ယခုလို တနင်္ဂနွေနေ့ နေ့လည် တစ်နာရီ အချိန်ဆိုတာ မိသားစုတွေ စုံစုံလင်လင်နဲ့ အနားယူကြ၊ စကားစမြည် ပြောကြရင်း ဖြတ်သန်းလေ့ရှိတဲ့ အချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ မိသားစုကြားမှာ နေထိုင်တဲ့အခါ ကျနော်တို့ရဲ့ နှုတ်ဖျားမှာရော၊ စိတ်ထဲမှာပါ အမြဲတမ်း နေရာယူထားတဲ့ စကားလုံးတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ “ငါ”၊ “သူ”၊ “ငါ့သား”၊ “ငါ့သမီး”၊ “လူ”၊ “သတ္တဝါ” ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျနော်ရေးတဲ့ စာတွေရဲ့ အဓိက ရည်မှန်းချက်ကတော့ လူ၊ ရဟန်း အရိယာ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ တနင်္ဂနွေ နေ့လည်ခင်းမှာ ဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့အတွက် ကျနော်တို့ တစ်ခဲနက် ယုံကြည် လက်ခံထားတဲ့ အဲဒီ “ငါ၊ သူ၊ လူ၊ သတ္တဝါ” ဆိုတဲ့ နာမည်တပ်ထားမှုတွေရဲ့ နောက်ကွယ်က ငြင်းဆန်လို့မရတဲ့ အမှန်တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ လေ့လာသွားပါမယ်။

၁။ အမည်နာမများ၏ နောက်ကွယ်မှ အဖြစ်အပျက် သက်သက်

လောကကြီးမှာ နေထိုင်ဆက်ဆံဖို့အတွက် နာမည်တွေ ပေးထားရတာဟာ မလွှဲမရှောင်သာတဲ့ ကိစ္စပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ နာမည်တွေကို အစစ်အမှန် လို့ ထင်မှတ်သွားတဲ့ အခါမှာတော့ ပြဿနာတွေ စတင်ပါတော့တယ်။

ကျနော်တို့ “ငါ”၊ “သူ”၊ “သတ္တဝါ”၊ “လူ” ဆိုတာတွေဟာ တကယ်တော့ အခိုင်အမာ တည်ရှိနေတဲ့ အကောင်အထည်ကြီးတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါတွေဟာ “ခန္ဓာငါးပါး ပေါင်းစည်းပြီး ဖြစ်လိုက်၊ ပျက်လိုက် ဖြစ်နေတဲ့ အဖြစ်အပျက် အစဉ်အတန်းကြီး” ကို လွယ်ကူအောင် နာမည်တပ်ထားခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရေဒီယို တစ်လုံးကို ဖြုတ်ကြည့်လိုက်ရင် ဝါယာကြိုး၊ စပီကာ၊ ဘက်ထရီ စတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေပဲ ရှိပြီး “ရေဒီယို” ဆိုတဲ့ သီးသန့် အကောင်အထည် မရှိသလိုပါပဲ။ လူဆိုတာလည်း အစိတ်အပိုင်း ငါးခု ပေါင်းဆုံပြီး အဆက်မပြတ် အလုပ်လုပ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ငြင်းဆန်၍မရသော ပစ္စုပ္ပန် အရှိတရား (ခန္ဓာငါးပါး)

လောကကြီးမှာ ဘယ်သူမှ ငြင်းဆန်လို့ မရတဲ့၊ ဘယ်သူကမှ ဖန်တီးထားတာ မဟုတ်တဲ့ လက်ရှိမှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တကယ့် အရှိတရား ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ အခု လက်ရှိ စက္ကန့်လေးမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ ရုပ် (Rupa): ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ အခု နေ့လည်ခင်းမှာ ပူရင် ပူလာမယ်၊ အေးရင် အေးလာမယ်၊ ထိုင်နေရင် ညောင်းညာ ကိုက်ခဲလာမယ်။ ဒီလို အမြဲတမ်း ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲနေတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးရဲ့ သဘောတရားဟာ ရုပ်ခန္ဓာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ဝိဉာဏ် (Vinnana): သိစိတ် ဆိုတာ ဝိဉာဏ် ဖြစ်ပါတယ်။ မျက်စိက မြင်ရင် မြင်မှန်းသိတယ်၊ နားက ကြားရင် ကြားမှန်းသိတယ်၊ တွေးရင် တွေးမှန်းသိတဲ့ အသိစိတ် ကလေးတွေဟာ အာရုံနဲ့ တိုက်မိတိုင်း ဖျတ်ခနဲ ဖျတ်ခနဲ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ပျက်စီးနေတဲ့ ဝိဉာဏ်ခန္ဓာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ ဝေဒနာ (Vedana): ခံစားမှု သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ အာရုံတစ်ခုနဲ့ ထိတွေ့လိုက်တိုင်း ကောင်းတယ် (သုခ)၊ ဆိုးတယ် (ဒုက္ခ)၊ မကောင်းမဆိုး (ဥပေက္ခာ) ဆိုပြီး ချက်ချင်း ခံစားလိုက်တဲ့ ဝေဒနာခန္ဓာ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ သညာ (Sanna): မှတ်သားမှု၊ မှတ်မိမှု သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ အသံတစ်ခု ကြားလိုက်ရင် “ဒါကတော့ ဘယ်သူ့ အသံ၊ ဒါကတော့ ဘာသံ” လို့ အတိတ်က အချက်အလက်တွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်ပြီး မှတ်သား ဖော်ထုတ်ပေးနေတဲ့ သညာခန္ဓာ ဖြစ်ပါတယ်။

