မိတ်ဆွေ… ကျွန်တော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအကြားမှာ အင်မတန် အားကျစရာကောင်းတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ရှိပါတယ်။ အဘိဓမ္မာ ညဝါတွေ၊ ပဋ္ဌာန်း ကျမ်းကြီးတွေကို အစအဆုံး အလွတ်ရပြီး၊ ဓမ္မသဘောတရားတွေကို လေဖမ်းဖမ်းပြီး ပါးစပ်ကနေ တရစပ် ပြောနိုင်၊ ငြင်းခုံနိုင်တဲ့ ပညာတတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ သီအိုရီ (Theory) အသိဉာဏ်ကတော့ ချီးကျူးစရာ ကောင်းလှပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ တကယ့် အရှိတရားကို ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောရရင်… အဲဒီလို စာအုပ်ထဲက အသိဉာဏ်သက်သက်နဲ့ လေဖမ်းဖမ်းပြီး ငြင်းခုံနေသရွေ့၊ ခင်ဗျားဟာ ဗုဒ္ဓဟောကြားခဲ့တဲ့ လွတ်မြောက်မှု ပန်းတိုင်ဆီကို တစ်ဖဝါးမှ တိုးမပေါက်နိုင်သေးပါဘူး။ ဒါဟာ စာတတ်ပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့ အကြီးမားဆုံးသော “အကျပ်အတည်း” (The Dilemma of Intellectuals) ပါပဲ။

ဒီဆောင်းပါးမှာ စာပေ (မြေပုံ) ကို ဖတ်တတ်ရုံနဲ့ ခရီးဆုံး (နိဗ္ဗာန်) ကို မရောက်နိုင်ကြောင်းနဲ့၊ စာအုပ်ထဲက အသိတွေကို ခန္ဓာထဲက လက်တွေ့ ဉာဏ်စဉ်ဆီကို ဘယ်လို ကူးပြောင်းရမလဲ ဆိုတာကို ရှင်းလင်း တင်ပြသွားပါမယ်။

၁။ စာတွေ့သီအိုရီနှင့် လေဖမ်းဖမ်းခြင်း၏ အန္တရာယ်

အဘိဓမ္မာနဲ့ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီးတွေဟာ ဗုဒ္ဓရဲ့ တရားတော်တွေရဲ့ သီအိုရီ အခြေခံတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေကို လေ့လာမှတ်သားတာဟာ အလွန်မွန်မြတ်လှပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက အဲဒီ အသိဉာဏ် သက်သက်ပေါ်မှာတင် ရပ်တန့်ပြီး၊ အဲဒီအသိတွေကို “ငါ သိတယ်”၊ “ငါ တတ်တယ်” ဆိုပြီး အတ္တ (ဒိဋ္ဌိ) တွေ၊ မာနတွေ တိုးပွားစေတဲ့ ကိရိယာတစ်ခု အဖြစ် အသုံးချမိတဲ့ အခါမှာ စတင်ပါတယ်။

စာတတ်ပုဂ္ဂိုလ်တော်တော်များများဟာ တရားသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖို့ထက်၊ တရားပွဲတွေ၊ လူမှုကွန်ရက်တွေပေါ်မှာ သီအိုရီအချက်အလက်တွေကို အချင်းချင်း ပြိုင်ဆိုင်ပြီး ငြင်းခုံဖို့၊ လေဖမ်းဖမ်းဖို့အတွက်ပဲ အသုံးပြုကြပါတယ်။ ပညတ်စကားလုံးတွေနောက်ကို လိုက်နေကြတာပါ။ ဒါဟာ စိတ်ကို ငြိမ်သက်စေဖို့ နေနေသာသာ၊ ကိလေသာတွေကို ပိုပြီး ဆူပွက်စေတဲ့ အလုပ်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ “လေဖမ်းဖမ်းတယ်” ဆိုတာ စာတွေ့သက်သက်နဲ့ မရှိတာကို အရှိလုပ်ပြီး ပူပန်နေရတဲ့ “ပညတ် ထောင်ချောက်” ထဲမှာတင် အကုသိုလ်တွေ တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေတော့တာပါပဲ။

