ကျနော်တို့ မြန်မာလူမျိုး အများစုရဲ့ စိတ်ထဲမှာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ အကြီးမားဆုံး အမှားတစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ “ကံ” (Karma) ကို ဖန်ဆင်းရှင် (God) တစ်ပါးလို သဘောထားပြီး အရာရာကို ကံအပေါ် ပုံချချင်တဲ့ စိတ်ပါပဲ။

“ကံပါရင် ဖြစ်လာမှာပေါ့လေ”
“ကံ မပါလို့ မအောင်မြင်တာပါ”
“အတိတ်ကံ မကောင်းခဲ့လို့ ဒီဘဝ ဒီလိုဖြစ်ရတာပါ”

ဒီလို စကားတွေဟာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ကြားနေရတဲ့ စကားတွေပါ။ တကယ်တော့ ဒီလို တွေးခေါ်မှုဟာ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့တဲ့ အကြောင်းအကျိုး (Cause and Effect) သဘောတရားကို လွဲမှားစွာ ကောက်ယူထားတာ ဖြစ်သလို၊ လက်တွေ့ဘဝမှာရော၊ လွတ်မြောက်ရေး လမ်းစဉ်မှာပါ လူတွေကို ပျင်းရိသွားစေတဲ့၊ တာဝန်မဲ့သွားစေတဲ့ အဆိပ်အတောက် တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ကံ ဆိုတာ ထိုင်စောင့်ရမယ့် အရာ မဟုတ်

ဗုဒ္ဓဝါဒမှာ ကံ (Kamma) ဆိုတာ “အလုပ်” (Action) ကို ခေါ်တာပါ။ အတိတ်က လုပ်ခဲ့တဲ့ အလုပ်တွေက ဒီနေ့ကို အကျိုးပေးသလို၊ “အခု” လက်ရှိ လုပ်နေတဲ့ အလုပ်တွေကလည်း “မနက်ဖြန်” ကို ပြဋ္ဌာန်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူတွေက အတိတ်ကံကိုပဲ အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည်ပြီး၊ လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ထိုင်စောင့်နေတတ်ကြတယ်။

တရားအားထုတ်တဲ့ နေရာမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ “ပါရမီ မပါလို့ပါလေ၊ ကံရှိရင် တရားရမှာပေါ့” ဆိုပြီး ငုတ်တုတ် ထိုင်နေကြတယ်။ နတ်ပြည်ကနေ ကယ်တင်ရှင် ဆင်းလာပြီး တရားရအောင် လုပ်ပေးမယ့်အတိုင်း၊ ဘုရားရှေ့မှာ ဆုတွေ ထိုင်တောင်းနေကြတယ်။ လွတ်မြောက်မှု (နိဗ္ဗာန်) ဆိုတာ ဆုတောင်းနေရုံနဲ့ မရသလို၊ အတိတ်ကံကို ထိုင်စောင့်နေရုံနဲ့လည်း ဘယ်တော့မှ ရလာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ကျနော် အတိအလင်း ပြောချင်တာက လောကီကိစ္စပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ လောကုတ္တရာ တရားမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အရာရာဟာ အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတာပါပဲ။ တခြား ဘယ်အရာကိုမှ ထိုင်စောင့်နေစရာ မလိုပါဘူး။

အဓိပတိတရား လေးပါး (The Four Bases of Power)

အဓိပတိ ဆိုတာ “အကြီးအမှူးပြုခြင်း” လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်ကို သွားတဲ့အခါ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မောင်းနှင်ရမယ့် လက်တွေ့ကျတဲ့ အင်ဂျင်အင်အား လေးခု ဖြစ်ပါတယ်။ လူဝတ်ကြောင်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ရဟန်းပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ သောတာပန် အရိယာ အဖြစ်ကို ရောက်ချင်တယ်ဆိုရင် ဒီတရားလေးပါးနဲ့ ကိုယ့်လမ်းကိုယ် ဖောက်ရပါမယ်။

