ယခုလို တနင်္ဂနွေနေ့ နေ့လည် တစ်နာရီ အချိန်ဆိုတာ တစ်ပတ်တာလုံး လုပ်ငန်းခွင်မှာ အပြင်းအထန် ရုန်းကန်လှုပ်ရှားခဲ့ရတဲ့ အမျိုးသားတွေအတွက် ခန္ဓာရော စိတ်ပါ အနားပေးလေ့ရှိတဲ့ အချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။ မိသားစု တာဝန်၊ စီးပွားရေး တာဝန်တွေနဲ့ ပခုံးနှစ်ဖက်လုံး လေးလံနေတတ်တဲ့ အမျိုးသားတွေရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်ဆိုတာ အပြိုင်အဆိုင်တွေ၊ ဖိအားတွေ၊ မျှော်လင့်ချက်တွေနဲ့ အမြဲတမ်း ပူလောင်နေတတ်တဲ့ နေရာတစ်ခုပါ။

ဒီကနေ့ နေ့လည်ခင်းမှာ ဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြတဲ့ အမျိုးသား ဥပါသကာတို့အတွက်၊ လုပ်ငန်းခွင်ထဲက ဖိအားတွေကို စိတ္တာနုပဿနာနဲ့ ရှုမှတ်ပြီးတဲ့နောက်၊ အဲဒီ “အနတ္တ” အမြင်ကို အခြေခံပြီး တကယ့် လောကီ လုပ်ငန်းခွင်မှာ အဓိပတိတရား လေးပါးနဲ့ အောင်မြင်မှုကို ဘယ်လို တည်ဆောက်မလဲ ဆိုတာကို လက်တွေ့ကျကျ ဆွေးနွေး တင်ပြပေးသွားပါမယ်။

အနတ္တ ကို အဆိုးမြင်ဝါဒ အဖြစ် အထင်မမှားစေချင်ပါ

လုပ်ငန်းခွင်မှာ စိတ်ကို ဉာဏ်နဲ့ အမြဲတစေ လေ့လာနေသူ တစ်ယောက်ဟာ အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ အသိဉာဏ် တစ်ခု ပွင့်လာပါတယ်။ ကိုယ်က အောင်မြင်ချင်လို့ လောဘတကြီး ပြေးလွှားနေတဲ့ စိတ်၊ အလုပ်တွေ အဆင်မပြေလို့ ဒေါသထွက် ပူလောင်နေတဲ့ စိတ်၊ စိုးရိမ် သောကရောက်နေတဲ့ စိတ် တွေ အားလုံးဟာ တကယ်တော့ “ငါ” မဟုတ်ဘဲ၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ “ဝိဉာဏ်” (သိစိတ်) ဖြစ်ပျက် သက်သက်တွေပါလား ဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်လာပါတယ်။

ဒီလို သိစိတ်လေးတွေ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာ သက်သက်ပဲ၊ အရာရာဟာ ခိုင်မြဲတဲ့ အနှစ်သာရ မရှိတဲ့ “အနတ္တ” သဘောတရားတွေချည်းပဲ လို့ နားလည်လာတဲ့ အခါမှာ… တချို့သော ဥပါသကာတွေဟာ လမ်းချော်ပြီး အတွေးမှား တစ်ခု ဝင်လာတတ်ပါတယ်။

“အရာရာက အနတ္တပဲ၊ စိတ်ဆိုတာလည်း ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာပဲ၊ ငါမှ မရှိတာ၊ ဒါဆိုရင် ဒီလုပ်ငန်းခွင်ကြီးမှာ ငါ ဘာလို့ ဒီလောက် ပင်ပန်းခံပြီး ကြိုးစားနေရဦးမှာလဲ။ ရာထူးတက်လည်း အလကား၊ ပိုက်ဆံရလည်း အလကား၊ အားလုံးကို ပစ်ချထားလိုက်တော့မယ်” လို့ တွေးတောပြီး အလုပ်အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု လျော့ကျသွားတတ်ပါတယ်။

ဒါဟာ အင်မတန် အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ မိစ္ဆာအယူအဆပါ။ ဓမ္မသဘောကို အပေါ်ယံသာ နားလည်ပြီး လက်တွေ့ဘဝကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်တာပါပဲ။ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။

ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ အနတ္တ ဆိုတာ တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ၊ အလုပ်မလုပ်ဘဲ နေခိုင်းတာ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တ၊ မာန တွေကို ဖယ်ရှားခိုင်းတာ ဖြစ်ပေမယ့်၊ “အကြောင်းတရား လုပ်ရင်၊ အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်မယ်” ဆိုတဲ့ သဘာဝ နိယာမကတော့ အတိအကျကို အလုပ်လုပ်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် အနတ္တကို တကယ် နားလည်သူဟာ အလုပ်ကို ပစ်မထားပါဘူး။ အရင်ကလို “ငါ အောင်မြင်ရမယ်၊ ငါ့ကို အသိအမှတ်ပြုရမယ်” ဆိုတဲ့ ပူလောင်တဲ့ လောဘ၊ မာန တွေနဲ့ အလုပ်လုပ်တာ မျိုး မဟုတ်တော့ဘဲ၊ “ငါ” ကို ဖယ်ထုတ်လိုက်ပြီး အလုပ်ရဲ့ တာဝန်ကို ဉာဏ်ပညာ သက်သက်နဲ့ အေးချမ်းစွာ အကောင်းဆုံး တာဝန်ကျေပွန်အောင် ဆောင်ရွက်တတ်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဓိပတိတရား လေးပါးဖြင့် လုပ်ငန်းခွင်ကို အုပ်စိုးခြင်း

ဒီလို “ငါ” ဆိုတဲ့ ပူလောင်မှုတွေကို ခွာချပြီးတဲ့နောက်၊ မိမိရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်ကို အောင်မြင်အောင် ဘယ်လို ဆက်လက် မောင်းနှင်မလဲ။ အရင်တုန်းက အများစု လက်ခံထားတဲ့ အယူအဆ ရှိပါတယ်။ “ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယ ပြည့်စုံမှ အောင်မြင်မယ်” လို့ ထင်ကြပါတယ်။ တကယ်တမ်း လွတ်မြောက်ရေး လမ်းစဉ်နဲ့ တကယ့် လက်တွေ့ အောင်မြင်မှု လမ်းစဉ်မှာတော့ အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတဲ့ သစ္စာစကားကသာ အခိုင်မာဆုံး လမ်းညွှန်ချက် ဖြစ်ပါတယ်။

အမျိုးသားတွေ အနေနဲ့ ဒီ အဓိပတိတရား လေးပါးကို မိမိရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ “အနတ္တ” အမြင်နဲ့ ဘယ်လို ပေါင်းစပ် အသုံးချမလဲ ဆိုတာ လက်တွေ့ ဥပမာတွေနဲ့ လေ့လာကြည့်ရအောင်ပါ။

၁။ ဆန္ဒ (Chanda) – လောဘကင်းသော ရည်မှန်းချက်

လုပ်ငန်းခွင်မှာ ပရောဂျက် အသစ်တစ်ခု လုပ်ရပြီ ဆိုပါစို့။ အရင်တုန်းကဆိုရင် “ဒီ ပရောဂျက် အောင်မြင်ရင် ငါ နာမည်ကြီးမယ်၊ ငါ ရာထူးတက်မယ်” ဆိုတဲ့ “လောဘ” နဲ့ အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ အဆင်မပြေတာနဲ့ ဒေါသထွက်၊ ပူလောင်ရပါတော့တယ်။

အခု အနတ္တကို မြင်တဲ့အခါ အဲဒီ “ငါ့အတွက်” ဆိုတဲ့ လောဘကို ဖယ်ရှားလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအစား “ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ကို အကောင်းဆုံး အချောမွေ့ဆုံး ဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်မယ်” ဆိုတဲ့ သန့်ရှင်းတဲ့ လုပ်ချင်ကိုင်ချင်စိတ် (ဆန္ဒ) ကို ရှေ့တန်းတင်လိုက်ပါတယ်။ လောဘ မပါတဲ့ ဆန္ဒဟာ အင်မတန် အေးချမ်းပါတယ်။ ကိုယ် လုပ်စရာရှိတဲ့ အကြောင်းတရားကိုသာ အကောင်းဆုံး ဖန်တီးပြီး၊ ထွက်ပေါ်လာမယ့် ရလဒ်အပေါ်မှာ မျှော်လင့်ချက် သောကတွေနဲ့ ပူလောင်မနေတော့ပါဘူး။ ဒါဟာ ဆန္ဒ အဓိပတိကို တည်ဆောက်ခြင်းပါ။