၂။ မြေပုံ (စာပေ) နှင့် ခရီးဆုံး (နိဗ္ဗာန်)

ဒီအခြေအနေကို ဗုဒ္ဓက အင်မတန် ကောင်းမွန်တဲ့ ဥပမာတစ်ခုနဲ့ တင်စားခဲ့ပါတယ်။ “စာပေ (မြေပုံ) ကို ဖတ်တတ်ရုံနဲ့ ခရီးဆုံး (နိဗ္ဗာန်) ကို မရောက်နိုင်ဘူး” တဲ့။

ခင်ဗျားမှာ အင်မတန် တိကျတဲ့ မြေပုံတစ်ခု ရှိတယ်ဆိုပါစို့။ အဲဒီမြေပုံကို နေ့စဉ် အစအဆုံး ဖတ်နေမယ်၊ အလွတ်ရအောင် ကျက်နေမယ်၊ အခြားလူတွေကိုလည်း ဒီမြေပုံအကြောင်း ငြင်းခုံပြောဆိုနေမယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ မြေပုံကို ပိတ်ပြီး ခြေလှမ်းတစ်လှမ်းမှ မလှမ်းဘူးဆိုရင်၊ ခင်ဗျားဟာ ခရီးဆုံးပန်းတိုင်ဆီကို ဘယ်တော့မှ ရောက်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ မြေပုံဟာ လမ်းညွှန် သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြေပုံက ခရီးဆုံး မဟုတ်ပါဘူး။

ထို့အတူပါပဲ… အဘိဓမ္မာနဲ့ ပဋ္ဌာန်းတွေဟာ နိဗ္ဗာန်ဆီ သွားရာ လမ်းပြမြေပုံတွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာပေကို ဖတ်တတ်ရုံ၊ အလွတ်ရရုံနဲ့ ကိလေသာတွေ ငြိမ်းအေးပြီး နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ့် ခရီးဆုံးပန်းတိုင် ရောက်ဖို့ကတော့ အဲဒီ မြေပုံကို ပိတ်ပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ် (ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်) ဆိုတဲ့ တကယ့်နယ်မြေထဲကို ဉာဏ်နဲ့ ခြေချပြီး ခရီးစတင် ရပါမယ်။

၃။ စာအုပ်ထဲက အဘိဓမ္မာကို ပိတ်ပြီး ခန္ဓာထဲက အမှန်တရားကို ဖွင့်ဖတ်ပါ

ခင်ဗျားရဲ့ “စာတတ်ပုဂ္ဂိုလ်” ဆိုတဲ့ အကျပ်အတည်းကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်ဆိုရင်… အခုချက်ချင်းပဲ စာအုပ်ထဲက အဘိဓမ္မာကို ပိတ်လိုက်ပါ။ ခင်ဗျား မှတ်သားထားသမျှ သီအိုရီ အချက်အလက်အားလုံးကို ခဏ မေ့လိုက်ပါ။

ပြီးရင် “ခန္ဓာထဲက အမှန်တရားကို ဖွင့်ဖတ်ပါ”။

ဒါက ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ။ စာပေနယ်ပယ်ကနေ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်က ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် နယ်ပယ်ထဲကို ဉာဏ်သွင်းလိုက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဝင်လေထွက်လေ တိုးထိသွားတာကို သိလိုက်တဲ့ ခဏမှာ “ထိသိစိတ် (ကာယဝိဉာဏ်)” ဆိုတဲ့ နာမ်တရားက အရှိကို အရှိအတိုင်း ဖြစ်ပျက်နေတာပါ။ အဘိဓမ္မာထဲက “ကာယဝိဉာဏ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံး မဟုတ်ပါဘူး။

ရင်ဘတ်ထဲမှာ နာကျင်ပူလောင်မှု ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ခဏမှာ “ဒုက္ခဝေဒနာ/ရုပ်ဖောက်ပြန်မှု” က အရှိကို အရှိအတိုင်း ဖြစ်ပျက်နေတာပါ။ အဲဒါကို “နာတယ်”၊ “ပူတယ်” လို့ ပညတ်အမည်မတပ်ဘဲ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောလေးအတိုင်း ကြည့်လိုက်ပါ။

