ညနေပိုင်း အချိန်အခါမှာ တစ်နေ့တာလုံးရဲ့ လုပ်ငန်းခွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုတွေကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ရေစင်နဲ့ အေးချမ်းစွာ ဆေးကြောပြီး၊ တကယ့် ပကတိ အရှိတရားကို လက်တွေ့ လေ့လာ အားထုတ်နေကြတဲ့ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ ယောဂီသူတော်စင် အပေါင်းတို့…

ယနေ့ခေတ် ပြိုင်ဆိုင်မှု ပြင်းထန်ပြီး အလုပ်တာဝန်တွေ များပြားလှတဲ့ လုပ်ငန်းခွင်တွေမှာ “အဆင်မပြေမှု” ဆိုတာဟာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရမယ့် ဧည့်သည် တစ်ဦးလို ဖြစ်နေပါတယ်။ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် အချင်းချင်း နားလည်မှု လွဲတာ၊ အထက်လူကြီးက မတရား အပြစ်တင်တာ၊ အောက်လက်ငယ်သားတွေက မိမိ ညွှန်ကြားတဲ့ အတိုင်း မလုပ်တာ၊ ဖောက်သည်တွေနဲ့ စကားများရတာ စတဲ့ အခြေအနေတွေဟာ အချိန်မရွေး ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလို အလိုမကျစရာ အခြေအနေ တစ်ခုခုနဲ့ ရင်ဆိုင်လိုက်ရတဲ့ အခါတိုင်း၊ ကျနော်တို့ရဲ့ ရင်ထဲမှာ မီးတောက် တစ်ခုလို ပူလောင်ပြီး အလိုအလျောက် ထွက်ပေါ်လာတတ်တဲ့ အရာကတော့ “ဒေါသ” ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သာမန် အချိန်တွေမှာတော့ အဲဒီ ဒေါသစိတ် ပေါ်လာတဲ့အခါ ကျနော်တို့ဟာ ဒေါသနဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတတ်ကြပါတယ်။ “ငါ ဒေါသထွက်နေပြီ”၊ “သူတို့က ငါ့ကို အနိုင်ကျင့်တာ”၊ “ဒါဟာ လုံးဝ မတရားဘူး” ဆိုတဲ့ အတွေးတွေနဲ့ ပူလောင်မှု ယန္တရားကြီးထဲကို အပြည့်အဝ ခုန်ဆင်းလိုက်ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကို လက်တွေ့ အသုံးချနေတဲ့ ယောဂီ တစ်ယောက် အနေနဲ့တော့၊ အဲဒီလို အဆင်မပြေမှုတွေ ကြောင့် ပေါ်လာတဲ့ ဒေါသစိတ် ဆိုတာဟာ အပြင်လောကကို အပြစ်တင် ဖျက်ဆီးဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ သန္တာန်မှာ ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝတရား သက်သက်ကို အရှိကို အရှိတိုင်း လေ့လာခြင်း ပြုလုပ်ဖို့ အကောင်းဆုံးသော အခွင့်အရေး တစ်ရပ် ဖြစ်လာပါတော့တယ်။

၁။ ဒေါသ၏ ဇာတ်လမ်း နှင့် ပကတိ အရှိတရား

အလုပ်ထဲမှာ အဆင်မပြေမှု ကြုံလို့ ဒေါသထွက်လာပြီ ဆိုရင်၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ ကျနော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာတွေ ဖြစ်ပျက်သွားသလဲ ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်း လေ့လာကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

ဥပမာ – အလုပ်တစ်ခု မှားယွင်းသွားလို့ အထက်လူကြီးက သင့်ကို လူပုံလယ်မှာ အပြင်းအထန် ဆူပူလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ နားတံခါးကနေ အသံတွေ ဝင်လာပြီး “ကြားသိ ဝိဉာဏ်” လေးတွေ ဆက်တိုက် ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ ကြားသိ ဝိဉာဏ်လေးက အသံကို ကြားရုံ သက်သက်သာ သိပြီး ချက်ချင်း ပျက်သွားပေမယ့်၊ နောက်ကနေ ဦးနှောက်က အဲဒီ အသံရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ဘာသာပြန်လိုက်တဲ့ အခါ “ငါ့ကို အရှက်ခွဲတယ်” ဆိုတဲ့ အတွေး ဝင်လာပါတယ်။ အဲဒီလို အလိုမကျတဲ့ အတွေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပေါ်လာတဲ့ “တွေးသိ ဝိဉာဏ်” လေးဟာ ပူလောင်တဲ့ ဒေါသ သဘာဝကို ဆောင်ကြဉ်းလာပါတော့တယ်။

