မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမဖြစ်သော သာသနာတော်၌ တရားအားထုတ်ကြမည့် ရဟန်းရှင်လူ ယောဂီများအတွက် အရေးအကြီးဆုံးသော မောင်းနှင်အားတစ်ခုမှာ “သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒ” ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤဆန္ဒကို သာမန် လိုချင်တပ်မက်မှု လောဘနှင့် မတူဘဲ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ရောက်ရှိရန် ဦးစီးဦးဆောင်ပြုသောကြောင့် “ဆန္ဒာဓိပတိ” ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

တရားအားထုတ်သူများအနေဖြင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တရားအလုပ်အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု လျော့ကျသွားခြင်း၊ လောကီအာရုံများနောက်သို့ ပြန်လည်မျောပါသွားခြင်းများ ကြုံတွေ့ရတတ်ပါသည်။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ မိမိတို့သန္တာန်၌ ဆန္ဒာဓိပတိ အားနည်းသွားသောကြောင့်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ မဂ်ဖိုလ်ရရှိရေး၊ အရိယာဖြစ်ရေး ဟူသော ပန်းတိုင်သို့ မရောက်မချင်း နောက်မဆုတ်တမ်း ကြိုးစားချင်စိတ်များ အမြဲရှင်သန်နေစေရန်၊ တနည်းအားဖြင့် ဆန္ဒာဓိပတိ ပြင်းပြလာအောင် မည်သို့မွေးမြူရမည်ကို အသေးစိတ် လေ့လာဆင်ခြင်ကြည့်ကြပါစို့။

၁။ သံသရာ၏ ဝိနိပါတိကဘေးကို အမှန်တိုင်း ရှုမြင်လေ့လာခြင်း

ဆန္ဒာဓိပတိ ပြင်းပြလာစေရန် ပထမဆုံး လိုအပ်ချက်မှာ မိမိ လက်ရှိရပ်တည်နေသော အခြေအနေ၏ အန္တရာယ်ကြီးမားပုံကို အမှန်တိုင်း မြင်သိရန်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ မီးလောင်နေသော အိမ်ထဲတွင် ရောက်နေမှန်းသိသူသာလျှင် အိမ်ပြင်သို့ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လိုသော ဆန္ဒ ပြင်းပြလာမည် ဖြစ်ပါသည်။

ပုထုဇဉ်မှန်သမျှသည် သံသရာ၌ “ဝိနိပါတိကဘေး” ဟုခေါ်သော အပါယ်လေးပါးသို့ ပရမ်းပတာ ကျရောက်တတ်သည့် ဘေးအန္တရာယ်ကြီးနှင့် အချိန်မရွေး ရင်ဆိုင်နေရပါသည်။ လူ့ဘဝ၊ နတ်ဘဝများတွင် ခေတ္တခဏ သာယာပျော်ရွှင်နေရသော်လည်း၊ မိမိတို့ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော အတ္တဒိဋ္ဌိ (ငါ၊ သူတပါး၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါဟု အထင်မှားမှု) မကင်းစင်သေးသရွေ့ အပါယ်တံခါးသည် အမြဲပွင့်နေပါသည်။ လောကီကုသိုလ်လေးများ လုပ်ထားရုံမျှဖြင့် စိတ်ချလက်ချ နေ၍မရပါ။ တခဏတာ မေ့လျော့မှု၊ နှလုံးသွင်းမှားမှုများကြောင့် အပါယ်သို့ ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အဖြစ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ မြင်အောင်ကြည့်ရပါမည်။ ဤသို့ အပါယ်ဘေး၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပုံကို အထပ်ထပ်အခါခါ ဆင်ခြင်လေ့လာခြင်းဖြင့် “ဤဘေးကြီးမှ ယခုဘဝတွင်ပင် အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်အောင် ရုန်းထွက်မည်” ဟူသော ဆန္ဒာဓိပတိသည် အလိုလို ပြင်းပြလာမည် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ ခန္ဓာငါးပါး၏ အနှစ်သာရကင်းမဲ့ပုံကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာခြင်း

တရားထူးရလိုသော ဆန္ဒ နည်းပါးရခြင်းမှာ လောကီအာရုံများနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်တွင် သာယာဖွယ် (သုခ)၊ တင့်တယ်ဖွယ် (သုဘ)၊ ခိုင်မြဲဖွယ် (နိစ္စ) ဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆထားသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဤအယူမှားများကို ချေဖျက်ရန် မိမိ၏ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် အသေးစိတ် လေ့လာခြင်း ပြုလုပ်ရပါမည်။

လောကတွင် တကယ်တမ်း ရှိနေသည်မှာ ရုပ်တရားနှင့် နာမ်တရားမျှသာ ဖြစ်ပါသည်။

• ရုပ်တရား ဆိုသည်မှာ အမြဲတစေ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေသော သဘောသာ ဖြစ်ပြီး၊ မည်သူကမျှ အစိုးတရ စီမံဖန်တီး၍ မရသော အရာဖြစ်ပါသည်။