၁။ ဆန္ဒ (Chanda – The Will to Do)
ဆန္ဒဆိုတာ လောဘ (Greed) မဟုတ်ပါဘူး။ ဒုက္ခတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတဲ့ ဒီသံသရာ စက်ဝန်းကြီးကနေ တကယ် လွတ်မြောက်ချင်တဲ့ ပြင်းပြတဲ့ စိတ်ဆန္ဒကို ဆိုလိုတာပါ။
“ငါ ဒီဘဝမှာ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်ရဲ့ အရှိတရားကို မြင်အောင် ကြည့်မယ်၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်အောင် အားထုတ်မယ်” ဆိုတဲ့ တိကျပြတ်သားတဲ့ ဆန္ဒ ရှိရပါမယ်။ “ရရင်လည်းရ၊ မရလည်း နောက်ဘုရား မျှော်မယ်” ဆိုတဲ့ ပျော့ညံ့တဲ့ စိတ်နဲ့ ဘာမှ လုပ်လို့ မရပါဘူး။ ဆန္ဒ ပြင်းပြသူဟာ ကံတရားကို ထိုင်မစောင့်တော့ပါဘူး။

၂။ စိတ္တ (Citta – unwavering Focus)
ကိုယ့်ရဲ့ ရည်မှန်းချက်အပေါ်မှာ စိတ်ကို အပြည့်အဝ စူးစိုက်ထားတာပါ။ စိတ္တာနုပဿနာ အားထုတ်တဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အစရှိတဲ့ ဖြစ်ပျက်သမျှ စိတ်အခြေအနေတွေကို မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်ဖို့ “စိတ္တ” အင်အား လိုပါတယ်။
အာရုံတွေ နောက်ကို မျောမပါသွားဘဲ၊ “အခု စိတ်ထဲမှာ ဘာဖြစ်နေလဲ” ဆိုတာကို အရှိကို အရှိအတိုင်း အမြဲ သိနေဖို့ (Just Knowing) စိတ်ကို စိုက်ထုတ်ထားခြင်းဟာ စိတ္တအဓိပတိ ပါပဲ။

၃။ ဝီရိယ (Viriya – Continuous Effort)
ဝီရိယဆိုတာ တစ်ခါတလေမှ သတိရပြီး ဇွတ်လုပ်တာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ အဆက်မပြတ်တဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှုပါ။ ကိုယ့်စိတ်ကို ပြင်ဖို့ အတင်း ရုန်းကန်နေတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်ရဲ့ ဖြစ်ပျက်သဘောကို အမြဲတမ်း “သိ” နေဖို့ လုံ့လစိုက်ထုတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒေါသ ဖြစ်ရင် ဒေါသဖြစ်မှန်း သိဖို့ ဝီရိယ လိုတယ်။ လောဘဖြစ်ရင် လောဘဖြစ်မှန်း သိဖို့ ဝီရိယ လိုတယ်။ ပျင်းရိလာတဲ့အခါ “ကံပါပဲလေ” ဆိုပြီး လွှတ်မချဘဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်တိုင် ပြန်စောင့်ကြည့်နိုင်ဖို့ ဝီရိယနဲ့ ရုန်းထွက်ရပါမယ်။

၄။ ဝီမံသ (Vimamsa – Investigation / Wisdom)
ဝီမံသ ဆိုတာ အရှိကို အရှိအတိုင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သိမြင်တဲ့ ပညာဉာဏ်ပါ။ စာအုပ်ထဲက ဖတ်ထားတဲ့ အသိမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ လက်တွေ့ ခန္ဓာမှာ ဉာဏ်နဲ့ စစ်ဆေးတာပါ။
“ဒီ ဒေါသစိတ်ဟာ ငါ လား? မဟုတ်ဘူး၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝတရား သက်သက်ပဲ။ ပြီးရင် ပျက်သွားတာပဲ” လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်တာဟာ ဝီမံသ ပါပဲ။ ဘာသာရေး အခွံတွေ၊ အယူသည်းမှုတွေ နောက်ကို အကန်း မလိုက်ဘဲ၊ ယုတ္တိကျကျ၊ အကြောင်းအကျိုးကျကျ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်စွမ်း ဖြစ်ပါတယ်။

အနတ္တ ဆိုတာ ဘာမှ လုပ်လို့မရတော့ဘူး ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ မဟုတ်

ဒီနေရာမှာ အများဆုံး လွဲမှားတတ်တဲ့ အချက်တစ်ခုကို ရှင်းချင်ပါတယ်။ တချို့က “အရာရာက အနတ္တ (ငါ မရှိ၊ အစိုးမရ) သဘောပဲ ဆိုရင်၊ ငါတို့ ဘာမှ ကြိုးစားနေစရာ မလိုတော့ဘူးပေါ့။ အရာရာက သူ့အလိုလို ဖြစ်ချင်တာ ဖြစ်နေမှာပဲ” လို့ တွေးတတ်ကြတယ်။

