ယခုလို ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နေ့လည် တစ်နာရီ အချိန်ဆိုတာဟာ တစ်ပတ်တာ အလုပ်ရက်တွေရဲ့ အလယ်ဗဟိုတည့်တည့်ကို ရောက်ရှိနေတဲ့ အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။ တနင်္လာနေ့နဲ့ အင်္ဂါနေ့တွေမှာ ရုန်းကန်ခဲ့ရတဲ့ အရှိန်တွေ၊ ပင်ပန်းမှုတွေက ဒီနေ့မှာ အထွတ်အထိပ်ကို ရောက်လာတတ်ပါတယ်။ အလုပ်တွေကလည်း မပြီးသေး၊ ရှေ့ဆက်လုပ်ရမယ့် ရက်တွေကလည်း ကျန်နေသေးတဲ့အတွက် စိတ်ရောကိုယ်ပါ အနည်းငယ် လေးလံ ထိုင်းမှိုင်းလာတတ်တဲ့ အချိန်မျိုးပါ။

ဒီလိုအချိန်မျိုးမှာ လူတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ အများဆုံး ဝင်ရောက်လာတတ်တဲ့ အတွေးတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “ငါပဲ ပင်ပန်းနေရတယ်”၊ “ဒီအလုပ်တွေ အကုန်လုံး ငါချည်းပဲ ဒိုင်ခံ လုပ်နေရတယ်”၊ “ငါ ဘယ်လောက်တောင် လုပ်ပေးနေရသလဲ” ဆိုတဲ့ အတွေးတွေပါပဲ။ ဒီအတွေးတွေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ အခိုင်အမာ နေရာယူထားတာကတော့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလန်း (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) ကြီးပါပဲ။ အဲဒီ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကြီး ဝင်လာပြီ ဆိုတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ အလုပ်ရဲ့ ပင်ပန်းမှုထက် စိတ်ရဲ့ ပူလောင်မှုက အဆပေါင်းများစွာ ပိုပြီး ကြီးမားသွားပါတော့တယ်။

ကျနော်ရေးတဲ့ စာတွေရဲ့ အဓိက ရည်မှန်းချက်ကတော့ လူ၊ ရဟန်း အရိယာတတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပါ။ ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နေ့လည်ခင်းမှာ ဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့အတွက် နေ့စဉ် အလုပ်ခွင်ထဲမှာ “ငါ ကိုယ်တိုင် လုပ်နေတယ်” ဆိုတဲ့ အစွဲကြီးကို ဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ဖြုတ်ချမလဲ၊ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကို ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်အဖြစ် ဘယ်လို ပြောင်းလဲ ရှုမှတ်မလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး တင်ပြပေးသွားပါမယ်။

၁။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို သယ်ပိုးထားခြင်း

လူတစ်ယောက်ဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလုပ်တစ်ခုကို လုပ်တဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ခွန်အားကို အသုံးပြုရတဲ့အတွက် ပင်ပန်းမှု (ဒုက္ခ) ရှိတာဟာ သဘာဝပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ သဘာဝ ပင်ပန်းမှုအပေါ်မှာ “ငါ လုပ်နေရတယ်” ဆိုတဲ့ အသိကို ထပ်လောင်း တင်လိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီ ပင်ပန်းမှုဟာ ရိုးရိုး ပင်ပန်းမှု မဟုတ်တော့ဘဲ စိတ်ဆင်းရဲမှု ဆိုတဲ့ သောကမီး အဖြစ်ကို ကူးပြောင်းသွားပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် စာရွက်စာတမ်းတွေ အများကြီး ရိုက်နှိပ်ရတယ်၊ တွက်ချက်ရတယ် ဆိုပါစို့။ လက်ချောင်းတွေ လှုပ်ရှားရတဲ့အတွက် လက်ညောင်းမယ်၊ မျက်စိညောင်းမယ်။ ဒါဟာ ရုပ်တရားရဲ့ ဖောက်ပြန်တဲ့ သဘောသက်သက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ စိတ်ထဲကနေ “ငါ လုပ်နေရတယ်၊ ငါ မနားရဘူး” လို့ တွေးလိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီ ရုပ်တရားရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု (နာကျင်ညောင်းညာမှု) ကို “ငါ့ နာကျင်မှု”၊ “ငါ့ ဆင်းရဲမှု” အဖြစ် အသက်သွင်းလိုက်သလို ဖြစ်သွားပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ “ငါ” ဟာ အလုပ်ရဲ့ ကျေးကျွန် ဖြစ်သွားပြီး မကျေနပ်မှု၊ ပူလောင်မှု ဆိုတဲ့ ကိလေသာတွေ ဆက်တိုက် ဝင်ရောက်လာပါတော့တယ်။

သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခအလောင်းအလျာ) တစ်ယောက်အနေနဲ့ ဒီလို “ငါ” ကို ရှေ့တန်းတင်ပြီး အလုပ်လုပ်နေတဲ့ အလေ့အကျင့်ကို အရင်ဆုံး သတိပြုမိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ မိမိကိုယ်ကို အမြဲတမ်း ပြန်လည် ဆန်းစစ်ပါ။ “ငါ အခု အလုပ်လုပ်နေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ရုပ်နဲ့နာမ် အလုပ်လုပ်နေတာကို ငါ လို့ အထင်မှားပြီး ဝင်ခံစားနေတာလား” ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ချိန်ထိုး ကြည့်ရပါမယ်။

၂။ အလုပ်လုပ်ခြင်း ဆိုသည်မှာ ရုပ်နှင့် နာမ်တို့၏ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုသာ ဖြစ်သည်

“ငါ လုပ်နေတယ်” ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖြုတ်ချဖို့အတွက် အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းကတော့ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးကို ရုပ်တရားနဲ့ နာမ်တရား အဖြစ် အစိတ်စိတ် အမွှာမွှာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ကြည့်လိုက်ခြင်းပါပဲ။ ပညတ် (အမည်နာမ၊ ပုံသဏ္ဍာန်) တွေကို ခွာချပြီး အရှိတရားသက်သက်ကို မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။

အလုပ်တစ်ခု လုပ်တော့မယ် ဆိုပါစို့။ ဥပမာ – စာရေးဖို့အတွက် ဘောပင်ကို လှမ်းယူလိုက်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်လေး တစ်ခုကိုပဲ ကြည့်ပါ။

ပထမဆုံး ဘာအရင် ဖြစ်သလဲ။ “ဘောပင်ကို ယူမယ်” ဆိုတဲ့ လိုလားမှု၊ စေ့ဆော်မှု အရင်ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကို စေတနာ (နာမ်တရား) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

အဲဒီ နာမ်တရားက အမိန့်ပေးလိုက်တဲ့ အတွက်ကြောင့်၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းမှာ လေဓာတ် (ဝါယောဓာတ်) တွေ လှုပ်ရှားလာပြီး လက်က ဘောပင်ဆီကို တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားသွားပါတယ်။ အဲဒါဟာ ရုပ်တရားရဲ့ လှုပ်ရှားမှု သက်သက်ပါ။

လက်က ဘောပင်ကို ထိလိုက်တဲ့အခါ အေးတယ်၊ မာတယ် ဆိုတဲ့ အတွေ့အထိကို သိလိုက်ပါတယ်။ အဲဒါဟာ ထိသိစိတ် (နာမ်တရား) ပါ။

