ရဟန်းတော်များ၏ သာသနာ့ဘောင် နေ့စဉ်ဘဝတွင် လဆန်း၊ လဆုတ် ဥပုသ်နေ့များသို့ ရောက်ရှိလာတိုင်း မလွဲမသွေ ပြုလုပ်ရသော အရေးကြီးသည့် ဝိနည်းကိစ္စတစ်ရပ်မှာ ဆံချခြင်း (ခေါင်းရိတ်ခြင်း) ပင် ဖြစ်ပါသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်၌ ဆံပင်၊ မုတ်ဆိတ်များကို ရိတ်ပယ်ခြင်းသည် လောကီလူသားတို့၏ အလှအပ မာနကို စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ ရိုးရှင်းသော ရဟန်းဘဝကို ခံယူခြင်းဟူသော အလွန်လေးနက်သည့် အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ စတင် ဝင်ရောက်မည့် ရှင်သာမဏေလောင်းများကို ဆံချပေးရာတွင် “ကေသာ၊ လောမာ၊ နခါ၊ ဒန္တာ၊ တစော” ဟူသော တစပဉ္စက ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရှေးဦးစွာ သင်ကြားပေးလေ့ ရှိကြပါသည်။

သို့သော်လည်း သာသနာ့ဘောင်တွင် နှစ်ကာလ ကြာရှည်လာသောအခါ၊ လစဉ်လတိုင်း ဆံချနေရခြင်းသည် ပုံမှန် လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် (Routine Habit) တစ်ခုအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားတတ်ပါသည်။ ထိုအခါ ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ သင်တုန်းဓားဖြင့် ဆံပင်များကို ရိတ်ပယ်နေချိန်တွင် အလွန်သိမ်မွေ့သော ကိလေသာ ထောင်ချောက် နှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုခုသို့ အမှတ်တမဲ့ ကျဆင်းသွားတတ်ပါသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ မိမိ၏ ဦးခေါင်းပုံသဏ္ဌာန်အပေါ်၊ ရုပ်သွင်ပြင်အပေါ် အမှတ်တမဲ့ တွယ်တာနေသော “မာနနှင့် လောဘ” ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယ အဖြစ်အများဆုံး တစ်ခုမှာမူ လစဉ် လုပ်နေကျ အလုပ်ဖြစ်သဖြင့် စိတ်က အလိုအလျောက် (Auto-pilot) လုပ်ဆောင်နေကာ အတွေးများ အခြားသို့ လွင့်စင်ပျံ့လွင့်သွားသော “မောဟ နှင့် ဥဒ္ဓစ္စ (သတိလွတ်ခြင်း၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း)” ပင် ဖြစ်ပါသည်။

စိတ္တာနုပဿနာကို လက်တွေ့ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေသော ရဟန်းတော်တစ်ပါး အနေဖြင့် ဤကဲ့သို့ ဆံချရသည့် အချိန်ကို လစဉ် ပြီးစလွယ် လုပ်ရမည့် ကိစ္စတစ်ခုအဖြစ် သဘောမထားဘဲ၊ ထိုဆံချနေစဉ် လှုပ်ရှားနေသော၊ လွင့်စင်နေသော “စိတ်” ကို မိမိ၏ “ငါ” ဟူသော အတ္တစွဲကို ဖြိုခွင်းရန်နှင့် ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်စေရန်အတွက် အလွန်ကောင်းမွန်သော လက်တွေ့ အလုပ်ခွင်ကြီးတစ်ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ ရုပ်၏ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်မှသည် အတွင်းစိတ်၏ လှုပ်ရှားမှုဆီသို့ ဉာဏ်ကို လှည့်ခြင်း (သတိလွတ်မှုကို ဖမ်းယူခြင်း)