၅။ သင်္ခါရ (Sankhara): စေ့ဆော်မှု သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ လှုပ်ရှားချင်တာ၊ ပြောဆိုချင်တာ၊ ကောင်းတာလုပ်ချင်တာ၊ ဆိုးတာလုပ်ချင်တာ စတဲ့ ပြုလုပ်ဖို့ တွန်းအားပေး စေ့ဆော်ပေးနေတဲ့ သင်္ခါရခန္ဓာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ ရုပ်၊ သိမှု ဝိဉာဏ်၊ ခံစားမှု ဝေဒနာ၊ မှတ်သားမှု မှတ်မိမှု သညာ၊ စေ့ဆော်မှု သင်္ခါရ ဆိုတဲ့ ငါးခုတည်းသော အရာတွေသာလျှင် ယခု ပစ္စုပ္ပန်မှာ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီငါးခုကလွဲပြီး “ငါ” ဆိုတဲ့ သီးသန့် အရာ၊ “သူ” ဆိုတဲ့ သီးသန့် အကောင်အထည် လုံးဝ မရှိပါဘူး။

၃။ အမှန်တကယ် မရှိတော့သော အတိတ် နှင့် ပစ္စုပ္ပန်၏ အမှန်တရား

ဒီနေရာမှာ အလွန် အရေးကြီးတဲ့ အချိန်ကာလ သဘောတရားကို ဉာဏ်နဲ့ လေ့လာကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

ကျနော်တို့ဟာ အတိတ်က ပြီးခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေကို ခေါင်းထဲမှာ အထပ်ထပ် တွေးပြီး ပူလောင်နေတတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တမ်းမှာတော့ “အတိတ်” ဆိုတာ အားလုံးအတွက် အမှန်တကယ် မရှိတော့တဲ့ အရာသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အတိတ်တုန်းကလည်း ဘာတွေ ဖြစ်ခဲ့တာလဲ လို့ မေးရင်၊ အဲဒီ အချိန်တုန်းကလည်း ဒီ ခန္ဓာငါးပါးတွေသာ အကြောင်းအကျိုးအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး ပျက်စီးသွားခဲ့တာသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ပစ္စုပ္ပန်မှာလည်း ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဖြစ်ပျက်နေမှုသာ ရှိပါတယ်။ ဒီကနေ့ နေ့လည် တစ်နာရီမှာ ခင်ဗျား မျက်စိက မြင်လိုက်တဲ့ ရုပ်၊ သိလိုက်တဲ့ ဝိဉာဏ်၊ ခံစားလိုက်တဲ့ ဝေဒနာ တွေဟာ အခု စက္ကန့်လေးမှာ ဖြစ်ပြီး အခု စက္ကန့်လေးမှာပဲ အပြီးတိုင် ပျက်စီးသွားပါတယ်။ ဘာတစ်ခုမှ စုဆောင်း သိမ်းဆည်းထားလို့ မရပါဘူး။ ထို့အတူပဲ မရောက်လာသေးတဲ့ အနာဂတ်မှာလည်း၊ “ငါ” ရယ် “သူ” ရယ် ဆိုတာ ဘယ်တော့မှ ရောက်လာမှာ မဟုတ်ဘဲ၊ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက်နေမှုသာ အသစ်အသစ် ဆက်လက် ရှိလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အတိတ်ဆိုတာ သေဆုံးသွားပြီ၊ အနာဂတ် ဆိုတာ မမွေးဖွားသေးဘူး၊ တကယ့် အရှိတရား အစစ်အမှန်ဟာ အခု လက်ရှိ စက္ကန့်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ပစ္စုပ္ပန် ခန္ဓာငါးပါး သက်သက်သာ ဖြစ်တယ် ဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