ဘောပင်ကို ဆုပ်ကိုင်ပြီး စာရေးလိုက်တဲ့ အခါမှာလည်း၊ ရေးချင်တဲ့ စိတ် (နာမ်တရား) က ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေပြီး၊ အဲဒီ စိတ်ရဲ့ စေ့ဆော်မှုကြောင့် လက်ချောင်းလေးတွေ (ရုပ်တရား) က အဆက်မပြတ် လှုပ်ရှားနေတာသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးကို ဉာဏ်မျက်စိနဲ့ သေချာ ကြည့်လိုက်ပါ။ “ဘောပင်ကို ယူမယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်ထဲမှာ “ငါ” ပါသလား။ မပါပါဘူး။ စေ့ဆော်မှု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ လှုပ်ရှားသွားတဲ့ လက်၊ ဆုပ်ကိုင်လိုက်တဲ့ လက်ချောင်းတွေ ထဲမှာရော “ငါ” ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် ရှိသလား။ မရှိပါဘူး။ အရိုး၊ သွေး၊ အသား နဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ရုပ်တရား အစုအဝေး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

အကြောင်း (ရေးချင်တဲ့ စိတ်) ကြောင့် အကျိုး (လက်လှုပ်ရှားမှု) ဖြစ်ပေါ်လာတာ သက်သက်ပါပဲ။ ဒီ အကြောင်းအကျိုး ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်ကြီး အဆက်မပြတ် အလွန်လျင်မြန်စွာ လည်ပတ်နေတာကို သာမန် ပုထုဇဉ်တွေက ဉာဏ်မမီတဲ့အခါ “ငါ စာရေးနေတယ်၊ ငါ အလုပ်လုပ်နေတယ်” လို့ စုပေါင်းပြီး နာမည်တပ်လိုက်ကြတာပါ။ အဲဒီ နာမည်တပ်လိုက်တဲ့ “ငါ” ကို အစစ်အမှန်လို့ ထင်မှတ်သွားရာကနေ ဒုက္ခတွေ စတင်ပါတော့တယ်။

၃။ နေ့စဉ် လုပ်ငန်းခွင်၌ စိတ္တာနုပဿနာ လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခြင်း

ဒီ အရှိတရားကို သိပြီ ဆိုရင်၊ လက်တွေ့ အလုပ်ခွင်မှာ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ ဆိုတာကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခအလောင်းအလျာ) တစ်ယောက်ဟာ အလုပ်ကို ပစ်ထားပြီး တရားထိုင်နေစရာ မလိုပါဘူး။ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ အချိန်၊ လှုပ်ရှားနေတဲ့ အချိန်ဟာ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ဖို့ အကောင်းဆုံး အချိန်ပါပဲ။

လှုပ်ရှားမှုတိုင်းတွင် သတိကပ်ခြင်း: စာရွက်တွေ ကိုင်တွယ်နေတဲ့အခါ၊ လမ်းလျှောက်နေတဲ့အခါ၊ စကားပြောနေတဲ့အခါ “ဒါဟာ ရုပ်တရားရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ သက်သက်ပါလား” လို့ သိနေပါ။ လက်က လှုပ်ရှားတိုင်း၊ ခြေထောက်က လှမ်းတိုင်း အဲဒီ လှုပ်ရှားမှုအပေါ်မှာ သတိလေး ကပ်ထားပါ။ “ငါ သွားနေတယ်” လို့ မတွေးဘဲ၊ လှုပ်ရှားနေတဲ့ သဘောလေးကိုသာ အရှိအတိုင်း သိနေပါ။

စေ့ဆော်မှုကို ကြိုတင်မြင်ခြင်း: ဒါကတော့ နည်းနည်း ပိုနက်နဲပါတယ်။ အလုပ်တစ်ခု မလုပ်ခင်၊ စကားတစ်ခွန်း မပြောခင်မှာ စိတ်ထဲကနေ “လုပ်ချင်တဲ့၊ ပြောချင်တဲ့” စေ့ဆော်မှုလေး အရင် ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ အဲဒီ စေ့ဆော်မှု နာမ်တရားလေးကို အရင်ဆုံး မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ ဥပမာ – ထိုင်နေရာကနေ ထတော့မယ် ဆိုရင် “ထချင်တဲ့ စိတ်ကလေး” အရင်ပေါ်တယ်။ အဲဒီစိတ်ကလေးကို မြင်ပြီးမှ ရုပ်တရားက ထိုက်တန်သလို လှုပ်ရှားသွားတာကို ဆက်ကြည့်ပါ။ ဒီလို ကြည့်နိုင်ရင် ရုပ်နဲ့ နာမ်ဟာ သီးခြားစီ အလုပ်လုပ်နေတာကို ထင်ထင်ရှားရှား မြင်လာပါလိမ့်မယ်။