သင်တုန်းဓားကို ကိုင်၍ ဦးခေါင်းပေါ်သို့ ရေဆွတ်ကာ စတင် ရိတ်ပယ်လိုက်သည်နှင့်၊ သာမန်အားဖြင့် လက်က အလေ့အကျင့်အရ သူဟာသူ ရွေ့လျားသွားတတ်ပြီး၊ စိတ်ကမူ “ဒီနေ့ ဥပုသ်နေ့ ဘာကိစ္စတွေ လုပ်စရာ ရှိသေးလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘယ်သွားရမလဲ” စသည်ဖြင့် အခြားသော ဇာတ်လမ်းများဆီသို့ အပြည့်အဝ ပြေးထွက်သွားတတ်ပါသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ မှန်ကိုကြည့်ရင်း “ငါ့ခေါင်းက ပြောင်သွားတော့ ပေါ့သွားတာပဲ၊ ဒီနေရာလေးတော့ ပြောင်အောင် ရိတ်ဦးမှ” ဟု ရုပ်အပေါ် တွယ်တာသော အတ္တအတွေးများ ဝင်လာတတ်ပါသည်။

ဤနေရာတွင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် စောင့်ကြည့်နေသော ရဟန်းသည် ထိုအတွေးဇာတ်လမ်းများနောက်သို့ အပြည့်အဝ မျောပါမသွားဘဲ၊ မိမိသန္တာန်၌ သတိလွတ်ကာ လွင့်စင်နေသော ထို “ပျံ့လွင့်နေသည့်စိတ် (ဥဒ္ဓစ္စ)” သို့မဟုတ် ရုပ်အပေါ် သာယာနေသော “လောဘစိတ်” ဆီသို့ ဉာဏ်ကို ချက်ချင်း နောက်ပြန်လှည့်၍ ဖမ်းယူလိုက်ရပါမည်။

“သြော်… လုပ်နေကျဆိုပြီး သတိလွတ်ကာ တွေးချင်ရာ တွေးနေတဲ့ မောဟစိတ်လေး ပေါ်လာပါလား… ဆံပင်ပြတ်ကျသွားတာကို ကြည့်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာကို အလှဆင်ချင်တဲ့ သိမ်မွေ့တဲ့ အတ္တစိတ်လေး ဝင်လာပါလား” ဟု မိမိစိတ်၏ အခြေအနေကို အရှိကို အရှိအတိုင်း ချက်ချင်း သိလိုက်ရပါမည်။ ဆံပင်ပြတ်ကျသွားသည်ကို သိရုံမျှ (ကာယာနုပဿနာ) သာမကဘဲ၊ ထိုသို့ ရိတ်ပယ်နေစဉ် ပျံ့လွင့်နေသော “စိတ်” ကိုပါ ကွဲကွဲပြားပြား မြင်အောင် ကြည့်ခြင်းသည် ဆံချခြင်းကို တရားအလုပ်ခွင်အဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်မည့် စိတ္တာနုပဿနာ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ပထမခြေလှမ်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မဖြစ်စဉ်ကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်ခြင်း

မိမိသန္တာန်တွင် “သတိလွတ်သွားသောစိတ် သို့မဟုတ် ရုပ်ကို တွယ်တာသောစိတ်” ပေါ်လာသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ထိုစိတ်ကြီးများသည် အလိုလိုနေရင်း လွတ်လပ်စွာ ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ဆက်လက် ထိုးထွင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရပါမည်။

ထိုပျံ့လွင့်သွားသော စိတ်၊ တွယ်တာသော စိတ်များသည် တိကျလှသော “အကြောင်းတရားများ” ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရသည့် “အကျိုးတရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

သင်တုန်းဓား၏ အအေးဓာတ်နှင့် ဦးရေပြား (ကာယဒွါရ) တိုက်ခိုက်မိခြင်းဟူသော ရုပ်နှင့်နာမ် ထိတွေ့မှု (ဖဿ – အကြောင်းတရား) စတင် ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။

လစဉ်လတိုင်း ရိတ်နေကျဖြစ်သဖြင့် အထူးတလည် သတိထားစရာ မလိုဟု မှတ်သားထားသော အလေ့အကျင့်ဟောင်း (သညာ – အကြောင်းတရား) ဝင်ရောက်လာပါသည်။

ထိုအခါ သတိဝီရိယ လျော့ကျသွားပြီး၊ “ငါ ရိတ်နေတယ်၊ ငါ့ခေါင်း” ဟု အတ္တကို ရှေ့တန်းတင်ကာ မှားယွင်းစွာ နှလုံးသွင်းလိုက်မှု (အယောနိသော မနသိကာရ – အကြောင်းတရား) များ ဆုံစည်းသွားပါသည်။