၄။ မောဟ၏ ဖုံးလွှမ်းမှု နှင့် ဒုက္ခများ၏ အစ

ဒီလို တကယ့် အရှိတရားကို မသိမြင်အောင် ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ တရားခံ ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “မောဟ” (အမှန်ကို မသိကျွမ်းခြင်း၊ တွေဝေခြင်း) တရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ မောဟတရား ဖုံးလွှမ်းမှုကြောင့်မို့လို့၊ ကျနော်တို့ဟာ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးကို “ငါ၊ သူ၊ လူ၊ သတ္တဝါ” လို့ အထင်မှားသွားပါတယ်။ သေဆုံးသွားပြီး ဖြစ်တဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက်တွေကိုလည်း “ငါ့ အတိတ်၊ ငါ့ ဇာတ်လမ်း” လို့ အမှန်တကယ် ထင်မှတ်ပြီး ဆုပ်ကိုင်ထားလိုက်ကြပါတယ်။

အဲဒီလို အမှန်တကယ် မရှိတဲ့ “ငါ” နဲ့ အမှန်တကယ် မရှိတော့တဲ့ “အတိတ်” ပေါ်မှာ အခြေခံလိုက်တဲ့ အခါ၊ ကျနော်တို့ရဲ့ ရင်ထဲမှာ…

ငါ့ကို ကောင်းအောင် လုပ်ပေးလို့ ဆိုတဲ့ ကျေနပ်မှု (လောဘ)၊

ငါ့ကို ထိခိုက်အောင် လုပ်လို့ ဆိုတဲ့ မကျေနပ်မှု (ဒေါသ)၊

ငါ့ လူမျိုး၊ ငါ့ အဆင့်အတန်း၊ ငါ့ အသိုင်းအဝိုင်း ဆိုတဲ့ ခွဲခြားမှု၊ မာနတရားတွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။

လောကကြီးမှာ လူတွေ တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် မုန်းတီးကြ၊ ဒုက္ခပေးကြ၊ စစ်မက်တွေ ဖြစ်ကြ၊ အဆင့်အတန်းတွေ ခွဲခြားကြ ဆိုတာတွေ အားလုံးဟာ တခြားကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီ ခန္ဓာငါးပါး အဖြစ်အပျက် သက်သက်ကို မမြင်နိုင်တဲ့ “မောဟ” တရားရဲ့ လှည့်စားမှုကြောင့် လောင်ကျွမ်းနေကြရတဲ့ မီးတောက်တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။

၅။ အမောဟ ဉာဏ်ဖြင့် အေးချမ်းမှုကို တည်ဆောက်ခြင်း

ဒီ ပူလောင်မှုတွေ၊ ခွဲခြား မုန်းတီးမှုတွေ ကနေ လွတ်မြောက်ချင်ရင်၊ ဖြေဆေးဟာ တစ်ခုတည်းသာ ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ မောဟ ကို ဖယ်ရှားပြီး “အမောဟ” (အမှန်ကို သိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ) ကို မွေးမြူခြင်းပါပဲ။

တကယ် အမှန်တရားဖြစ်တဲ့ ပစ္စုပ္ပန် ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်သာ ရှိတယ်ဆိုတဲ့ “အနိစ္စ” သဘောကို သိရပါမယ်။ ထို့အတူ၊ ငါ သူ သတ္တဝါ လူဆိုတာ လုံးဝ မရှိဘဲ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့ဟာ တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး အညမည ဖြစ်ပျက်နေမှုသာ ရှိတယ် ဆိုတဲ့ “အနတ္တ” သဘောကို ထိုးထွင်း သိမြင်ရပါမယ်။

ဉာဏ်နဲ့ ကြည့်လိုက်ရင် ရန်သူ ဆိုတာလည်း မရှိပါဘူး။ ကိုယ့်ကို ဒေါသထွက်အောင် လုပ်နေတာဟာ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ချစ်သူ ခင်သူ ဆိုတာလည်း အခိုင်အမာ မရှိပါဘူး။ မေတ္တာထားစရာ အဖြစ် ပေါ်လာတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက်မှု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို “အနိစ္စ” နဲ့ “အနတ္တ” ကို တိတိကျကျ သိမြင်သွားတဲ့ “အမောဟ” ဉာဏ် အလင်းရောင် ရလာပြီ ဆိုရင်၊ လောကကြီးဟာ အများကြီး အေးချမ်းသွားမှာပါ။ ဒေါသ ဖြစ်စရာ အကောင်အထည် မရှိတော့ဘူး၊ လောဘနဲ့ သိမ်းပိုက်စရာ ပိုင်ရှင် မရှိတော့ဘူး။ လောကမှာ ဖြစ်ပျက်သမျှကို သဘာဝတရား အဖြစ် နားလည် လက်ခံနိုင်သွားတဲ့အတွက်၊ မောဟ တရားကနေ လွတ်မြောက်မှုကို အမှန်တကယ် ဖြစ်စေပါတယ်။

၆။ အနတ္တ အမြင်နှင့် အဓိပတိတရား လေးပါး

ဒီနေရာမှာ မဖြစ်မနေ ထည့်သွင်း သတိပေးရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အရာရာဟာ ခန္ဓာငါးပါး သက်သက်ပဲ၊ ငါမှ မဟုတ်တာ၊ အနတ္တ သဘောတွေချည်းပဲ လို့ နားလည်လာတဲ့အခါ..

“အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။

“ငါ မရှိဘူး၊ ခန္ဓာငါးပါးပဲ ရှိတယ် ဆိုရင် ကုသိုလ်လည်း လုပ်စရာ မလိုတော့ဘူး၊ အလုပ်လည်း ကြိုးစားစရာ မလိုတော့ဘူး” လို့ မတွေးရပါဘူး။ အနတ္တ ဆိုတာ အကောင်အထည် မရှိတာကို ပြောတာ ဖြစ်ပေမယ့်၊ အကြောင်းနဲ့ အကျိုး ဆက်စပ်မှုကတော့ ခိုင်ခိုင်မာမာကို ရှိနေပါတယ်။ မှန်ကန်တဲ့ အကြောင်းတရားတွေ (ကုသိုလ်၊ ဝိပဿနာ) ကို ပြုလုပ်မှသာ၊ ငြိမ်းအေးမှု ဆိုတဲ့ အကျိုးတရား (မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်) ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် လွတ်မြောက်ရေးကို လိုလားသူတိုင်းဟာ အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်ကို လက်ကိုင်ထားရပါမယ်။

၁။ ဆန္ဒ: မောဟတရား၏ လှည့်စားမှုမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒ။

၂။ စိတ္တ: ပစ္စုပ္ပန် ခန္ဓာငါးပါး၏ ဖြစ်ပျက်မှုအပေါ်တွင်သာ စူးစူးစိုက်စိုက် ကပ်ထားသော စိတ်။

၃။ ဝီရိယ: ခန္ဓာအစဉ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် အမြဲတစေ လေ့လာနေသော မလျှော့သော ဇွဲလုံ့လ။

၄။ ဝီမံသ: “ဒါဟာ ငါမဟုတ်၊ ခန္ဓာငါးပါး၏ အညမည ဖြစ်ပျက်မှု သက်သက်သာတည်း” ဟု အစဉ်အမြဲ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်သော ပညာဉာဏ်။

နိဂုံး

ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့…

ဒီကနေ့ တနင်္ဂနွေနေ့ နေ့လည်ခင်းလေးမှာ မိသားစုတွေနဲ့ အတူရှိနေချိန်၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ကြည့်လိုက်တဲ့ အချိန်တိုင်းမှာ.. သာမန် မျက်စိနဲ့ ကြည့်ရင်တော့ လူတွေ၊ အကောင်အထည်တွေ၊ ငါ နဲ့ သူ တွေကိုပဲ မြင်နေရပါလိမ့်မယ်။ အဲဒါဟာ မောဟ က တပ်ပေးထားတဲ့ မျက်မှန်ပါ။

အဲဒီ မျက်မှန်ကို ချွတ်ပြီး ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနဲ့ စူးစိုက် လေ့လာကြည့်လိုက်ပါ။ လောကကြီး တစ်ခုလုံးမှာ ဘယ်သူမှ မရှိပါဘူး။ ပူလိုက်၊ အေးလိုက် ဖောက်ပြန်နေတဲ့ ရုပ်တရားတွေ၊ တွေ့ကြုံသမျှကို ခံစားနေတဲ့ ဝေဒနာတွေ၊ အဆက်မပြတ် မှတ်သားနေတဲ့ သညာတွေ၊ ကောင်းဆိုး လှုပ်ရှားဖို့ တွန်းအားပေးနေတဲ့ သင်္ခါရတွေ၊ မြင်သိ ကြားသိ တွေးသိပြီး ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတဲ့ ဝိဉာဏ်တွေ… ဒီ ခန္ဓာငါးပါး တရားတွေသာလျှင် အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုပြီး အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက် စီးဆင်းနေတာကို ရင်သပ်ရှုမောဖွယ် တွေ့မြင်ရပါလိမ့်မယ်။

အတိတ်ဆိုတာ မရှိတော့ပါဘူး။ အနာဂတ်ဆိုတာ မရောက်လာသေးပါဘူး။ ရှိတာက ပစ္စုပ္ပန် ခန္ဓာငါးပါး သက်သက်ပါ။

ဒီ အမောဟ ဉာဏ်အလင်းရောင်နဲ့ သစ္စာတရားကို ထိုးထွင်း သိမြင်ပြီး၊ ပူလောင်မှု အပေါင်းမှ ကင်းဝေးကာ အေးချမ်း ငြိမ်သက်သော အရိယာ သူတော်ကောင်းများ အမြန်ဆုံး ပေါ်ထွန်းလာနိုင်ကြပါစေ။

ထက်အောင်