ဒီနေရာမှာ အလွန် အရေးကြီးတဲ့ အချက်က ဒေါသ ဆိုတာ “ဇာတ်လမ်း” (Story) နဲ့ “အရှိတရား” (Reality) ဆိုပြီး နှစ်ပိုင်း ကွဲပြားနေတာကို သိဖို့ပါပဲ။

• ဇာတ်လမ်း ဆိုတာကတော့ “သူ ငါ့ကို အမြဲတမ်း ဒီလိုပဲ လုပ်တယ်”၊ “ငါ ဘယ်လောက် ကြိုးစားကြိုးစား အရာမထင်ဘူး”၊ “ဒါဟာ မတရားဘူး” စသဖြင့် စိတ်ကနေ ထပ်ခါတလဲလဲ တွေးတောနေတဲ့ အကြောင်းအရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

• အရှိတရား ဆိုတာကတော့ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ပူလောင်လာတဲ့ ခံစားချက်၊ နှလုံးခုန် မြန်လာမှု၊ အသက်ရှူ မြန်လာမှုနဲ့ စိတ်ထဲမှာ မကျေနပ်မှု သဘောတရား လေးတွေ လျှပ်တစ်ပြက် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် လှုပ်ရှားမှု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

သာမန် လူတွေဟာ “ဇာတ်လမ်း” နောက်ကို လိုက်ပြီး ပူလောင်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဝိပဿနာ ယောဂီ ကတော့ ဇာတ်လမ်းကို ဘေးဖယ်ထားပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်မှာ ပေါ်လာတဲ့ “အရှိတရား” ကိုသာ စောင့်ကြည့် လေ့လာရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ တောမီးလောင်ခြင်း နှင့် ခြောက်သွေ့သော သစ်ရွက်များ ဥပမာ

ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ကို ပိုမို ရှင်းလင်းစွာ နားလည်နိုင်ဖို့ “တောမီးလောင်ခြင်း” ဥပမာနဲ့ နှိုင်းယှဉ် လေ့လာကြည့်ကြပါစို့。

နွေရာသီ တောအုပ်တစ်ခု ထဲမှာ မီးပွင့်လေး တစ်ပွင့် ရုတ်တရက် ကျလာတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ မီးပွင့်လေးဟာ သူ့ဘာသာသူ ဆိုရင် ခဏနေတာနဲ့ လောင်စာ ကုန်ပြီး အလိုလို ငြိမ်းသွားမှာပါ။ ဒါပေမယ့် လူတစ်ယောက်က အဲဒီ မီးပွင့်လေး ပေါ်ကို ခြောက်သွေ့နေတဲ့ သစ်ရွက်တွေ၊ သစ်ကိုင်းခြောက်တွေ ဆက်တိုက် ပစ်ထည့်ပေးနေမယ် ဆိုရင်တော့၊ အဲဒီ မီးပွင့်လေးဟာ တောမီး အကြီးကြီး အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီး တစ်တောလုံးကို လောင်ကျွမ်း ဖျက်ဆီးပါတော့မယ်။

ကျနော်တို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာတဲ့ ဒေါသ ဟာလည်း အဲဒီ မီးပွင့်လေး လိုပါပဲ။ အဆင်မပြေတဲ့ စကားတစ်ခွန်း ကြားလိုက်ရတဲ့ အချိန်မှာ ရင်ထဲကို ဒေါသ မီးပွင့်လေး တစ်ပွင့် ကျလာပါတယ်။ အဲဒါက ပကတိ အရှိတရားပါ။ အဲဒီ အချိန်မှာ ကိုယ့်ဘက်ကနေ “သူ ဘာလို့ ဒီလို ပြောရတာလဲ”၊ “ငါ မှန်တယ်”၊ “သူ မှားတယ်” ဆိုတဲ့ အတွေးတွေ၊ ဇာတ်လမ်းတွေ (သစ်ရွက်ခြောက်တွေ) ကို ဆက်တိုက် တွေးတော ပစ်ထည့်နေမယ် ဆိုရင်၊ အဲဒီ ဒေါသ မီးပွင့်လေးဟာ ကြီးမားတဲ့ ဒေါသ မီးတောက်ကြီး အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီး ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ် တစ်ခုလုံးကို ကျွမ်းလောင်ပါတော့တယ်။