ဤအကြောင်းတရားများ ဆုံစည်းသွားသောကြောင့်သာလျှင်၊ သတိလွတ်ကာ ဇာတ်လမ်းထဲသို့ လွင့်စင်သွားသည့် “ဥဒ္ဓစ္စယှဉ်သော မနောဝိဉာဏ်” သို့မဟုတ် ရုပ်သွင်ကို သာယာသော “လောဘယှဉ်သော မနောဝိဉာဏ်” (အကျိုးတရား) လေး ဖျတ်ကနဲ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ မိမိသည် ဓားရှသွားမည်ကို စိုးရိမ်၍ အလွန် သတိထားနေရပါက ဤ “ပျံ့လွင့်စိတ်” သည် လုံးဝ ဖြစ်ပေါ်လာမည် မဟုတ်ပါ။ ဤသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ချိန်ထိုးကြည့်ပါက၊ ဤသတိလွတ်မှု ဆိုသည်မှာ အမြဲတမ်း ဖြစ်နေသော အရာကြီး မဟုတ်ဘဲ၊ အလေ့အကျင့်နှင့် သတိလျော့နည်းမှုကြောင့် ပေါ်လာပြီး လျင်မြန်စွာ ချုပ်ပျောက်သွားမည့် “နာမ်ဓမ္မ” အစဉ်တန်း သက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဆိုသည်ကို တိကျစွာ မြင်တွေ့လာပါလိမ့်မည်။

၃။ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ငါမဟုတ် ဟူသော အမှန်တရားကို တည်ဆောက်ခြင်း

ဤသို့ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မများကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစူးစိုက်စိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာကြည့်လိုက်သောအခါ၊ ထိုဆံချနေသော အချိန်အခိုက်အတန့်အတွင်း၌ “ငါ” သော်လည်းကောင်း၊ “ရဟန်း” သော်လည်းကောင်း လုံးဝ မရှိသည်ကို အလွန် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ တွေ့ရှိလာရမည် ဖြစ်ပါသည်။

သာမန်အားဖြင့် “ငါ ဆံချနေတယ်၊ ငါ့ဆံပင်တွေ ကျွတ်သွားပြီ၊ ငါ ရဟန်းပီသသွားပြီ” ဟု မိမိကိုယ်ကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအဖြစ် အခိုင်အမာ စွဲလမ်းနေတတ်ပါသည်။ သို့သော် တကယ်တမ်း ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးခွဲကြည့်သောအခါ ဦးခေါင်းပေါ်မှ ကျွတ်ကျသွားသောအရာမှာ “ပထဝီဓာတ် (မြေဓာတ်) လွန်ကဲသော ကေသာ (ဆံပင်) ဟူသည့် ရုပ်တရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဆံပင်ကလည်း သူပြတ်ကျသွားမှန်း သူ မသိပါ၊ ဓားကလည်း သူ ဖြတ်နေမှန်း သူ မသိပါ။ ထိုအထဲတွင် “ငါ” လုံးဝ မရှိပါ။ ထို့ပြင် ဓား၏ အတွေ့အထိကို သိနေသောအရာ၊ သတိလွတ်၍ တွေးတောပျံ့လွင့်နေသောအရာသည်လည်း “ကာယဝိဉာဏ် နှင့် ဥဒ္ဓစ္စ ယှဉ်သော နာမ်တရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

လူသားတို့ အစဉ်အဆက် သမုတ်ထားသော “ခေါင်းရိတ်နေသော ဆရာတော်၊ ငါ့ဦးခေါင်း၊ ငါ” ဆိုသည့် အမည်နာမ ပညတ်ချက်များအားလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖယ်ခွာကြည့်လိုက်သည့်အခါ၊ တကယ်တမ်း အရှိတရား (ပရမတ်) မှာ “ငါမဟုတ်၊ သူမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်သည့် နာမ်ဓမ္မလေးများနှင့် ရုပ်ဓမ္မလေးများက အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး လျင်မြန်သော နှုန်းဖြင့် အစားထိုး တုံ့ပြန် ဖြစ်ပျက်နေသည့် ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက် (Pure Process of Cause and Effect)” သာ ရှိနေသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့လာရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ မြင်တွေ့လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ငါ၊ ငါ့ဆံပင်” ဟူသော ဥပါဒါန်အစွဲသည် ဆံပင်များ ပြတ်ကျသွားသကဲ့သို့ ချက်ချင်း ကင်းစင်ငြိမ်းအေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း