၂။ စိတ္တ (Citta) – ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်က စူးစိုက်မှု

အစည်းအဝေး ထိုင်နေချိန်၊ ဒါမှမဟုတ် အရေးကြီးတဲ့ စာရင်းဇယားတွေ တွက်ချက်နေချိန်မှာ ယောက်ျားလေးတွေရဲ့ စိတ်က ဟိုရောက် ဒီရောက် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ “အိမ်က ကိစ္စတွေ၊ ကားပြင်ရမယ့် ကိစ္စတွေ၊ မနက်ဖြန် ဘော့စ်ကို ဘယ်လို ရှင်းပြရမလဲ ဆိုတဲ့ ကိစ္စတွေ” ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါတွေဟာ စိတ် (ဝိဉာဏ်) လေးတွေ အာရုံနောက်ကို လွင့်ပါသွားတာပါ။

စိတ္တာနုပဿနာ ရှုထားသူဟာ အဲဒီလို လွင့်သွားတဲ့ ဝိဉာဏ်ကို ချက်ချင်း သိလိုက်ပါတယ်။ သိတာနဲ့ အဲဒီ အတွေးတွေဟာ အလိုလို ပြတ်ကျသွားပါတယ်။ အဲဒီနောက် မိမိရဲ့ စိတ်ကို အခု လက်ရှိ လုပ်နေတဲ့ အလုပ်တစ်ခုတည်း အပေါ်မှာသာ အပြည့်အဝ စူးစိုက် (Focus) ထားလိုက်ပါတယ်။ “ငါ လုပ်နေတာ” လို့ မတွေးဘဲ၊ လုပ်နေတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် သက်သက် အပေါ်မှာသာ စိတ်ကို မျက်ခြည်မပြတ် ကပ်ထားလိုက်တဲ့အခါ၊ အလုပ်ရဲ့ အရည်အသွေးဟာ အဆပေါင်းများစွာ တက်လာပါတယ်။ ဒါဟာ စိတ္တ အဓိပတိနဲ့ အလုပ်လုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ ဝီရိယ (Viriya) – အတ္တမပါသော မလျှော့သော ဇွဲ

လုပ်ငန်းခွင်မှာ အခက်အခဲတွေ၊ အကြပ်အတည်းတွေနဲ့ ကြုံလာရတဲ့အခါ သာမန်လူတွေက “ငါတော့ သွားပါပြီ၊ ငါ့ကိုပဲ အမြဲ ဒုက္ခပေးနေတယ်” လို့ တွေးပြီး စိတ်ဓာတ်ကျ၊ လက်မြှောက် အရှုံးပေးတတ်ကြပါတယ်။ ဒါမှမဟုတ်ရင်လည်း အတ္တမာန နဲ့ မရရအောင် အတင်းကာရော တိုးဝှေ့ပြီး ခန္ဓာရော စိတ်ပါ ပင်ပန်း နွမ်းနယ်တတ်ပါတယ်။

အနတ္တ အမြင်ရှိသူကတော့ အခက်အခဲကို တွေ့တဲ့အခါ “ဒါဟာ ငါ့ကို လာနှိပ်စက်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းတရားတွေ ချို့ယွင်းနေလို့ အဆင်မပြေတဲ့ အကျိုးတရား ဖြစ်နေတာ” လို့ သဘာဝကျကျ မြင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပူလောင်မှု မရှိဘဲ၊ လိုအပ်နေတဲ့ အကြောင်းတရားတွေကို ပြန်လည် ဖြည့်ဆည်းဖို့ အေးအေးဆေးဆေးပဲ ဇွဲမလျှော့ဘဲ ဆက်လက် ကြိုးစားပါတယ်။ “ငါ” မပါတဲ့ ဝီရိယဟာ ဘယ်တော့မှ မပင်ပန်းပါဘူး။ လောင်စာ မကုန်ခမ်းနိုင်တဲ့ စွမ်းအင် တစ်ခုလိုပါပဲ။ ဒါဟာ ဝီရိယ အဓိပတိကို လက်ကိုင်ပြုခြင်းပါ။