• နာမ်တရား ကို လေ့လာကြည့်လျှင်လည်း ခံစားတတ်သော ဝေဒနာ၊ မှတ်သားတတ်သော သညာ၊ စေ့ဆော်တတ်သော သင်္ခါရ နှင့် သိတတ်သော သဘောဖြစ်သည့် သိစိတ် ဆိုတာ ဝိဉာဏ် ဖြစ်တယ် ဆိုသည်ကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့ရပါမည်။

ဤရုပ်နာမ်တရားတို့သည် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ဖြစ်လာပြီးလျှင် ချက်ချင်းပင် ပြန်လည်ပျက်စီးသွားကြပါသည်။ ဖြစ်ပြီးပျက်၊ ပျက်ပြီးဖြစ် နှင့် လည်ပတ်နေသော ဤစက်ယန္တရားကြီးထဲတွင် “ငါ” ဟူ၍ ရှာဖွေ၍မရသလို၊ “ငါ့အလိုကျ” စီမံခိုင်းစေ၍လည်း မရပါ။ အားလုံးသည် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်နေသော သင်္ခါရတရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ ရုပ်နာမ်တို့၏ အနိစ္စ (မမြဲခြင်း)၊ ဒုက္ခ (စက်ဆုပ်ဖွယ် အသုံးမကျခြင်း)၊ အနတ္တ (ပိုင်စိုးမှုမရှိခြင်း) သဘောများကို ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းလေ့လာမိသောအခါ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးအပေါ် ငြီးငွေ့ရွံရှာမှု (နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်လာပါမည်။ ဤငြီးငွေ့မှုမှတစ်ဆင့် “ဤအနှစ်သာရမဲ့သော သင်္ခါရဒုက္ခကြီးမှ လွတ်မြောက်ရပါလို၏” ဟူသော ဆန္ဒာဓိပတိသည် ကြီးမားစွာ ပေါက်ဖွားလာမည် ဖြစ်ပါသည်။

၃။ မရဏာနုဿတိ (သေခြင်းတရားကို အမြဲ အောက်မေ့ခြင်း)

လူသားတို့သည် မိမိတို့ မသေသေးသရွေ့ အချိန်တွေ အများကြီး ကျန်သေးသည်ဟု ထင်မှတ်ကာ တရားအလုပ်ကို နောက်ဆုတ်လေ့ရှိကြပါသည်။ တကယ်တမ်းတွင် သေခြင်းတရားသည် မည်သည့်အချိန်၊ မည်သည့်နေရာ၊ မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် ရောက်လာမည်ကို မည်သူမျှ ကြိုတင် မခန့်မှန်းနိုင်ပါ။ ထွက်သက် ဝင်သက် တစ်ချက်ရပ်တန့်သွားသည်နှင့် ဘဝတစ်ခု အဆုံးသတ်သွားပြီ ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ မိမိသည် ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ မကွာသေးဘဲ၊ အနည်းဆုံး သောတာပန်အဆင့်သို့မျှ မရောက်သေးဘဲ သေဆုံးသွားရမည်ဆိုပါက သံသရာတစ်ကွေ့တွင် ပြန်လည်ကြုံတွေ့ရမည့် ဒုက္ခများသည် မှန်းဆ၍ပင် မရနိုင်လောက်အောင် ကြီးမားလှပါသည်။ ထို့ကြောင့် “ယနေ့ ညနေ သေရမည်ဆိုလျှင် ငါ့အတွက် အားကိုးရာ တရားရှိပြီလား” ဟု မိမိကိုယ်ကို အမြဲတစေ မေးခွန်းထုတ်ရပါမည်။ အချိန်မရှိတော့ဘူး၊ သေမင်းက အနားရောက်နေပြီ ဟူသော အသိတရားဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတိပေးခြင်းသည် လောကီအာရုံများအပေါ် အချိန်ဖြုန်းနေခြင်းကို ရပ်တန့်စေပြီး၊ လွတ်မြောက်ရာ မဂ်ဖိုလ်ဆီသို့ အပြေးအလွှား သွားချင်စိတ် (ဆန္ဒာဓိပတိ) ကို အမြင့်မားဆုံးဖြစ်အောင် နှိုးဆွပေးနိုင်ပါသည်။

၄။ လွဲမှားသော အယူအဆများကို စွန့်ပယ်၍ အဓိပတိတရား လေးပါးဖြင့် ချဉ်းကပ်ခြင်း

တရားအားထုတ်သူများအကြား တွေ့ရတတ်သော အလွဲတစ်ခုမှာ ကံကိုသာ အကြွင်းမဲ့ အားကိုးပြီး ထိုင်စောင့်နေတတ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အချို့က မှားယွင်းစွာဖြင့် လွယ်လွယ်ကူကူ ရယူလိုကြပါသည်။ တကယ်တမ်း လွတ်မြောက်ရေးဟူသည် ထိုသို့ ဆုတောင်းရုံ၊ မျှော်လင့်ရုံဖြင့် မရနိုင်ပါ။

