“ငါ၊ သူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ တကယ်တော့ မရှိပါဘူး” ဆိုတဲ့ စကားဟာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ပွင့်ထွန်းလာမှသာ ကြားခွင့်ရတဲ့ အလွန် နက်နဲတဲ့ စကားရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ နားလည် သဘောပေါက်ဖို့လည်း အင်မတန် ခက်ခဲပါတယ်။

ဝိပဿနာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ဓမ္မမိတ်ဆွေများ အနေနဲ့ ရုပ်နဲ့ နာမ်ကို ခွဲခြားသိမြင်တဲ့ ဉာဏ် (နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်) လောက်တော့ ရရှိပြီးကြပြီလို့ ယူဆပါတယ်။ အဲဒီလို ရုပ်နာမ်ခွဲသိတဲ့ ဉာဏ်ပေါ်လာတဲ့အခါ၊ “ငါ၊ သူ၊ ယောကျ်ား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ တကယ်မရှိဘဲ ရုပ်နဲ့ နာမ် သက်သက်သာ ရှိပါလား” လို့ သိမြင်သွားတဲ့ “ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (အမြင်စင်ကြယ်ခြင်း)” ရဲ့ အရသာကို ခံစားဖူးကြမှာပါ။ ကျနော့်အတွက်တော့ အဲဒီအချိန်ကာလကို ပြန်တွေးကြည့်ရင် မနေ့တနေ့ကလိုပါပဲ။ တစ်သက်လုံး “ငါ” ဆိုပြီး အခိုင်အမာ တည်ဆောက်ထားခဲ့သမျှ အားလုံးဟာ အလကားပါလား ဆိုတဲ့ အသိနဲ့ မျက်ရည်တွေ ဖြိုင်ဖြိုင် ကျခဲ့ရဖူးပါတယ်။

အသိဉာဏ် နှင့် လက်တွေ့ဘဝ၏ ရုန်းကန်မှု

ဒီလောက် အသိဉာဏ် ပွင့်သွားတာတောင် လုံလောက်ပြီလား ဆိုတော့ မလုံလောက်သေးပါဘူး။ အဲဒီလို သိပြီးနောက်ပိုင်း ဆယ်နှစ်လောက် ကာလအတွင်းမှာ ဆိုးနိုင်သလောက် ဆိုး၊ မိုက်နိုင်သလောက် မိုက်ခဲ့ပါသေးတယ်။ အဲဒီလို လမ်းမှား လျှောက်ခဲ့လို့ ဘဝရဲ့ အောက်ခြေဆုံး အခြေအနေ (ထောင်၊ အရူးထောင် အစရှိတဲ့ အဆိုးရွားဆုံး အခြေအနေတွေ) အထိ ရောက်ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီလောက် အထိနာသွားမှသာ “အမှန်တရားကို သေသေချာချာ ရှာဖွေတော့မယ်ကွာ” ဆိုပြီး တရားတွေကို ပြန်လည် လေ့လာ၊ အလေးအနက်ထား အားထုတ်ဖြစ်ခဲ့တာပါ။

ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးရဲ့ တရားတစ်မျိုးတည်းကိုသာ နာယူပြီး အားထုတ်ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဆရာတော်ကြီးက “ဖြစ်ပျက်ကိုသာ ရှုပါ” လို့ အကြိမ်ကြိမ် လမ်းညွှန် ဆုံးမလျက်နဲ့၊ ကျနော်ကတော့ လှည့်ပတ်ကွေ့ကောက်ပြီး ကိုယ့်အတွေးအကြံ ဉာဏ်လေးနဲ့ပဲ လွတ်မြောက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့မိပါတယ်။

အမြင်မှန် ပွင့်လင်းလာခြင်း (ဖြစ်ပျက်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း)

အကြိမ်ကြိမ် ရုန်းကန် မှားယွင်းရင်းနဲ့မှ၊ “ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်” ကို တကယ်တမ်း ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် မြင်လာခဲ့ပါတယ်။ ဘယ်လောက်ထိ မြင်သလဲဆိုရင်- လမ်းသွားနေရင်း ကြည့်လိုက်ရင် “လူ” တွေကို မတွေ့တော့ပါဘူး။ “ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေမှု ယန္တရားသက်သက်” ကိုသာ တွေ့ရပါတော့တယ်။ ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက် သင်္ခါရတရားတွေ ဆိုတာ ဉာဏ်ထဲမှာ အမြင်ရှင်းသထက် ရှင်းလာပါတယ်။

တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ကွာခြားတယ်လို့လည်း မထင်တော့ပါဘူး။ အပြင်ပန်း ပုံသဏ္ဍာန် အရွယ်အစားသာ ကွာခြားသွားမယ်၊ အနှစ်သာရ အားဖြင့်တော့ အားလုံးဟာ “ဒီရုပ်တရားတွေနဲ့ ဒီနာမ်တရားတွေချည်းပါပဲ”။ အဲဒီအချိန်ကျမှသာ တစ်သက်လုံး အခိုင်အမာ ထင်မှတ်ခဲ့တဲ့ “ငါ” ဆိုတာ၊ “ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ” ဆိုတာ တကယ်တော့ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ က လှည့်စား ညာထားတာ သက်သက်ပါလား ဆိုတာကို အလန့်တကြားနဲ့ အထင်အရှားကြီး သိလာရပါတော့တယ်။

အတ္တဝါဒုပါဒါန် (ငါ ဟူသော အစွဲအလမ်း) ပြိုကျခြင်း

အဲဒီနောက် ကပ်ရောဂါ အခြေအနေတွေကြောင့် တရားရှေ့ဆက် မတက်နိုင်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ဒီရက်ပိုင်းမှာ အလုပ်ခွင်ထဲ ပြန်ရောက်ရင်း ဖြစ်ပျက်ကိုပဲ ဆက်လက် မှတ်နေရင်းနဲ့မှ၊ ဘယ်လိုမှ ပြိုကျမယ်လို့ မထင်မှတ်ထားခဲ့တဲ့ “အတ္တဝါဒုပါဒါန် (ငါ၊ သူဟု စွဲလမ်းနေမှုကြီး)” လုံးဝ ပြိုကျသွားပါတော့တယ်။

သီးခြား ရပ်တည်နေတဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကြီး အကြွင်းမဲ့ ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အစားထိုး ဝင်ရောက်လာတဲ့ အမြင်ကတော့- “အရာရာဟာ တရားတွေက သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့ အနတ္တ သက်သက်ပါလား” ဆိုတဲ့ ပကတိ အမြင်မှန်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

(ဒီနေရာမှာ ဝိပဿနာ အားထုတ်သူများ အထူး သတိပြုရမှာက- “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့၊ ငါ မပိုင်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ လက်မြှောက်အရှုံးပေးရမယ့် အဆိုးမြင်ဝါဒ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ အရှိတရားကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ပြီး ကိလေသာ အစွဲအလမ်းတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ တွန်းလှန် စွန့်လွှတ်နိုင်ဖို့ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။)

သညာ၏ လှည့်စားမှု နှင့် ဒုက္ခသစ္စာကို မြင်ခြင်း

လူတွေဟာ ‘သညာ’ ရဲ့ လှည့်စားမှုကြောင့် ဘာခံစားချက် (ဝေဒနာ) ပဲ ပေါ်လာပေါ်လာ၊ တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ တရားတွေ ချက်ချင်း ပေါ်လာပြီး၊ အဲဒီနောက်ကနေ စွဲလမ်းမှု (ဥပါဒါန်) တွေ လိုက်၊ ပြုလုပ်မှု (ကံ) တွေ လိုက်နဲ့ သံသရာ အစဉ်အဆက် လည်ပတ်နေကြတာပါ။ ကိလေသာ အထူအပါးပေါ် မူတည်ပြီး “ငါ၊ သူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ” ဆိုတဲ့ အစွဲဟာ အင်မတန်မှ ကြီးမားလှပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် – မြွေက ဖားကို ကိုက်ထားသလိုပါပဲ။ လူတွေဟာ “ဘယ်သူကတော့ ဘယ်လိုလူပဲ” ဆိုတဲ့ သတ်မှတ်ချက်ကို ခိုင်ခိုင်မာမာ စွဲကိုင်ထားပြီး၊ ကိုယ်ပိုင် ဖြစ်တည်မှု “ငါ၊ သူ” ကို မလွတ်တမ်း အပြင်းအထန် စွဲလမ်းထားကြပါတယ်။ “ငါ” လို့ ခေါ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိ ဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ မွေးကတည်းကနေ အခုချိန်ထိ ပြုလုပ်ခဲ့တာတွေ၊ ခံစားခဲ့ရတာတွေကို “ငါ့ဟာတွေ” ဆိုပြီး အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုလိုက်ကြပါတယ်။