ဒေါသကို အရှိကို အရှိတိုင်း လေ့လာတယ် ဆိုတာဟာ၊ အဲဒီ မီးပွင့်လေး အပေါ်ကို အတွေး ဆိုတဲ့ သစ်ရွက်ခြောက်တွေ ထပ်မထည့်ဘဲ၊ မီးပွင့်လေး လောင်နေတာကို ခပ်လှမ်းလှမ်းကနေ ဝင်မစွက်ဖက်ဘဲ ကြည့်နေခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လောင်စာ အသစ် ထပ်မထည့်တဲ့ အတွက် အဲဒီ ဒေါသ မီးပွင့်လေးဟာ အရှိန်တဖြည်းဖြည်း ကျလာပြီး သဘာဝကျကျ အလိုအလျောက် ငြိမ်းအေးသွားတာကို လက်တွေ့ တွေ့မြင်ရပါလိမ့်မယ်。

၃။ အလုပ်ခွင်ထဲမှာ ဒေါသကို အရှိအတိုင်း လေ့လာရန် လက်တွေ့ ခြေလှမ်းများ

တကယ်တမ်း အလုပ်ခွင်မှာ ပြဿနာ တစ်ခုခု ကြုံလာလို့ ဒေါသတွေ ထောင်းခနဲ ထွက်လာတဲ့ အချိန်မှာ၊ ဘယ်လို လက်တွေ့ အသုံးချ လေ့လာမလဲ ဆိုတဲ့ တိကျတဲ့ ခြေလှမ်းတွေကို သိထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ပထမ ခြေလှမ်း – ဇာတ်လမ်းကို ခဏ ရပ်တန့်ခြင်း: ဒေါသ ထွက်စရာ ကိစ္စ ကြုံလာပြီ ဆိုတာနဲ့ ကိုယ့်ဘက်ကနေ ချက်ချင်း တုံ့ပြန် ပြောဆိုတာမျိုး၊ ဒေါသတကြီး အက်ရှင် (Action) ယူတာမျိုးကို စက္ကန့်ပိုင်းလောက် ခဏ ရပ်တန့်လိုက်ပါ။ ခေါင်းထဲမှာ ပေါ်လာတဲ့ “ငါ ဘယ်လောက် မှန်ကြောင်း၊ သူ ဘယ်လောက် မှားကြောင်း” တွေးတောနေတဲ့ ဇာတ်လမ်းကို ချက်ချင်း ဖြတ်ချလိုက်ပါ။

ဒုတိယ ခြေလှမ်း – ခန္ဓာကိုယ်သို့ အာရုံလှည့်ခြင်း (ရုပ်ကို လေ့လာခြင်း): အပြင်ဘက်က ပြဿနာနဲ့ လူတွေဆီကနေ အာရုံကို ပြန်ရုပ်ပြီး၊ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို ချက်ချင်း ပြန်လှည့်ကြည့်ပါ။ ဒေါသ ထွက်လာတဲ့ အချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာတွေ ပြောင်းလဲသွားသလဲ ဆိုတာကို အကဲခတ်ပါ။ ရင်ဘတ်ထဲမှာ တင်းကျပ်လာသလား၊ မျက်နှာတွေ ပူထူလာသလား၊ အသက်ရှူတာတွေ ပြင်းထန်လာသလား။ ဒါဟာ ဒေါသကြောင့် ဖောက်ပြန်လာတဲ့ “ရုပ်တရား” တွေရဲ့ သဘာဝပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ “ငါ ပူနေတယ်” လို့ မတွေးဘဲ၊ “ပူတဲ့ သဘောတရားလေးတွေ ပေါ်နေတယ်၊ တင်းကျပ်တဲ့ သဘောလေးတွေ ပေါ်နေတယ်” လို့ အရှိကို အရှိတိုင်း ဉာဏ်နဲ့ ထောက်လှမ်း လေ့လာလိုက်ပါ။

