မိတ်ဆွေ… ဒီနေ့ စနေနေ့ ညနေခင်းမှာ ခင်ဗျား ဘယ်သူတွေနဲ့ အတူရှိနေသလဲ။ ဇနီးမယား၊ သားသမီးတွေနဲ့အတူ တီဗီကြည့်နေသလား။ အပြင်ထွက် မုန့်စားနေသလား။ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ မျက်နှာမှာ အပြုံးတွေ ဝေနေကြမှာပါ။ “မိသားစုဘဝလေးက နွေးထွေးလိုက်တာ၊ ပျော်စရာကောင်းလိုက်တာ” လို့လည်း စိတ်ထဲမှာ ကျေနပ်နေကြမှာပါ။
ဒါပေမဲ့… ကျွန်တော် အမှန်တရား (သစ္စာ) တစ်ခုကို ပြောပြချင်တယ်။ ခင်ဗျားတို့ အခု ပျော်နေတဲ့၊ ခင်ဗျားတို့ အခု ဖက်တွယ်ထားတဲ့ အဲဒီ “မိသားစု” ဆိုတဲ့ အရာဟာ… တကယ်တမ်းကျတော့ ခင်ဗျားတို့ကို သံသရာထဲမှာ ဒီဘက်ကမ်းကနေ ဟိုဘက်ကမ်း မရောက်အောင် ဆွဲထားတဲ့ “ထောင်” တစ်ခု ဖြစ်နေတယ် ဆိုရင်… ခင်ဗျား လက်ခံရဲမလား။
လက်မခံချင်လည်း ဆုံးအောင် ဖတ်ကြည့်ပါ။ ခင်ဗျားတို့ “အချစ်” လို့ ထင်နေတဲ့ အရာတွေရဲ့ နောက်ကွယ်က ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ “သံကြိုး” တွေကို ကျွန်တော် ရှင်းပြပါမယ်။
၁။ ရွှေချထားသော ထောင်ချောက်
လောကမှာ ထောင် (၂) မျိုး ရှိပါတယ်။ ပထမ တစ်မျိုးက သံတိုင်တွေ၊ အုတ်ရိုးတွေနဲ့ ကာရံထားတဲ့ ထောင်။ အဲဒီထောင်က လူကိုပဲ ချချုပ်ထားတာပါ။ စိတ်ကို မချုပ်နိုင်ပါဘူး။ ဒုတိယ တစ်မျိုးကတော့ “အိမ်” လို့ခေါ်တဲ့ ထောင်ပါ။ အဲဒီ ထောင်ကတော့ “အချစ်၊ သံယောဇဉ်၊ တာဝန်” ဆိုတဲ့ ရွှေရောင် သံကြိုးတွေနဲ့ ယှက်နွှယ်ပြီး ခင်ဗျားရဲ့ “စိတ်” ကိုပါ မလှုပ်နိုင်အောင် ချည်နှောင်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
လူတစ်ယောက် သေခါနီးအချိန်ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ သူ ဘာကို စိတ်မချ ဖြစ်နေသလဲ။ “ငါ သေရင် ငါ့မိန်းမ ဘယ်လိုကျန်ခဲ့မလဲ၊ ငါ့ကလေးတွေ ပညာရေး ဘယ်လိုလုပ်မလဲ” ဆိုတဲ့ စိတ်တွေနဲ့ မျက်လုံးမမှိတ်နိုင် ဖြစ်နေကြတယ်။ အဲဒီ “စိုးရိမ်စိတ်” (သောက)၊ “တွယ်တာစိတ်” (တဏှာ) တွေကပဲ သူ့ကို လူပြန်ဖြစ်စေတယ်၊ ပြိတ္တာ ဖြစ်စေတယ်၊ တိရစ္ဆာန် ဖြစ်စေတယ်။ သံသရာကနေ ဘယ်တော့မှ မထွက်နိုင်အောင် တားဆီးထားသူတွေဟာ ရန်သူတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ ခင်ဗျား အချစ်ဆုံး ဆိုတဲ့ “မိသားစု” ပါပဲ။
၂။ “ငါ့သား၊ ငါ့မယား” ဟူသော အမှတ်မှား
ကျွန်တော်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုက ပါးစပ်က “အနတ္တ” (ငါ မရှိ) လို့ ပြောကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့ဘဝမှာ “ငါ့သား၊ ငါ့သမီး၊ ငါ့အိမ်၊ ငါ့ဆိုင်” ဆိုတဲ့ “ငါ” (အတ္တ) စွဲက အင်မတန် ကြီးမားပါတယ်။
သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်မလား၊ ဓမ္မနည်းကျ ကြည့်မလား။ ခင်ဗျားရဲ့ သားသမီး ဆိုတာ တကယ်တော့ “သွေးသား” (DNA) ဆက်နွှယ်မှု တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ရုပ်ခန္ဓာဟာ ဓာတ်ကြီးလေးပါး (မြေ၊ ရေ၊ လေ၊ မီး) အစုအဝေးသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ စိတ်ဟာ သူတို့ရဲ့ ကံအလျောက် ဖြစ်တည်နေတဲ့ နာမ်တရားသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခင်ဗျား ပိုင်သလား။ မပိုင်ပါဘူး။ ခင်ဗျား ပိုင်တယ်ဆိုရင်…