ထိုသို့ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ကိုယ်မဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်သော နာမ်ဓမ္မ ဖြစ်စဉ်ကြီးသည် မိမိသဘောအလျောက် အကြောင်းအကျိုး သက်သက် ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာသောအခါ၊ “အနတ္တ” ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်ကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းစွာ သဘောပေါက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ ရုပ်ခန္ဓာကြီးသာ မိမိပိုင်ဆိုင်သော အရာ၊ မိမိ အစိုးရသော အရာ (အတ္တ) ဖြစ်မည်ဆိုပါက “တစ်ခါ ရိတ်ပြီးရင် ဘယ်တော့မှ ပြန်မပေါက်စေနဲ့” ဟု အမိန့်ပေး စေခိုင်းထား၍ ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် သဘာဝတရားသည် မိမိစကားကို နားမထောင်ဘဲ၊ အချိန်တန်လျှင် ဆံပင်များ အလိုအလျောက် ပြန်ရှည်လာမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ ရုပ်တရားသည် အစိုးမရသော သဘော၊ ပိုင်ရှင်မရှိဘဲ ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘော (အနတ္တသဘော) ဖြစ်ကြောင်းကို အထင်ရှားဆုံး သက်သေပြနေခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့အတူပင်၊ သတိလွတ်သွားသော စိတ်သည်လည်း မိမိက “လုံးဝ စိတ်မလွင့်စေနဲ့” ဟု တားဆီးထား၍ မရဘဲ၊ အလေ့အကျင့်ဟောင်း လွှမ်းမိုးလာသည်နှင့် အလိုအလျောက် ပျံ့လွင့်သွားတတ်ပါသည်။ ဤဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးတွင် ရုပ်ကိုရော၊ စိတ်ကိုပါ မိမိက အစိုးရခြင်း၊ အမြဲတမ်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခြင်း ဘာတစ်ခုမှ မရှိသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖောက်ထွင်းသိမြင်လာပြီး၊ “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” (ရုပ်နာမ် စိတ် စေတသိက် အပါအဝင် ခပ်သိမ်းသော တရားတို့သည် အနတ္တသာတည်း၊ ငါပိုင် ငါဆိုင် ငါအစိုးရသော တရား လုံးဝ မဟုတ်ပါတကား) ဟူသော အမြင်မှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) အစစ်အမှန်ကို ဆံချနေသည့် မှန်ရှေ့တွင်ပင် လင်းကနဲ မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

၅။ အနတ္တအပေါ် လွဲမှားသော အမြင် (အဆိုးမြင်ဝါဒ) ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

ဤနေရာတွင် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သော၊ အလွန်အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်ကို အလေးအနက်ထား၍ ရှင်းလင်းလိုပါသည်။ “အနတ္တ” ဆိုသည်ကို “ဆံပင်ဆိုတာလည်း အစိုးမရတဲ့ ရုပ်တရားပဲ၊ ငါမှ မဟုတ်တာဆိုပြီး ဥပုသ်နေ့ ဆံချရမယ့် ဝိနည်းကို မလိုက်နာတော့ဘူး” သို့မဟုတ် “စိတ်လွင့်တာလည်း အနတ္တပဲဆိုပြီး သတိမထားတော့ဘဲ ပေါ့ပေါ့ဆဆ ရိတ်လိုက်လို့ ဓားရှပြီး သွေးထွက်သံယို ဖြစ်ပါစေ” ဟူသော တာဝန်မဲ့သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism / Carelessness) မျိုးသို့ လုံးဝ (လုံးဝ) မရောက်သွားစေရန် အထူး လိုအပ်လှပါသည်။