ပင်ပန်းမှု ဝေဒနာကို ရှုမှတ်ခြင်း: အလုပ်များလို့ ခန္ဓာကိုယ် ပင်ပန်းလာတယ်၊ ခေါင်းကိုက်လာတယ် ဆိုပါစို့။ “ငါ ပင်ပန်းတယ်၊ ငါ ခေါင်းကိုက်တယ်” လို့ မယူဆပါနဲ့။ ပင်ပန်းမှု၊ နာကျင်မှု ဆိုတာ ဒုက္ခဝေဒနာ (နာမ်တရား) သက်သက်ပါ။ အဲဒီ ဝေဒနာလေးကို ဧည့်သည် တစ်ယောက်လို သဘောထားပြီး စောင့်ကြည့်ပါ။ “ဪ… နာကျင်တဲ့ သဘောလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ အရှိအတိုင်း သိလိုက်ပါ။ အဲဒီလို သိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် “ငါ နာတယ်” ဆိုတဲ့ ပူလောင်မှုက လျော့ကျသွားပြီး၊ နာကျင်မှု သက်သက်ကိုသာ ကြံ့ကြံ့ခံ ကြည့်နိုင်စွမ်း ရှိလာပါလိမ့်မယ်။

ဒီလို စောင့်ကြည့်ပါများလာတဲ့အခါ၊ လုပ်ငန်းခွင် တစ်ခုလုံးဟာ “ငါ” ပြုလုပ်နေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ရုပ်တရားနဲ့ နာမ်တရားတွေ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး လှုပ်ရှား ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ “ပွဲကြီး” တစ်ခုလို မြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအခါမှာ အလုပ်လုပ်ရတာ မပင်ပန်းတော့ပါဘူး။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီး မရှိတော့တဲ့အတွက် လွတ်လပ် ပေါ့ပါးစွာနဲ့ တာဝန်တွေကို ကျေပွန်အောင် ထမ်းဆောင်နိုင်ပါလိမ့်မယ်။

၄။ အနတ္တ ဆိုသည်မှာ အဆိုးမြင်ဝါဒ မဟုတ်ပါ

ဒီနေရာမှာ မဖြစ်မနေ သတိပေး ရှင်းလင်းရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်ပဲ၊ အလုပ်လုပ်နေတာ “ငါ” မဟုတ်ဘူး၊ အရာရာဟာ အနတ္တ သဘောတရားတွေပဲ လို့ နားလည်လာတဲ့အခါ၊ အချို့က တရားသဘောကို အလွဲသုံးစား လုပ်တတ်ကြပါတယ်။

“အကုန်လုံးက ငါမှ မဟုတ်တာ၊ ငါ လုပ်လုပ် မလုပ်လုပ် ဘာထူးမှာလဲ၊ အလုပ်ကိုလည်း ကြိုးစားစရာ မလိုတော့ဘူး၊ ပေပေတေတေပဲ နေလိုက်တော့မယ်” ဆိုပြီး မှားယွင်းစွာ တွေးတောတတ်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ အလွန် အန္တရာယ်များတဲ့ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူအဆပါ။

“အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။

ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ အနတ္တ ဆိုတာ တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလန်း မရှိဘူး လို့ ပြောတာ ဖြစ်ပေမယ့်၊ “အကြောင်းအကျိုး (Causality)” ဆက်စပ်မှုကတော့ ခိုင်ခိုင်မာမာကို တည်ရှိနေပါတယ်။