ခင်ဗျားသားကို “မအိုနဲ့၊ မနာနဲ့၊ ငါပြောသလိုပဲ ဖြစ်ရမယ်” လို့ အမိန့်ပေးလို့ ရရမှာပေါ့။ အခုတော့ ရရဲ့လား။ မရပါဘူး။ သူ့ကံနဲ့သူ ကြီးပြင်းမယ်။ သူ့ကံနဲ့သူ ကျန်းမာမယ်၊ နာမကျန်းဖြစ်မယ်။ နောက်ဆုံးတော့ သူ့ကံနဲ့သူ သေဆုံးပြီး ခွဲခွာသွားကြမှာပါပဲ။
ဒါကို ခင်ဗျားက “ငါ့ဟာ” လို့ အပိုင်သိမ်းပြီး တွယ်တာလိုက်တဲ့အချိန်မှာ… ဒုက္ခ စတင် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ သူ့ကို ခြင်ကိုက်ရင် ခင်ဗျားက နာတယ်။ သူ စာမေးပွဲကျရင် ခင်ဗျားက ရှက်တယ်။ သူ စကားနားမထောင်ရင် ခင်ဗျားက ဒေါသထွက်တယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲ။ “ငါ့ဟာ” ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ (အတ္တဒိဋ္ဌိ) ခံနေလို့ပါ။ သူများကလေး စာမေးပွဲကျရင် ခင်ဗျား ဒီလောက် မခံစားရပါဘူး။ “ငါ့ကလေး” ကျမှ ခံစားရတာပါ။ ဒါကိုကြည့်ရင်… ဒုက္ခပေးနေတာ “ကလေး” မဟုတ်ပါဘူး။ ခင်ဗျားစိတ်ထဲက “ငါ့ဟာ” ဆိုတဲ့ အစွဲက ဒုက္ခပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ မေတ္တာ နှင့် သံယောဇဉ်ကို ခွဲခြားခြင်း
လူတွေ အထင်မှားနေတာ နောက်တစ်ခု ရှိတယ်။ “မိသားစုကို တွယ်တာတာ မေတ္တာပါ” တဲ့။ လုံးဝ မှားပါတယ်။ “မေတ္တာ” ဆိုတာ ရေလို အေးပါတယ်။ ပူလောင်မှု မရှိပါဘူး။ သူတစ်ပါး အကျိုးကို လိုလားရုံ သက်သက်ပါပဲ။ “သံယောဇဉ်” ဆိုတာ မီးလို ပူပါတယ်။ “ငါ့နားမှာ ရှိနေစေချင်တာ၊ ငါ့အလိုကျ ဖြစ်စေချင်တာ၊ ပျောက်ပျက်သွားမှာ ကြောက်တာ” ပါ။
ခင်ဗျား ဇနီးသည် အိမ်ပြန်နောက်ကျရင် ခင်ဗျား စိတ်ပူတယ်။ ဖုန်းတွေဆက်တယ်။ ဒေါသတွေ ထွက်တယ်။ အဲဒါ မေတ္တာလား။ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါ “ငါ့အပိုင် ပစ္စည်း ပျောက်မှာစိုးတဲ့ ကြောက်စိတ်” နဲ့ “ငါ့အလိုကို မလိုက်လို့ ဖြစ်တဲ့ ဒေါသစိတ်” ပါ။ အချစ်လို့ ခေါင်းစဉ်တပ်ထားတဲ့ “အတ္တ” ပါပဲ။
မိဘတွေက သားသမီးကို “ငါ့သားလေး ပညာတတ်ကြီး ဖြစ်မှ၊ ဆရာဝန်ကြီး ဖြစ်မှ” လို့ မျှော်လင့်ကြတယ်။ အဲဒါ မေတ္တာလား။ မဟုတ်ပါဘူး။ သားသမီးကို ဂုဏ်ပြုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် “ငါ ကလေးမွေးတတ်တယ်၊ ငါ့သားက တော်တယ်” လို့ ဂုဏ်ယူချင်တဲ့ မာန ပါ။ တကယ့် မေတ္တာစစ်ဆိုတာ… “သူ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ သူ့ဘဝမှာ ငြိမ်းချမ်းပါစေ၊ အေးချမ်းပါစေ” လို့ မျှော်လင့်ပေးပြီး၊ ကိုယ်ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ် မရှိတာ (Unconditional Love) ကို ခေါ်တာပါ။
၄။ တာဝန် နှင့် တဏှာ
“ဒါဆိုရင် မိသားစုကို ပစ်ထားရမှာလား၊ တာဝန်မယူရတော့ဘူးလား” လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဟာ တာဝန်မဲ့တဲ့ ဝါဒ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘုရားရှင်က မိဘဝတ္တရား၊ သားသမီးဝတ္တရား၊ လင်ဝတ္တရား၊ မယားဝတ္တရားတွေကို သေချာ ဟောခဲ့ပါတယ်။ တာဝန် ကို ကျေပွန်အောင် ထမ်းဆောင်ပါ။ ဒါပေမဲ့ “တဏှာ” နဲ့ မရောပါစေနဲ့။
