟုတ်ပါ၊ “တဏှာ” ပင် ဖြစ်ပါသည်။ တဏှာဆိုသည်မှာ စွဲလမ်းခြင်း အမှန်တရား၊ လိုချင်တပ်မက်ခြင်းဆိုသည့် လောဘကို အခြေခံထားသော ကိလေသာတရားသက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ပုထုဇဉ် လူသားများ၏ သန္တာန်ကို လေ့လာကြည့်မည်ဆိုလျှင် ဤတဏှာဟူသော ကိလေသာသည် အများဆုံး၊ အပြည့်နှက်ဆုံး ကိန်းအောင်းနေသည်ကို တွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ လောကတွင် ချစ်ခြင်းမေတ္တာဟု အမည်တပ်ထားသော အရာတိုင်း၏ နောက်ကွယ်တွင် တဏှာက ခိုင်မာစွာ နေရာယူထားတတ်ပါသည်။ မိဘကို ချစ်ခြင်း၊ သားသမီးကို ချစ်ခြင်း၊ မိတ်ဆွေ အပေါင်းအသင်းကို ချစ်ခြင်း၊ မောင်နှမကို ချစ်ခြင်း၊ ဆွေမျိုးကို ချစ်ခြင်း၊ မိမိ၏ လူမျိုးကို ချစ်ခြင်း၊ နိုင်ငံကို ချစ်ခြင်း၊ ပိုက်ဆံကို ချစ်ခြင်း၊ နာမည်ဂုဏ်သတင်းကို ချစ်ခြင်း အစရှိသည်ဖြင့် လောကီလူသားများ တန်ဖိုးထား ဂုဏ်ယူနေကြသော အရာအားလုံးသည် တကယ်တမ်း စိစစ်ကြည့်လိုက်လျှင် ကာမတဏှာ ဆိုသည့် အသိုင်းအဝိုင်းထဲတွင် အကြုံးဝင်သွားပါသည်။ ကာမဂုဏ်ဆိုသည့် အာရုံငါးပါး ပေါ်တွင် ခင်တွယ်စွဲလမ်းနေခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

လောကီသဘောတရားအရ ဤကဲ့သို့ စွဲလမ်းမှုများကို မွန်မြတ်သည်ဟု ထင်မြင်ကြသော်လည်း၊ ဘုရားရှင်၏ အမြင်တွင်မူ ဤအရာများသည် “ကာမာသဝ” ဟုခေါ်သော ကာမဂုဏ်အာရုံတို့ဖြင့် သတ္တဝါများကို အရက်မူးသကဲ့သို့ နှစ်မြုပ်ထားသည့် အဆိပ်ရည်များသာ ဖြစ်ပါသည်။ သတ္တဝါတို့သည် ဤကာမာသဝထဲတွင် ပျော်ရွှင်စွာ နစ်မြုပ်ရင်းဖြင့်ပင် အပါယ်လေးပါးသို့ အဆွဲချခံရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အပါယ်ငရဲတွင် မိမိပြုခဲ့သော အကုသိုလ်ကံများ ကုန်ဆုံး၍ သုဂတိဘုံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသော အခါတွင်လည်း၊ ပုထုဇဉ်တို့သည် ဤကာမာသဝ ဆိုသည့် အာရုံများ၊ “ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောကျ်ား၊ မိန်းမ” ဟု အခိုင်အမာ ထင်မှတ်မှားနေသော ဒိဋ္ဌာသဝ ဆိုသည့် အမြင်မှားများ၊ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းမသိသော အဝိဇ္ဇာသဝ ဆိုသည့် အမိုက်အမှောင်များ၊ ဘဝတစ်ခုခုကို ရလိုမှု၊ တည်မြဲလိုမှု ဟူသော ဘဝါသဝ ဆိုသည့် စွဲလမ်းမှု အညစ်အကြေးများဖြင့်သာ ဆက်လက် နစ်မြုပ်နေကြပြန်ပါသည်။ ဤသံသရာစက်ဝိုင်း၊ ဤကာမဘောင် အတွင်းမှ အပြင်သို့ မည်သို့မျှ မထွက်နိုင်ဘဲ လည်ပတ်နေကြရပါသည်။

ဤနေရာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၌ အလွန်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည့် ရဟန်း (ဘိက္ခု) များအကြောင်းကို ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ စဉ်းစားကြည့်ရန် လိုအပ်လာပါသည်။ ရဟန်းဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။ ဘိက္ခုဆိုသည်မှာ လိုချင်တပ်မက်မှု ပြည့်နှက်နေသော ဤ “ကာမ” လောကကြီးထဲမှနေ၍ အပြီးအပိုင် ထွက်ခွာလာကြသူများကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ မိဘ၊ သားသမီး၊ ဆွေမျိုး၊ ပိုင်ဆိုင်မှု အစရှိသော ကာမအသိုင်းအဝိုင်း တစ်ခုလုံးကို ကျောခိုင်းစွန့်လွှတ်ပြီး၊ မိမိ၏ သံသရာလွတ်မြောက်ရေးတည်းဟူသော ဝိပဿနာတရားကို မနားမနေ အားထုတ်ရန်အတွက်သာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းဘောင်ဟူသော အခွင့်အရေးကို ဖန်တီးချန်ရစ်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ထိုသို့ ကာမဘောင်မှ ထွက်ခွာလာသူများ ဖြစ်သည့်အတွက်၊ ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် လောကီနှင့် ပတ်သက်သော လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး ကိစ္စရပ်များတွင် လုံးဝ ဝင်ရောက်ပတ်သက်စရာ အကြောင်းမရှိပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်ကလည်း ရဟန်းတော်များအတွက် ထိုလောကီကိစ္စများကို ကျွမ်းကျင်ရမည်ဟု ဟောကြားဆုံးမခဲ့ခြင်း မရှိပါ။ ရဟန်းတစ်ပါးသည် တရားတော်ကိုသာ စူးစိုက်လေ့လာ အားထုတ်မည်ဆိုလျှင် လောကီရေးရာများကို သိရှိကျွမ်းကျင်နေမည် မဟုတ်ပါ။ လောကီကိစ္စများကို သိဖို့လည်း မလိုအပ်ပါ။ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်သော ပိဋကတ်တော်များထဲမှ မိမိ ကျင့်ကြံအားထုတ်ရမည့် အနှစ်သာရကို နားလည်သဘောပေါက်ရန် ကြိုးစားရုံဖြင့်ပင် နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူရမည့် အလုပ်ဖြစ်ပါသည်။

အမှန်တရားကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဆိုရလျှင် ရဟန်းတော်များ၏ တခုတည်းသော တာဝန်သည် မိမိကိုယ်တိုင် သံသရာမှ လွတ်မြောက်သော အရိယာ၊ အနည်းဆုံး သောတာပန်ဖြစ်အောင် အားထုတ်ရန်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤတခုတည်းသော တာဝန်မှလွဲ၍ ရဟန်းတော်များတွင် သာသနာတော်ကြီး အဓွန့်ရှည်တည်တံ့အောင် ထိန်းသိမ်းရမည် ဟူသော တာဝန် လုံးဝ မရှိသကဲ့သို့၊ လူဝတ်ကြောင်များကို အရိယာဖြစ်အောင် လမ်းညွှန်ပြသပေးရမည် ဟူသော တာဝန်လည်း လုံးဝ (လုံးဝ) မရှိပါ။ ရဟန်းဟူသည် မိမိ၏ သံသရာလွတ်မြောက်ရေး ပန်းတိုင်အတွက်သာ အချိန်ပြည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားရမည့် သူများ ဖြစ်ပါသည်။

သို့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်ကာလကို လေ့လာကြည့်သောအခါ၊ ရဟန်းများသည် လူဝတ်ကြောင်များ၏ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုကို ခံရသည့်အခါတွင် မိမိ၏ မူလရည်ရွယ်ချက်ကို မေ့လျော့ပြီး လူတို့၏ လောကီကိစ္စများထဲသို့ ဝင်ရောက်စွက်ဖက် ပါဝင်လာကြသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ ဤသည်မှာ မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ဘောင် အပြင်ဘက်သို့ လုံးဝ ရောက်ရှိသွားသော လုပ်ရပ်များ ဖြစ်ပါသည်။