တတိယ ခြေလှမ်း – စိတ်အစဉ်ကို စောင့်ကြည့်ခြင်း (နာမ်ကို လေ့လာခြင်း): ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဖောက်ပြန်မှုကို လေ့လာပြီးတဲ့ နောက်မှာ၊ မိမိရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ မကျေနပ်မှု၊ ပူလောင်မှု၊ တွန်းကန်မှု သဘောတရားတွေကို အသာအယာ သတိကပ်ပြီး ဆက်လက် လေ့လာပါ။ “ငါ ဒေါသထွက်နေတယ်” လို့ မိမိကိုယ်ကို နာမည် မတပ်ပါနဲ့။ “စိတ်ထဲမှာ ပူလောင်တဲ့ တွေးသိ ဝိဉာဏ်လေး ပေါ်နေတယ်” လို့ ခပ်ခွာခွာလေး ကနေ စောင့်ကြည့်ပါ။ အဲဒီ ဒေါသစိတ်ဟာ တစ်သမတ်တည်း ရှိမနေပါဘူး။ လှိုင်းတံပိုး တစ်ခုလို မြင့်တက်လာလိုက်၊ ပြန်ကျသွားလိုက် အဆက်မပြတ် လှုပ်ရှား ပြောင်းလဲနေတဲ့ အရှိတရားကို မျက်ခြည်မပြတ် တွေ့မြင်ရပါလိမ့်မယ်။

စတုတ္ထ ခြေလှမ်း – ဝင်ရောက် မစွက်ဖက်ဘဲ သဘာဝအတိုင်း ထားရှိခြင်း: အရေးအကြီးဆုံး အချက်ကတော့ အဲဒီ ဒေါသစိတ်ကို “မဖြစ်ရဘူး၊ ငါ တရားမှတ်နေတာပဲ၊ ဒေါသ ငြိမ်းသွားရမယ်” ဆိုပြီး အတင်းအကျပ် မောင်းထုတ်ဖို့ လုံးဝ မကြိုးစားပါနဲ့။ ဒေါသ ဆိုတာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝတရား တစ်ခု သက်သက်ပါ။ သူ့ကို မောင်းထုတ်ဖို့ ကြိုးစားတာဟာ ဒေါသကို ဒေါသနဲ့ ပြန်တိုက်ခိုက်နေတာ ဖြစ်တဲ့ အတွက် ပိုပြီး ပူလောင်လာပါလိမ့်မယ်။ မိမိရဲ့ တာဝန်ဟာ ဒေါသကို ဖျောက်ဖျက်ပစ်ဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ “ဒေါသစိတ် ဖြစ်ပြီးပျက်နေမှန်းကို အရှိကို အရှိတိုင်း သိနေဖို့” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ ဧည့်ခန်းနှင့် ဧည့်သည် ဥပမာ

မိမိရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ဧည့်ခန်းကျယ်ကြီး တစ်ခု အဖြစ် မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ နေ့စဉ် လုပ်ငန်းခွင်မှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ဝမ်းသာစရာတွေ၊ ဝမ်းနည်းစရာတွေ၊ ဒေါသထွက်စရာတွေ ဆိုတာဟာ အဲဒီ ဧည့်ခန်းထဲကို အဝင်အထွက် လုပ်နေတဲ့ “ဧည့်သည်” တွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

အလုပ်မှာ အဆင်မပြေမှု ကြုံရလို့ ဒေါသထွက်လာတယ် ဆိုတာဟာ၊ ဧည့်ခန်းထဲကို အလွန် ဆူညံပြီး ရိုင်းစိုင်းတဲ့ ဧည့်သည် တစ်ယောက် ဝင်လာတာနဲ့ တူပါတယ်။ အိမ်ရှင် (အသိဉာဏ်) အနေနဲ့ အဲဒီ ဧည့်သည်ကို အတင်း ဆွဲထုတ်ဖို့လည်း မလိုပါဘူး၊ ဧည့်သည်နဲ့ ရန်ဖြစ်နေဖို့လည်း မလိုပါဘူး။ ဧည့်သည် ဝင်လာရင် “ဪ… ဆူညံတဲ့ ဧည့်သည် ရောက်နေပါလား” လို့ သိပြီး၊ ဧည့်ခန်း ထောင့်ကနေ အေးအေးဆေးဆေး စောင့်ကြည့် နေလိုက်ရုံပါပဲ။ မည်သည့် ဧည့်သည်မျှ ဧည့်ခန်းထဲမှာ တစ်သက်လုံး မနေပါဘူး။ အချိန်တန်ရင် သူ့ဘာသာသူ ထွက်သွားမှာချည်းပါပဲ။ အဲဒီလိုပဲ ဒေါသ ဆိုတဲ့ ဧည့်သည်ဟာလည်း အကြောင်းတရား ကုန်ဆုံးသွားတာနဲ့ မိမိရဲ့ စိတ် ဧည့်ခန်းထဲကနေ အလိုအလျောက် ပျောက်ကွယ်သွားမယ့် ယာယီ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ် သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