ဥပမာ – ဆရာဝန်တစ်ယောက်ဟာ လူနာကို ကုသပေးတယ်။ စေတနာထားတယ်။ အကောင်းဆုံး ကြိုးစားတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလူနာ သေသွားတဲ့အခါ ဆရာဝန်က လိုက်ပြီး ငိုသလား။ အစာငတ်ခံသလား။ ရူးသွပ်သွားသလား။ မဖြစ်ပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူက “တာဝန်” နဲ့ “ကရုဏာ” ပဲ ထားလို့ပါ။ “သံယောဇဉ်” မထားလို့ပါ။ “ငါ့တာဝန် ကျေပြီ၊ ကျန်တာ သူ့ကံတရားပဲ” လို့ ဥပေက္ခာ ပြုနိုင်ပါတယ်။
ခင်ဗျားတို့လည်း အိမ်မှာ အဲဒီလို နေရပါမယ်။ ခင်ပွန်းသည်/ ဇနီးသည် အနေနဲ့ တာဝန်ကျေအောင် ရှာဖွေကျွေးမွေးပါ။ စောင့်ရှောက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ စိတ်ထဲမှာတော့… “ငါတို့ဟာ သံသရာ ခရီးသည်ချင်းတွေပဲ။ ခဏတဖြုတ် ဆုံတွေ့ကြတာ။ တစ်နေ့ကျရင် လမ်းခွဲကြရမှာပဲ” ဆိုတဲ့ အသိ ကို အမြဲ မွေးမြူထားရပါမယ်။
၅။ အိမ်ကို ရိပ်သာ ဖန်တီးပါ
“မိသားစု” ဆိုတာ “ထောင်” ဖြစ်နိုင်သလို၊ “တရားကျင့်ရာ နေရာ” လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ခင်ဗျား ဘယ်လို သုံးချမလဲဆိုတဲ့ အပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။
ကလေးက ဆူညံနေရင်… “အသံ နဲ့ နား တိုက်တဲ့ ဖြစ်စဉ်ပါလား” လို့ ရှုပါ။ ဇနီးသည်က ပွစိပွစိ ပြောရင်… “ဒေါသစိတ်ကို ဒေါသစိတ်မှန်း” ရှုပါ။ မိသားစု စားဝတ်နေရေးအတွက် ပင်ပန်းနေရင်… “ရုပ်ဒုက္ခကြီးပါလား” လို့ ရှုပါ။
အဲဒီလို ရှုမြင်တတ်ရင်… ခင်ဗျားရဲ့ မိသားစုဟာ ခင်ဗျားကို ပါရမီဖြည့်ပေးတဲ့ “လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်” တွေ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ သူတို့ကြောင့် ခင်ဗျား “သည်းခံခြင်း” ပါရမီ ရမယ်။ သူတို့ကြောင့် ခင်ဗျား “စွန့်လွှတ်ခြင်း” ပါရမီ ရမယ်။ သူတို့ကြောင့် ခင်ဗျား “ဥပေက္ခာ” ပါရမီ ရမယ်။
နိဂုံး
မိတ်ဆွေ… ဒီစာကို ဖတ်ပြီးရင် ခင်ဗျားဘေးနားက မိသားစုဝင်တွေကို တစ်ချက် လှမ်းကြည့်လိုက်ပါ။ ချစ်စရာကောင်းပါတယ်။ ခင်မင်စရာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သတိထားပါ။ အဲဒီ အချစ်တွေ၊ ခင်မင်မှုတွေဟာ ခင်ဗျားကို သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲထဲမှာ နှစ်ပေါင်း ကုဋေကုဋာ ချည်နှောင်ထားခဲ့တဲ့ ကြိုးတွေဆိုတာ မမေ့ပါနဲ့။
သူတို့ကို ချစ်ပါ။ ဒါပေမဲ့ “ဉာဏ်” နဲ့ ချစ်ပါ။ ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်နဲ့ မချစ်ပါနဲ့။ တစ်နေ့နေ့မှာ “သေခြင်းတရား” က လာခေါ်တဲ့အခါ… “သွားတော့… မင်းလမ်း မင်းလျှောက်တော့၊ ငါ့တာဝန် ကျေပြီ” လို့ ပြုံးပြုံးလေး လက်လွှတ်နိုင်တဲ့ အဆင့်အထိ ရောက်အောင်… အခုကတည်းက စိတ်ကို လေ့ကျင့် ထားပါ။
မိသားစု ဆိုတာ… ခင်ဗျား တရားအားထုတ်ဖို့အတွက် “လေ့ကျင့်ရေးကွင်း” ဖြစ်သင့်ပါတယ်။ ခင်ဗျား လွတ်လပ်မှုကို ပိတ်လှောင်ထားတဲ့ “ထောင်” မဖြစ်ပါစေနဲ့။
အမှန်တရားသည်သာ လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်သည်။