ဒါဟာ “ငါ တရားအားထုတ်နေတယ်”၊ “ငါ သိနေတယ်” ဆိုတဲ့ မောဟစိတ်တွေ၊ အစွဲအလမ်းတွေကို ခန္ဓာရဲ့ ဖြစ်ပျက် အရှိတရားကို ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့် စောင့်ကြည့်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ ရေခဲတုံး နေပြသလို အရည်ပျော် ကျသွားပါတော့တယ်။

၄။ လက်တွေ့ ဉာဏ်စဉ်ဆီသို့ ကူးပြောင်းခြင်း

စာတွေ့ သီအိုရီကနေ လက်တွေ့ ဉာဏ်စဉ်ဆီကို ကူးပြောင်းဖို့ဆိုတာ၊ ခင်ဗျားရဲ့ အသိဉာဏ်ကို ပါးစပ်ကနေ ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို လွှဲပြောင်းပေးလိုက်ဖို့ပါပဲ။ အဲဒီအတွက် “အဓိပတိတရား လေးပါး” (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသာ) ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်တွေကို အပြည့်အဝ တပ်ဆင်ရပါမယ်။

ခင်ဗျားရဲ့ သီအိုရီ အသိကနေ

လွတ်မြောက်ချင်တဲ့ ဆန္ဒ၊

ခန္ဓာရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှုအပေါ် စူးစိုက်တဲ့ စိတ္တ၊

မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ၊

အကြောင်းနဲ့ အကျိုးကို စူးစမ်းဆင်ခြင်တဲ့ ဝီမံသာဉာဏ်၊

ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်တွေကို ထုတ်ယူပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေကို အရှိကို အရှိအတိုင်း မလွတ်တမ်း စောင့်ကြည့်ပါ။ “အနတ္တပါလေ” ဆိုပြီး ပျင်းရိစွာ လွှတ်မထားဘဲ၊ အဓိပတိတရားတွေနဲ့ တရစပ် အားထုတ်နေခြင်းသည်သာလျှင် တိုက်ရိုက် လမ်းစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို ရှုမှတ်နေရင်းကနေ၊ အရှုခံ ရုပ်နာမ်တွေပဲ သေတတ်၊ ပျက်တတ်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ လိုက်ပြီး ရှုမှတ်နေတဲ့၊ သိနေတဲ့ ရှုဉာဏ် (သိစိတ် ဝိဉာဏ်) တွေ ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ ချက်ချင်း ပျက်နေတာပါပဲ။ စိတ်တွေ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာကလွဲပြီး ဘာမှ မရှိဘူးဆိုတာကို ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြု မြင်တွေ့ရတဲ့အခါ၊ ခင်ဗျားရဲ့ သန္တာန်မှာ ကိန်းအောင်းနေတဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲကြီး အမြစ်ပြတ် ပြုတ်ကျသွားပြီး သောတာပန် အဖြစ်ကို ရောက်ဖို့ ရှေ့တလှမ်းတိုးလာတာပါပဲ။

နိဂုံးချုပ်

ကျွန်တော်တို့ မျှဝေနေတာတွေဟာ ယုံကြည်မှုသက်သက်အတွက် မဟုတ်ပါဘူး၊ ကိုယ်တိုင် ကြည့်ပြီး ဉာဏ်နဲ့ နားလည် သဘောပေါက်ဖို့ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

မိတ်ဆွေ… စာတတ်ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ရုံနဲ့ ခရီးမဆုံးနိုင်ပါဘူး။ မြေပုံကို နေ့စဉ် ဖတ်နေမယ့်အစား၊ မြေပုံကို ပိတ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတဲ့ တကယ့်နယ်မြေထဲကို ဉာဏ်နဲ့ ခြေချပြီး ခရီးစတင်ပါ။ စိတ်တွေ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာကလွဲပြီး ဘာမှ မရှိဘူးဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို ကိုယ်တိုင် မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ လွတ်မြောက်မှုဆိုတာ ကိုးကွယ်ဆုတောင်းနေရုံနဲ့ ရတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်တိုင် မြင်မှသာ ရတာမျိုးပါ။ နားလည်ချင်ရင် ကိုယ်တိုင် ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။