၅။ အရှိကို အရှိတိုင်း လေ့လာခြင်း၏ ရလဒ်များ

ဒီလို အလုပ်ခွင်ထဲမှာ ဒေါသ ပေါ်လာတိုင်း “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တနဲ့ မဖမ်းဆုပ်ဘဲ၊ အရှိကို အရှိတိုင်း ဉာဏ်နဲ့ လေ့လာနိုင်စွမ်း ရှိလာတဲ့ အခါ၊ အောက်ပါ လက်တွေ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေကို ချက်ချင်း ခံစားလာရပါလိမ့်မယ်။

• တုံ့ပြန်မှု မှန်ကန်လာခြင်း (Responding instead of Reacting): ပြဿနာ ကြုံလာတဲ့ အခါ ဒေါသအလျောက် ချက်ချင်း ရမ်းကား တုံ့ပြန်တာမျိုး မရှိတော့ဘဲ၊ ဒေါသ အရှိန် လျော့ကျသွားတဲ့ အချိန်ထိ စောင့်ကြည့် လေ့လာနိုင်တဲ့ အတွက်၊ ပြဿနာကို ဘယ်လို ဖြေရှင်းရမယ် ဆိုတဲ့ ကြည်လင်တဲ့ အသိဉာဏ်နဲ့ မှန်ကန်စွာ တုံ့ပြန်လာနိုင်ပါတယ်။

• စိတ်ဖိစီးမှုမှ လွတ်ကင်းခြင်း: အလုပ်ခွင်က အဆင်မပြေမှုတွေကို အိမ်အထိ သယ်ဆောင်သွားတာမျိုး၊ အိပ်ရာထဲ အထိ ခေါင်းထဲ ထည့်တွေးပြီး ပူလောင်နေတာမျိုး လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ ဒေါသကို ဖြစ်စဉ် သက်သက် အဖြစ် ဉာဏ်နဲ့ ဖြတ်တောက် လေ့လာလိုက်တဲ့ အတွက် စိတ်ဟာ အမြဲတမ်း ပေါ့ပါး လွတ်လပ်နေပါလိမ့်မယ်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရလျှင်၊ နေ့စဉ် လှုပ်ရှားနေသော လုပ်ငန်းခွင် အတွင်း၌ အဆင်မပြေမှုများ၊ အလိုမကျမှုများ ကြုံတွေ့ရခြင်းသည် ရှောင်လွှဲ၍ မရနိုင်သော လောကဓံ သဘာဝတရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ထိုအခြေအနေများကြောင့် မိမိ၏ သန္တာန်၌ ပေါ်ပေါက်လာသော ဒေါသစိတ်ကို “ငါ၏ ဒေါသ” ဟု စွဲလမ်း ပူလောင်နေမည့် အစား၊ ပေါ်လာလိုက် ပျက်သွားလိုက် ဖြစ်နေသော အကြောင်းအကျိုး ယန္တရား သက်သက် အဖြစ် ဉာဏ်ဖြင့် အရှိကို အရှိတိုင်း စောင့်ကြည့် လေ့လာရန်မှာ လွန်စွာ အရေးကြီးလှပါသည်။

ထို့ကြောင့် ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ ယောဂီ သူတော်စင် အပေါင်းတို့ အနေဖြင့် မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းခွင်၌ တွေ့ကြုံရသမျှသော အခက်အခဲ ပြဿနာများကို စိတ်ညစ်စရာ အဖြစ် မရှုမြင်ဘဲ၊ မိမိ၏ ဝိပဿနာ ဉာဏ်ကို ထက်မြက်အောင် သွေးပေးမည့် အကောင်းဆုံးသော လေ့ကျင့်ရေး ကွင်းပြင်များ အဖြစ် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ပြောင်းလဲ အသုံးချလိုက်ကြပါစို့။ ဤသို့ အဆင်မပြေမှုများ ကြားမှပင် ဒေါသကို ဉာဏ်ဖြင့် လေ့လာခြင်း အားဖြင့်၊ “ငါ” ဟူသော အတ္တ အစွဲအလမ်းကို အမြစ်ပြတ် ခွာချကာ၊ အေးချမ်း တည်ငြိမ်သော အဆုံးစွန်သော လွတ်မြောက်မှု ခရီးစဉ်ဆီသို့ ဖြောင့်တန်းစွာ ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းနိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။