မိမိကိုယ်တိုင် လက်တွေ့အားထုတ်ရာတွင် အဓိပတိတရား လေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ) ကို လက်ကိုင်ပြုရပါမည်။

• ဆန္ဒ (ဆန္ဒာဓိပတိ): လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့်ဆန္ဒကို အခြေခံရပါမည်။

• စိတ္တ (စိတ္တာဓိပတိ): တရားအာရုံပေါ်၌ မယိမ်းမယိုင် စူးစိုက်ထားသော စိတ်ဓာတ် ရှိရပါမည်။

• ဝီရိယ (ဝီရိယာဓိပတိ): မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လဝီရိယဖြင့် ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်ကို စောင့်ကြည့်ရပါမည်။

• ဝီမံသာ (ဝီမံသာဓိပတိ): အကြောင်းအကျိုး အမှားအမှန်ကို ပညာဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာရပါမည်။

ဤတရားလေးပါးကို အချိုးညီညီ အသုံးချမှသာလျှင် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ မိမိ၏ လွတ်မြောက်ရေးသည် မိမိ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှု (အဓိပတိတရားလေးပါး) အပေါ်တွင်သာ လုံးလုံးလျားလျား မူတည်နေသည်ကို သဘောပေါက်ခြင်းက ဆန္ဒကို ပိုမိုခိုင်မာစေပါသည်။

၅။ မှန်ကန်သော နှလုံးသွင်းမှု (ယောနိသောမနသိကာရ) အမြဲရှိနေစေခြင်း

ဆန္ဒာဓိပတိ ပြင်းပြလာစေရန် နေ့စဉ်ဘဝတွင် တွေ့ကြုံရသမျှသော အာရုံများအပေါ် မှန်ကန်စွာ နှလုံးသွင်းတတ်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ မြင်သမျှ၊ ကြားသမျှ၊ စားသမျှ၊ ထိတွေ့သမျှ အရာအားလုံးသည် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးတရား (သင်္ခါရတရား) များသာ ဖြစ်သည်ဟု အမြဲဆင်ခြင်နေရပါမည်။

ဥပမာအားဖြင့် လိုချင်စရာ၊ သာယာစရာ အာရုံတစ်ခုနှင့် တွေ့လာသောအခါ ထိုအာရုံသည်လည်း မကြာမီ ပျက်စီးသွားမည့် အနိစ္စတရားသာ ဖြစ်သည်ဟု နှလုံးသွင်းရပါမည်။ ဒေါသထွက်စရာ၊ စိတ်ညစ်စရာများ ကြုံလာသောအခါတွင်လည်း ဤသည်မှာ ငါခံစားရခြင်းမဟုတ်၊ ခံစားတတ်သော ဝေဒနာနှင့် သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) တို့၏ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်မှုသက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဟု လေ့လာဆင်ခြင်ရပါမည်။ ဤသို့ အမြဲတစေ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အမြင်ဖြင့် လေ့လာဆင်ခြင်နေခြင်း (ယောနိသော မနသိကာရ) သည် လောကီအာရုံများအပေါ် တွယ်ငြိမှုကို ခွာချပေးပြီး၊ နိရောဓသစ္စာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်လိုသော ဆန္ဒကို အရှိန်အဟုန် မြင့်မားလာစေပါသည်။

နိဂုံးချုပ်ရလျှင် “ဆန္ဒာဓိပတိ” ဟူသည် အလိုလိုနေရင်း ကောင်းကင်မှ ကျလာမည့်အရာ မဟုတ်ပါ။ မိမိကိုယ်တိုင်က သံသရာ၏ ဝိနိပါတိကဘေးကို သေချာစွာ တွေးတောခြင်း၊ မိမိ ခန္ဓာငါးပါး၏ ဖြစ်ပြီးပျက်နေသော ဒုက္ခသဘော၊ အနတ္တသဘောများကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာခြင်း၊ သေခြင်းတရားကို အမြဲသတိရခြင်း နှင့် အဓိပတိတရား လေးပါးကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးချခြင်း တို့ဖြင့် စနစ်တကျ မွေးမြူယူရမည့် မောင်းနှင်အား ဖြစ်ပါသည်။

လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ များစွာ ပေါ်ထွန်းလာရေးအတွက် တရားအားထုတ်နေကြသော ယောဂီများ အနေဖြင့် လောကီ သာယာမှုများ၌ မေ့လျော့မနေဘဲ၊ ဤခန္ဓာဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးကြီးကို ယခုဘဝတွင်ပင် အပြီးတိုင် ချနိုင်ရန်အတွက် တရားထူးရလိုသော ဆန္ဒာဓိပတိကို နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ပြင်းပြသည်ထက် ပြင်းပြလာအောင် မွေးမြူကြပါရန် အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။ ဤဆန္ဒာဓိပတိ ပြင်းပြလာသည်နှင့်အမျှ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးခရီးသည် မဝေးတော့ပြီ ဖြစ်ပါကြောင်း ဆင်ခြင်နိုင်ကြပါစေ။