ဘောင်အပြင်သို့ ထွက်၍ ဟောပြောဆုံးမလာကြသောအခါ ဘာတွေ ဖြစ်လာသနည်း။ လူဝတ်ကြောင်များ ရေးသားထားသော၊ အလှတရားသက်သက်ကိုသာ ဖော်ကျူးထားသော လောကီစာပေများကို ဖတ်ရှုကြသည်။ လောကီညွန့်ပေါင်းကျမ်း ကဲ့သို့သော ကျမ်းများကို ကိုးကားလာကြသည်။ မိမိထင်ရာမြင်ရာများကို အမှန်တရားသဖွယ် စိုင်းပြင်းဟောပြောပြီး၊ လောကတွင် ဘာမှန်းမသိသော “ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင်” ဆိုသည့် ရာထူးများကို ခံယူလာကြပါသည်။ အဆိုးရွားဆုံးမှာ မိမိကိုယ်တိုင် ပယ်စွန့်ရမည့် “တဏှာ” ကို ဒကာ၊ ဒကာမများ အကြိုက်လိုက်၍ ဘုန်းတော်ဖွဲ့ ဟောပြောလာကြခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ လူတို့၏ မိသားစု သံယောဇဉ်၊ အမျိုးသားရေး စိတ်ဓာတ်၊ နိုင်ငံချစ်စိတ် အစရှိသော အတ္တနှင့် တဏှာကို အခြေခံသည့် အရာများကို ဘာသာရေးဟန်ပန်ဖြင့် အမွှမ်းတင် ဟောပြောနေကြခြင်းသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမကို ကျောခိုင်းပြီး မိမိထည့်ချင်သလိုထည့်၊ ထွင်ချင်သလို ထွင်နေခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

ဤသို့ ထည့်သွင်းထွင်ဖန် ဟောပြောနိုင်ခြင်း၊ ဘာသာစကား ကျွမ်းကျင်စွာဖြင့် အလင်္ကာမြောက်အောင် ဖွဲ့နွဲ့နိုင်ခြင်းကိုပင် ဂုဏ်ကျေးဇူးတစ်ခု၊ အရည်အချင်းတစ်ခု အနေဖြင့် သတ်မှတ်ကာ ဆုတံဆိပ်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်နေကြသည်ကို မြင်ရသောအခါ၊ တကယ့် ဝိပဿနာအလုပ်နှင့် သာသနာ၏ အနှစ်သာရသည် မည်သည့်နေရာတွင်မှ ရှာမရနိုင်လောက်အောင် ပျောက်ကွယ်နေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိသာထင်ရှားလှပါသည်။ ဤသည်မှာ လုံးဝ မကောင်းသော၊ သာသနာ၏ လမ်းကြောင်းမှန်မှ သွေဖည်နေသော အခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းများသည် ကာမဘောင်မှ လွတ်ကင်းရာတွင် မနေတတ်ဘဲ၊ အနေအထိုင် မတတ်သည့်အခါ တွေ့ရာ လောကီကိစ္စများတွင် ဝင်ပါလေတော့ မိမိတို့ ဝတ်ရုံထားသော မြင့်မြတ်သည့် သင်္ကန်း၏ သိက္ခာကိုပါ ကျဆင်းစေပါသည်။ ဤသို့ သိက္ခာကျလာသောအခါတွင်လည်း အမှားကို ပြင်ဆင်မည့်အစား “အသွင်သာသနာ မကွယ်စေနှင့်၊ သင်္ကန်းဝတ်ထားလျှင် ဘာလုပ်လုပ် မဝေဖန်နှင့်၊ ငါတို့ကတော့ အပါယ်ငရဲကို မယုံဘူး၊ နင်တို့ကတော့ ယုံကို ယုံရမည်” ဟူသော ခပ်တည်တည် အကျပ်ကိုင်မှုများဖြင့် ရင်ဆိုင်လာကြရာ ဒုက္ခက အတော်ပင် များပြားလှပါသည်။