တကယ်တမ်း ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းကြည့်လိုက်ရင်- အဲဒီ ဥပါဒါန် (စွဲလမ်းမှု) ဟာလည်း လက်ရှိမှာ ဖြစ်ပေါ်သွားတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှု တစ်ခုပါပဲ။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိဟာလည်း လက်ရှိမှာ ဖြစ်သွားတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက်မှု သက်သက်ပါပဲ။

တကယ်တမ်း “ဖြစ်ပျက်” ကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ရှုလာနိုင်တဲ့ အခါကျမှသာ၊ “ငါ၊ သူ ဆိုတာ စကားလုံး ပညတ်ချက်ကြီး သက်သက်ပါလား။ တကယ်တမ်း ပကတိ အရှိတရားကတော့ အားလုံးဟာ ဘာမှ မကွာခြားတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက် ယန္တရားတွေချည်းပါပဲလား” ဆိုတာကို တအံ့တဩ သိမြင်လာရပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ “ဒီ ခန္ဓာငါးပါးကြီးက ဘယ်သူ့သဘောအတိုင်း ဖြစ်နေတာလဲ” လို့ ကြည့်လိုက်တော့မှ၊ “လိုချင်မှု (တဏှာ) ခေါ်တဲ့ သမုဒယသစ္စာရဲ့ သဘောအတိုင်း ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပြီး၊ အရာရာဟာ သမုဒယသစ္စာ နဲ့ ဖြစ်ပျက် ဒုက္ခသစ္စာ သက်သက်ပါလား” ဆိုတာကို ထင်ထင်ရှားရှား မြင်လာပါတော့တယ်။

နိဂုံးချုပ် (ဖြစ်ပျက်ကိုသာ ရှုပါ)

ဒီထက် ပိုပြီး ဉာဏ်ရင့်သန်လာတဲ့ အခါမှာတော့- ဖြစ်သမျှ၊ ပြောသမျှ၊ လုပ်သမျှ အားလုံးဟာ “ငါ၊ သူ” လုံးဝ မပါဘဲ၊ အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်နေတာ သက်သက် “အနတ္တပါလား” လို့ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိလာရပါတယ်။ ဒါဟာ ဘေးကြီးပါလား (ဘယဉာဏ်)၊ အပြစ်ကြီးပါလား (အာဒီနဝဉာဏ်) ဆိုတဲ့ အသိဉာဏ်တွေလည်း အလိုလို ပေါ်ပေါက်လာပါတော့တယ်။ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကြီး အပေါ်မှာ ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ပြီး မရှုပ်ချင်တော့ပါဘူး။

အနှစ်ချုပ် အလေးအနက် တိုက်တွန်း ပြောချင်တာကတော့- ရုပ်နာမ်တို့၏ “ဖြစ်ပျက်” ကိုသာ တစိုက်မတ်မတ် ရှုတော်မူကြပါ။ သတိကို မြဲမြဲထား၊ အာရုံစူးစိုက်ပြီး ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်ကိုသာ ကြည့်ပါ။ အဲဒါမှသာလျှင် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရာ လမ်းမှန်ကို ဧကန်မလွဲ မြင်တွေ့လာရပါလိမ့်မည်။

လောကတွင် လူ၊ ရဟန်း အရိယာ သူတော်စင်များ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးအတွက် ရည်ရွယ်လျက်၊ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ အဓိပတိတရားလေးပါး (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ၊ ထက်သန်သော စိတ်၊ မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ၊ ထိုးထွင်းသိသော ပညာ) နှင့်သာ ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအားထုတ်သွားကြမည် ဆိုလျှင် မိမိ လိုလားတောင့်တအပ်သော အေးငြိမ်းရာ ပန်းတိုင်သို့ မလွဲမသွေ ရောက်ရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း တိုက်တွန်းရင်း နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။