ဒါဟာ အင်မတန် အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ အတွေးအခေါ်ပါ။ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ အနတ္တဆိုတာ “တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ” မဟုတ်ပါဘူး။ ခိုင်မြဲတဲ့၊ အမြဲတမ်း ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ “ငါ” (Ego/Self) ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် မရှိတာကို ဆိုလိုတာပါ။ “အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု” (Law of Cause and Effect) ကတော့ အမြဲတမ်း အလုပ်လုပ်နေပါတယ်။

မီးဖိုချောင်ထဲမှာ ထင်းထည့်ရင် မီးတောက်လာမယ်။ ရေလောင်းချရင် မီးငြိမ်းသွားမယ်။ ဒါဟာ သဘာဝ ဖြစ်စဉ် (အနတ္တ သဘော) ပါပဲ။ အဲဒီနေရာမှာ “ငါ” မပါပေမယ့်၊ ထင်းထည့်မလား၊ ရေလောင်းမလား ဆိုတဲ့ “အကြောင်းတရား” ကို ဖန်တီးဖို့က ကိုယ့်တာဝန် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့်မို့လို့ လွတ်မြောက်ချင်တယ် ဆိုရင် “ငါမှ မရှိတာ၊ ကံအတိုင်းပဲ သွားတော့မယ်” ဆိုပြီး ပစ်မထားရပါဘူး။ အဓိပတိတရား လေးပါးကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးပြုပြီး၊ မှန်ကန်တဲ့ အကြောင်းတရား (မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး) တွေကို ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးရပါမယ်။

အရှိတရားကို ရင်ဆိုင်ပါ

လူတော်တော်များများ ဒုက္ခရောက်နေတာဟာ မကောင်းမှုတွေ လုပ်နေလို့ထက်၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် “ငါ” လို့ စွဲထားတဲ့ အစွဲအလမ်း (ဒိဋ္ဌိ) ကြောင့်ပါ။ သောတာပန် ဖြစ်တယ် ဆိုတာ တခြား ကောင်းကင်ဘုံကို ရောက်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ” ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု ပြုတ်ကျသွားပြီး၊ ရုပ်နဲ့ နာမ် အလုပ်လုပ်နေတာ သက်သက်ပဲ ဆိုတဲ့ အရှိတရားကို ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့် မြင်သွားတာပါ။

ဒီအမြင်ကို ရဖို့အတွက်…
ဘုရားကျောင်းကန်မှာ ဆုတောင်းနေလို့ မရပါဘူး။
ကံကို ထိုင်စောင့်နေလို့ မရပါဘူး။
ယတြာချေနေလို့ မရပါဘူး။

ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာသမျှကို ကိုယ်တိုင် (စိတ္တာနုပဿနာ နည်းနဲ့) ပြန်ကြည့်ရပါမယ်။ အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်အောင် ကြည့်ဖို့ သတ္တိရှိရပါမယ်။

နိဂုံး

ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့…
“အတိတ်ကံ မကောင်းခဲ့လို့ပါလေ” ဆိုတဲ့ စကားကို ဒီနေ့ကစပြီး ခေါင်းထဲက ထုတ်ပစ်လိုက်ပါ။ လွတ်မြောက်မှုအတွက် ဘယ်သူ့ကိုမှ အားကိုးနေစရာ မလိုသလို၊ ဘယ်ကံတရားကိုမှ ထိုင်စောင့်နေစရာ မလိုပါဘူး။

ဆန္ဒ ရှိပါစေ။
စိတ္တ စူးစိုက်ပါ။
ဝီရိယ ထားပါ။
ဝီမံသ ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါ။

ဒီ အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့သာ ပြည့်စုံအောင် လက်တွေ့ ကျင့်သုံးလိုက်ပါ။ အရိယာ သောတာပန် အဖြစ်ဆိုတာ သာဝတ္ထိပြည်က လူတွေအတွက်တင် မဟုတ်ပါဘူး၊ အခု ဒီခေတ်၊ ဒီအချိန်မှာ မှန်ကန်စွာ ကျင့်ကြံနေတဲ့ လူဝတ်ကြောင်၊ ရဟန်း အားလုံးအတွက် လက်တစ်ကမ်းမှာ ရှိနေတဲ့ အမှန်တရားပါ။

ကိုယ်တိုင်ကြည့်မှ မြင်ရမှာပါ။ ကိုယ့်လမ်း ကိုယ်ဖောက်မှ ရောက်မှာပါ။

ထက်အောင်