အလုပ်ခွင်မှာ သင်က အလုပ်ကို သေချာ မလုပ်ဘူး၊ ပေါ့ပေါ့ဆဆ နေတယ် ဆိုရင် (အဲဒါဟာ အကြောင်းတရားပါပဲ)၊ အလုပ်တွေ ပျက်စီးမယ်၊ အဆူခံရမယ်၊ အလုပ်ပြုတ်မယ် ဆိုတဲ့ (အကျိုးတရား) တွေကတော့ မလွဲမသွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာမှာပါ။ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် ဆိုပေမယ့် မကောင်းတဲ့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေ လုပ်မိရင် မကောင်းတဲ့ အကျိုးကို ခံစားရမှာပါပဲ။

ထို့အတူ သင်က အလုပ်ကို ကြိုးစားတယ်၊ ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး အကောင်းဆုံး ဖြစ်အောင် လုပ်တယ် ဆိုရင် (ကောင်းမြတ်တဲ့ အကြောင်းတရား)၊ အလုပ်တွေ အောင်မြင်မယ်၊ ဝင်ငွေတိုးမယ်၊ ဘဝ တိုးတက်မယ် ဆိုတဲ့ (ကောင်းမြတ်တဲ့ အကျိုးတရား) တွေက မလွဲမသွေ ဖြစ်ထွန်းလာမှာပါ။

ဒါကြောင့် အနတ္တကို တကယ် ထိုးထွင်း နားလည်တဲ့ သေက္ခ ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ အလုပ်ကို လျစ်လျူရှုသူ မဟုတ်ပါဘူး။ ယခင်ကထက် ပိုပြီး တာဝန်ကျေပွန်သူ ဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော် သူ အလုပ်လုပ်တဲ့ ပုံစံက ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ ယခင်ကလို “ငါ နာမည်ကြီးဖို့၊ ငါ ချမ်းသာဖို့၊ ငါ့ကို အသိအမှတ်ပြုဖို့” ဆိုတဲ့ ‘အတ္တ’ နဲ့ လုပ်တာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ “ဒီအကြောင်းတရားကို လုပ်ရင် ဒီအကျိုးတရား ဖြစ်ထွန်းမယ်၊ ဒါဟာ လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်တဲ့ တာဝန်ပဲ” ဆိုတဲ့ ‘ဉာဏ်’ နဲ့ ယှဉ်ပြီး အကောင်းဆုံး အားထုတ် လုပ်ဆောင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်တဲ့အတွက် အလုပ်လည်း ပိုအောင်မြင်သလို၊ အလုပ်ကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုတွေလည်း လုံးဝ ကင်းဝေးသွားပါတယ်။

၅။ အဓိပတိတရား လေးပါးဖြင့် အောင်မြင်မှုကို တည်ဆောက်ခြင်း

“ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲမပါဘဲ အလုပ်တွေကို ဘယ်လို ကြိုးစား အားထုတ်မလဲ။ ဒီအတွက် ဗုဒ္ဓက လမ်းညွှန်ချက် အတိအကျ ပေးထားပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အရာရာကို ကံတရားအပေါ် ပုံချပြီး ငုတ်တုတ် ထိုင်နေလို့ မရပါဘူး။ လောကီ အလုပ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ လောကုတ္တရာ အလုပ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် အောင်မြင်ချင်ရင် မိမိကိုယ်တိုင် ပြဋ္ဌာန်းပြီး ကြိုးစားရမှာပါ။

အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတာကို ခိုင်မြဲစွာ ယုံကြည်ထားပါ။

၁။ ဆန္ဒ (Chanda): မိမိ လုပ်ဆောင်နေတဲ့ အလုပ်အပေါ်မှာ အမှန်တကယ် ပြီးမြောက် အောင်မြင်လိုတဲ့၊ ကောင်းမွန်စွာ ဆောင်ရွက်လိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ ရှိရပါမယ်။ လောကုတ္တရာ အရ ဆိုရင်လည်း ဒီသံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်လိုတဲ့ ဆန္ဒ အပြည့်အဝ ရှိနေရပါမယ်။