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာကို အမှန်တကယ် သိမြင်သော အရိယာသူတော်စင်သည် မြတ်စွာဘုရား ပညတ်တော်မူသော ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်များကို လျစ်လျူရှုမည် လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ အနတ္တကို သိခြင်းသည် ပေါ့ဆခြင်း၊ တာဝန်မဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ ဆံချရာတွင် “ငါ လှအောင် ရိတ်တယ်” ဟူသော “အတ္တ” နှင့် ဇာတ်လမ်းထဲ မျောပါသွားသော “သတိလွတ်မှု (မောဟ၊ ဥဒ္ဓစ္စ)” ကိုသာ ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အတ္တကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ၊ ထိုနေရာတွင် “ပညာ၊ သတိ” နှင့် “သမ္ပဇဉ် (ဆင်ခြင်ဉာဏ်)” တို့က ဝင်ရောက် နေရာယူလာပါသည်။ ဆံချခြင်းကို လောကီအလှအပအတွက် မဟုတ်ဘဲ ရဟန်းအသွင်ကို ဆောင်ရန်အတွက် တိကျစွာ ပြုလုပ်သော်လည်း၊ ဓားရှမသွားစေရန် သတိအပြည့်ဖြင့် လုပ်ဆောင်ရပါမည်။ ပြတ်ကျသွားသော ဆံပင်များကို ကြည့်၍ “ကေသာ (ဆံပင်) သည် အနိစ္စတရား၊ ဒုက္ခတရား၊ အနတ္တတရားပါတကား” ဟု တစပဉ္စက ကမ္မဋ္ဌာန်းကို လက်တွေ့ ပွားများရပါမည်။ အနတ္တကို မြင်ခြင်းသည် လုပ်ရပ်ကို ပစ်ပယ်ခြင်း မဟုတ်၊ လုပ်ရပ်၏ နောက်ကွယ်မှ “အတ္တနှင့် ပျံ့လွင့်မှု” ကို ဖယ်ရှားပြီး “ပညာ၊ သတိ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း” ဖြင့် အစားထိုး တုံ့ပြန်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၆။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အနတ္တလမ်းမှန်ကို လက်တွေ့ တည်ဆောက်ခြင်း

ဆံချချိန်များတွင် ရိုးအီမှုကြောင့် သတိလွတ်ခြင်းနှင့် ရုပ်အပေါ် တွယ်တာမှုများ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက် ခြယ်လှယ်မသွားစေရန်နှင့်၊ မိမိ၏ ဉာဏ်ကို မလွတ်တမ်း ထိန်းကျောင်းနိုင်ရန်အတွက် “အဓိပတိတရားလေးပါး နှင့်ပြည့်စုံလျှင် မိမိလိုတာ ပြည့်သည်” ဟူသော မူဝါဒကို သင်တုန်းဓား ကိုင်လိုက်တိုင်း အစဉ်အမြဲ လက်ကိုင်ထားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဆန္ဒာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ) ៖ ဆံချရန် ပြင်ဆင်လိုက်သည်နှင့် “ဤလုပ်ရိုးလုပ်စဉ် ကိစ္စတွင် ငါ၏ စိတ်ကို သတိလွတ်ခံမည် မဟုတ်။ ရုပ်အပေါ် တွယ်တာသော စိတ်ကို ဖြတ်တောက်ပြီး၊ ပြတ်ကျသွားသော ဆံပင်များကို ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ ဤအချိန်ကို စိတ္တာနုပဿနာ အလုပ်ခွင်အဖြစ် တည်ဆောက်မည်” ဟူသော တိကျခိုင်မာသည့်၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒကို မွေးမြူရပါမည်။

ဝီရိယာဓိပတိ (မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ) ៖ သင်တုန်းဓားဖြင့် စတင်ရိတ်ပယ်သည်မှစ၍ ပြီးဆုံး၍ ရေဆေးသည့် အချိန်အထိ၊ အတွင်းစိတ်ထဲတွင် ပေါ်လာသမျှသော လွင့်စင်မှု၊ ရိုးအီမှု၊ ပျင်းရိမှု ဝိဉာဏ်များကို တစ်ချက်မျှ မလွတ်သွားစေရန်၊ သတိတရားကို အမြဲတမ်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ကပ်ထားကာ အားထုတ်သော ဝီရိယကို အဓိပတိအဖြစ် တင်ထားရပါမည်။ စိတ်က အခြားသို့ ရောက်သွားတိုင်း ချက်ချင်း ဓား၏ အတွေ့အထိဆီသို့ ပြန်ဆွဲယူရပါမည်။