၄။ ဝီမံသ (Vimamsa) – ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း

အလုပ်ခွင်မှာ အရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချရတဲ့အခါ သာမန်လူတွေက ကိုယ့်ရဲ့ အကြိုက် (လောဘ)၊ ကိုယ့်ရဲ့ မုန်းတီးမှု (ဒေါသ) တွေ ဖုံးလွှမ်းပြီး မှားယွင်းတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချမိတတ်ပါတယ်။ ကိုယ့် အကြံဉာဏ်ကို သူများ ပယ်ချရင်လည်း “ငါ့ကို အသိအမှတ် မပြုဘူး” ဆိုပြီး စိတ်ခုတတ်ပါတယ်။

စိတ္တာနုပဿနာ သမားကတော့ ပြဿနာ တစ်ခုကို ချဉ်းကပ်တဲ့အခါ ဝီမံသ (ပညာဉာဏ်) ကို ရှေ့တန်း တင်ပါတယ်။ အခြေအနေ အရပ်ရပ်ကို “ငါ့ ဘက်၊ သူ့ ဘက်” လို့ မကြည့်ဘဲ၊ “ဒီလို အကြောင်းတရားကြောင့်၊ ဒီလို အကျိုးတရား ဖြစ်လာတယ်” လို့ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာပါတယ်။ အတ္တကင်းစင်တဲ့ ဉာဏ်နဲ့ ဆုံးဖြတ်တဲ့အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက်တွေဟာ အမြဲတမ်း တိကျ မှန်ကန်နေတတ်ပါတယ်။ သူတစ်ပါးရဲ့ ဝေဖန်မှုကိုလည်း ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးကို လာထိခိုက်တယ်လို့ မယူဆဘဲ၊ အလုပ်အတွက် လိုအပ်တဲ့ အချက်အလက် သက်သက် အဖြစ် ပညာဉာဏ်နဲ့ စစ်ထုတ် ယူငင်နိုင်ပါတယ်။

နိဂုံး

ဥပါသကာ အပေါင်းတို့…

တကယ့် တရားစစ် တရားမှန် ဆိုတာ တရားစခန်းထဲမှာမှ၊ ဘုရားကျောင်းဆောင် ရှေ့မှာမှ ကျင့်သုံးရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပူလောင်မှု အများဆုံး၊ ဖိအား အများဆုံး ဖြစ်တဲ့ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ လုပ်ငန်းခွင် ကြီးဟာ တကယ့် ဝိပဿနာ ဉာဏ်ကို အစမ်းသပ်ခံရမယ့် အကောင်းဆုံး စစ်တလင်းပြင်ကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အလုပ်တွေ များလာလို့၊ ပြဿနာတွေ တက်လာလို့ စိတ်တွေ လောင်ကျွမ်းလာပြီ ဆိုရင်၊ အဲဒီ စိတ်တွေကို ဉာဏ်နဲ့ ဖမ်းကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒါတွေဟာ “ငါ” မဟုတ်ပါဘူး။ အာရုံနဲ့ တိုက်မိလို့ ဖြစ်လာတဲ့ ဝိဉာဏ်စိတ်လေးတွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ အနတ္တ သဘောကို သိလိုက်တာနဲ့ ပူလောင်မှုတွေ ချက်ချင်း ရပ်တန့်သွားပါလိမ့်မယ်။

ပူလောင်မှုတွေ ရပ်တန့်သွားတဲ့ အေးချမ်းတဲ့ စိတ်အခံ ပေါ်မှာ… ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ၊ မျက်ခြည်မပြတ်တဲ့ စိတ္တ၊ မလျှော့သော ဝီရိယ၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်တဲ့ ဝီမံသ ဆိုတဲ့ အဓိပတိတရား လေးပါးကိုသာ တည်ဆောက်လိုက်ပါ။ လောကီ လုပ်ငန်းခွင်မှာလည်း အမြင့်မားဆုံး အောင်မြင်မှု သရဖူကို ဆောင်းနိုင်မယ့်အပြင်၊ လောကုတ္တရာ လွတ်မြောက်ရေး အတွက်လည်း မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီကို မလွဲမသွေ ဖြောင့်တန်းစွာ တက်လှမ်းနိုင်ပါလိမ့်မယ်။

ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ ဉာဏ်အလင်း တောက်ပနိုင်ကြပါစေ။

ထက်အောင်