၂။ စိတ္တ (Citta): မိမိ လုပ်နေတဲ့ အလုပ်အပေါ်မှာ စိတ်ကို စူးစူးစိုက်စိုက် နှစ်မြှုပ်ထားရပါမယ်။ အလုပ်လုပ်နေစဉ်မှာ တခြား လွင့်စဉ်သွားတဲ့ အတွေးတွေကို ဖယ်ရှားပြီး၊ လက်ရှိ လုပ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်အပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို ကပ်ထားရပါမယ်။

၃။ ဝီရိယ (Viriya): အလုပ်ကို လက်မလျော့ဘဲ ဇွဲလုံ့လနဲ့ ကြိုးစား အားထုတ်ရပါမယ်။ ပင်ပန်းလာတဲ့ အခါတိုင်း၊ ပျင်းရိလာတဲ့ အခါတိုင်း “ငါ ပင်ပန်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ အနိစ္စ တရားတွေပဲ” လို့ ရှုမှတ်ပြီး ဝီရိယကို အမြဲ ဆက်လက် မွေးမြူရပါမယ်။

၄။ ဝီမံသ (Vimamsa): မိမိ လုပ်နေတဲ့ အလုပ်မှာ အမှားအယွင်း ရှိမရှိ၊ ပိုကောင်းအောင် ဘယ်လို လုပ်ရမလဲ ဆိုတာကို အမြဲတမ်း ပညာဉာဏ်နဲ့ သုံးသပ် ဆင်ခြင်ရပါမယ်။ အကြောင်းအကျိုးကို မှန်ကန်စွာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်တဲ့ ဉာဏ် ရှိရပါမယ်။

ဒီ အဓိပတိတရား လေးပါးကို လက်ကိုင်ထားပြီး အလုပ်လုပ်မယ် ဆိုရင်၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလန်း လုံးဝ မပါဝင်ဘဲနဲ့ အလုပ်တွေကို အအောင်မြင်ဆုံး ဆောင်ရွက်နိုင်ပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ လောကီ အလုပ်ခွင်မှာရော၊ လောကုတ္တရာ ဝိပဿနာ လမ်းစဉ်မှာပါ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အသုံးချလို့ ရတဲ့ အကောင်းဆုံးသော လမ်းညွှန်ချက် ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံး

ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့…

ဒီကနေ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နေ့လည်ခင်းမှာ အလုပ်တွေ အရမ်းများပြီး ပင်ပန်းနေတယ်၊ စိတ်မွန်းကျပ်နေတယ် ဆိုရင် ခဏလောက် အလုပ်တွေကို ရပ်ထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် မိမိရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ပြန်လည် စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။

“ငါ လုပ်နေရတယ်၊ ငါ ပင်ပန်းတယ်” ဆိုပြီး အော်ဟစ်နေတဲ့ အဲဒီ “ငါ” ဟာ တကယ်တော့ မရှိပါဘူး။ ဘယ်နေရာမှာမှ ရှာမတွေ့နိုင်တဲ့ ပညတ်ချက် အမည်နာမ သက်သက်ပါ။ တကယ် ရှိနေတာက ခိုင်းစေနေတဲ့ စိတ် (နာမ်တရား) နဲ့ လှုပ်ရှားနေတဲ့ ခန္ဓာ (ရုပ်တရား) တို့ရဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်နေမှု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ အရှိတရားကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ အလုပ်ကို အလုပ်လို သဘောထားပြီး ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် အတိုင်းသာ စီးဆင်းခွင့် ပြုလိုက်ပါ။ “ငါ” ကို ဖြုတ်ချလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက် ခင်ဗျားရဲ့ ပခုံးပေါ်က လေးလံလှတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးဟာ ချက်ချင်း ဆိုသလို လွင့်စဉ် ပျောက်ကွယ် သွားပါလိမ့်မယ်။

နေ့စဉ် အလုပ်ခွင်ကို ငရဲခန်း အဖြစ် မခံယူဘဲ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ဖြုတ်ချရာ ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်း အဖြစ် ပြောင်းလဲ အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။

နားလည်ချင်ရင် ကိုယ်တိုင်ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

ထက်အောင်