စိတ္တာဓိပတိ (စူးစိုက်သော စိတ်) ៖ အာရုံသည် ပြောင်စင်သွားသော ဦးခေါင်း၏ အလှအပသက်သက်ဆီသို့ အပြည့်အဝ မျောပါမသွားစေဘဲ၊ ထိုရိတ်ပယ်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲလာသော မိမိစိတ်၏ လှုပ်ရှားမှု၊ သတိလွတ်သွားမှု၊ သာယာသွားမှုများပေါ်၌သာ စိတ်ကို မျက်ခြည်မပြတ် စူးစိုက်လေ့လာရပါမည်။

ဝီမံသာဓိပတိ (ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ) ៖ ပေါ်လာသမျှသော ပျံ့လွင့်သည့် ဝိဉာဏ်၊ တွယ်တာသည့် စေတသိက်တို့သည် “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ ပြတ်ကျသွားသော ဆံပင်သည်လည်း ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမည့် ရုပ်ဓမ္မ (ပထဝီဓာတ်) သက်သက်သာတည်း၊ အားလုံးသည် သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ သဘောတရားများသာတည်း” ဟု ဆံချနေစဉ် အခိုက်အတန့်တိုင်း၌ အဖန်တလဲလဲ ပိုင်းခြားသိမြင်သော ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းလေ့လာရပါမည်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ပြန်လည် သုံးသပ်ရသော်၊ ရဟန်းတော်များအတွက် ဆံချခြင်း (ခေါင်းရိတ်ခြင်း) ဆိုသည်မှာ ဥပုသ်နေ့တိုင်း မလွဲမသွေ ပြုလုပ်ရသော ဝိနည်းကိစ္စ တစ်ခုပင် ဖြစ်ပါသည်။ အမှတ်တမဲ့ နေပါက ဤလုပ်ရိုးလုပ်စဉ် အချိန်များသည် သမာဓိကို လျော့ကျစေပြီး၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ မောဟ သို့မဟုတ် မာန (ကိလေသာ) တို့ကို အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်ခွင့်ပေးသော သတိလွတ်နယ်မြေ (Blind Spot) များ ဖြစ်သွားနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ဝိပဿနာအလုပ်ကို တကယ်တမ်း စိုက်လိုက်မတ်တတ် လုပ်ဆောင်နေသော ရဟန်းတော်များအတွက်မူ ဤအချိန်သည် မိမိ၏ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော “ငါ့ရုပ်၊ ငါ့ဆံပင်” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိကို ဓားဖြင့် အမြစ်မှ လှီးဖြတ်ခွာချရန် အလွန်တန်ဖိုးရှိသည့် ကမ္မဋ္ဌာန်း အလုပ်ခွင်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်လာပါသည်။

ရိုးအီနေသော အလေ့အကျင့်နောက်သို့ လိုက်၍ သတိလွတ်မနေဘဲ၊ ထိုအခြေအနေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော “ပျံ့လွင့်နေသော စိတ်၊ တွယ်တာနေသော စိတ် (ဝိဉာဏ်)” ကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်း ဖမ်းယူစောင့်ကြည့်ရပါမည်။ ထိုသို့ စောင့်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုစိတ်များသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့မြင်လာပါမည်။ ထိုနာမ်ဓမ္မတစ်ခုချင်းစီကို ဆန်းစစ်လိုက်သောအခါ ငါမဟုတ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါမဟုတ်ဘဲ ယာယီဖြစ်ပျက်နေသော သဘောတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လာပြီး “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” ဟူသော အမှန်တရားကို မှန်ရှေ့၌ ဆံချနေရင်းပင် လင်းကနဲ မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ပြင်ပမှ ဦးခေါင်းကို ရိတ်ပယ်သန့်စင်သကဲ့သို့၊ အတွင်းစိတ်အစဉ်မှ ကိလေသာ အညစ်အကြေးများကိုပါ ဝိပဿနာဉာဏ်တည်းဟူသော သင်တုန်းဓားဖြင့် တစ်ပါတည်း ရိတ်ပယ်နိုင်သော ရဟန်းသည်သာလျှင် ကိလေသာ ကင်းစင်သော၊ အစွဲအလမ်း ကင်းစင်သော အေးချမ်းသည့် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာသို့ အမှန်တကယ် ဆိုက်ရောက်နိုင်သူ ဖြစ်ပါသတည်း။