ဤနေရာတွင် အလွန်တိကျစွာ မှတ်သားထားရမည့် အချက်တစ်ခု ရှိပါသည်။ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဝိနည်းတော်ကို ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်သည် ဆိုပါက ထိုကိစ္စသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ထိုကျူးလွန်သော ရဟန်းတို့ အကြားတွင်သာ သက်ဆိုင်သော ကိစ္စဖြစ်ပါသည်။ လူဝတ်ကြောင်များအနေဖြင့် မိမိနှင့် မသက်ဆိုင်သော ထိုဝိနည်းရေးရာများကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက် အာရုံနောက်ခံနေစရာ အကြောင်းမရှိပါ။ သို့သော် လောကီအာရုံ တဏှာကို ဘုန်းတော်ဖွဲ့ပြီး လူအများကို လမ်းမှားသို့ ပို့ဆောင်နေခြင်းမှာမူ အလွန်ကြီးမားသော လွဲမှားမှုကြီး ဖြစ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်ထားရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဤပြဿနာများ အားလုံး၏ အခြေခံမှာ မိမိကိုယ်တိုင် အပြီးအပိုင် ပယ်စွန့်ရမည့် “တဏှာ” ကို အများအကြိုက် လိုက်လျောပြီး ဘုန်းတော်ဖွဲ့နေခြင်းကြောင့်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် ဤလောကီအာရုံများ၊ တဏှာ၏ နှောင်ကြိုးများမှ လွတ်မြောက်ရန်အတွက် မည်သို့ အားထုတ်ကြမည်နည်း။ “ငါ မဟုတ်လို့၊ အနတ္တဖြစ်နေလို့ ဘာမှလုပ်လို့ မရဘူး” ဟူသော အဆိုးမြင် လက်လျော့ခြင်းမျိုးကို လုံးဝ ရှောင်ကြဉ်ရပါမည်။ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးဟူသော ပန်းတိုင်အတွက် အဓိပတိတရားလေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ) ဖြင့်သာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် အားထုတ်ရပါမည်။ အဓိပတိတရားလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံလျှင် မိမိလိုရာ ပန်းတိုင်သို့ မလွဲမသွေ ဆိုက်ရောက်မည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ရုပ်နာမ်တို့၏ အမှန်သဘောဖြစ်သော “ဖြစ်ပျက်” ကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်အောင် ဝိပဿနာတရားကို စိုက်လိုက်မတ်တတ် အားထုတ်ကြရပါမည်။

အမှန်တရားကို နားလည်သဘောပေါက်ရုံ၊ သာမန်အချိန်တွင် တွေးတောဆင်ခြင်၍ အမှန်မြင်ရုံမျှဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်ဟု လုံးဝ မသုံးနှုန်းနိုင်ပါ။ ဝိပဿနာဉာဏ်များ အဆင့်ဆင့် ရင့်ကျက်လာပြီး “မဂ်အခိုက်၊ ဖိုလ်အခိုက်” သို့ အတိအကျ ဆိုက်ရောက်မှသာလျှင် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုကာ သောတာပန် အစရှိသော အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ကျနော်တို့၏ အန္တိမ ရည်မှန်းချက်၊ အဓိက မဟာဗျူဟာသည် လောကီရေးရာများတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နေသော၊ တဏှာကို ဘုန်းတော်ဖွဲ့နေသော ပညတ်ကိစ္စများကို ရှောင်ခွာ၍၊ လူနှင့် ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပင် ဖြစ်ပါသည်။ လူဝတ်ကြောင်ဖြစ်စေ၊ ရဟန်းဖြစ်စေ မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်၌ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ ကျင့်သုံးပြီး အရိယာများ ဖြစ်လာမှသာလျှင် တဏှာ၏ ကျေးကျွန်ဘဝမှ အပြီးတိုင် လွတ်ကင်းမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် သန့်စင်သော ဗုဒ္ဓသာသနာ အစစ်အမှန် ပြန့်ပွားရေးအတွက် စေတနာအမှန်တကယ် ရှိကြမည်ဆိုလျှင် လောကီတဏှာကို ဘုန်းတော်ဖွဲ့နေခြင်းများကို ရပ်တန့်ကာ၊ မိမိကိုယ်တိုင် အရိယာဖြစ်ရေးအတွက် ဝိပဿနာတရားကိုသာ အချိန်မဆွဲဘဲ အားထုတ်ကြပါရန် လေးလေးနက်နက် တိုက်တွန်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။