လောကီလူသား အများစုသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် ဟူသော ကာလသုံးပါး၏ ဝင်္ကပါထဲတွင် အမြဲတစေ ချာချာလည်နေတတ်ကြပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များစွာက ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပုံများ၊ ငယ်ရွယ်စဉ်က ဆိုးသွမ်းခဲ့ပုံများကို ပြန်လည် စဉ်းစားတွေးတောကာ ပြောပြချင်စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါသည်။ သို့သော် ထိုအတိတ်အကြောင်းများကို ပြောပြလိုက်ခြင်းဖြင့် နောင်လာနောက်သားများ အတုခိုးမှားကာ လမ်းလွဲသွားမည်ကိုလည်း စိုးရိမ်ရပြန်ပါသည်။ ဤသည်မှာ ပုထုဇဉ်တို့၏ သန္တာန်တွင် အမြဲဖြစ်ပေါ်နေသော အတိတ်နှင့် ပတ်သက်သည့် တွေးတောမှု သဘာဝပင် ဖြစ်ပါသည်။

ယခုအခါ ထို “အတိတ်” ဟူသော သဘောတရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် အနီးကပ် ထိုးထွင်း လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။

၁။ သမိုင်းနှင့် အရှိတရား (အတိတ်သည် အမှန်တကယ် ရှိသလော)

ဆရာကြီး ဒေါက်တာသန်းထွန်းက “သမိုင်းဆိုတာ မအအောင် သင်ရတယ်” ဟု မိန့်ဆိုခဲ့ဖူးပါသည်။ လောကီရေးရာ အမြင်အရ အတိတ်က အမှားများကို သင်ခန်းစာယူရန် သမိုင်းကို လေ့လာရသည်မှာ မှန်ကန်ပါသည်။ သို့သော် ဝိပဿနာ ရှုထောင့်မှနေ၍ “အတိတ်ဆိုတာ ဘယ်မှာလဲ” ဟု မေးခွန်းထုတ်ကြည့်လျှင် လောကီလူသားများက “အတိတ်ဆိုတာ ရှိတာပေါ့၊ မယုံရင် ဟိုလူ့ကို သွားမေးကြည့်၊ ဒီလူ့ကို သွားမေးကြည့်၊ သူတို့ အကုန်မှတ်မိတယ်” ဟု ပြန်လည် ဖြေဆိုကြပါလိမ့်မည်။

ဤသို့ ထင်မှတ်နေခြင်းသည် အမှန်တရားကို မသိခြင်း၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်ခြင်းဟူသော “မောဟ” တရားပင် ဖြစ်ပါသည်။ အမှန်တကယ် လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ်နေသော ခန္ဓာငါးပါးကို ဉာဏ်ဖြင့် အနီးကပ် လေ့လာကြည့်သောအခါ၊ ထိုခန္ဓာငါးပါးထဲတွင် မည်သည့်အရာကို အတိတ်ဟု ခေါ်ဆိုရမည်နည်း။ အမှန်စင်စစ် “အတိတ်” ဆိုသည်မှာ အတိတ်က အကြောင်းအရာများကို မှတ်သားထားသော “သညာ” (မှတ်သားမှု) ၏ ဖြစ်ခြင်းနှင့် ပျက်ခြင်း သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

၂။ သညာ၏ ဖြစ်ပျက်ကို သိမြင်ခြင်းနှင့် လောကနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်လာခြင်း

လောကကြီး တစ်ခုလုံးက အတိတ်ဆိုသည်ကို ခိုင်မာသော အကောင်အထည်ကြီး တစ်ခုအဖြစ် ယုံကြည်ပြီး အရူးအမူး ဖြစ်နေကြချိန်တွင်၊ ဝိပဿနာ ယောဂီက “အတိတ်ဆိုတာ သညာလေး ပေါ်လာပြီး ပျက်သွားတာ သက်သက်ပါလား” ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ မြင်လာပါသည်။

ထိုအခါ အလွန်ထူးဆန်းသော ခံစားချက်ကို ကြုံတွေ့ရပါမည်။ အရူးများချည်းသာ ရှိနေသော လောကကြီးထဲတွင် မိမိတစ်ယောက်တည်း အမှန်တရားကို သိမြင်သွားသောအခါ “ငါပဲ ရူးသွားပြီလား” ဟု မိမိကိုယ်မိမိ ပြန်လည် သံသယ ဝင်လာတတ်ပါသည်။ လောကသားများ၏ အမြင်နှင့် မိမိ၏ အမြင်သည် လုံးဝ ကန့်လန့်တိုက်၊ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သွားသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ တကယ်တမ်း ဉာဏ်ဖြင့် ထပ်မံ လေ့လာကြည့်လျှင် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေသော လောကသားများ ဆိုသည်မှာလည်း မရှိသလို၊ မိမိ ဆိုသည်မှာလည်း အမှန်တကယ် မရှိပါ။ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု ဖြစ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ အရာ များနှင့် အသိ ဝိဉာဏ် တို့၏ ဖြစ်ပျက်နေမှု သက်သက်သာ ရှိပါသည်။

၃။ မှန်ကန်သော အမြင် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ဖြင့် ရှေ့ဆက်ခြင်း

အရေးအကြီးဆုံးမှာ မိမိမြင်နေသော အမြင်သည် မှန်ကန်မှု ရှိမရှိကို အတည်ပြုရန် ဖြစ်ပါသည်။

• ခန္ဓာငါးပါး ရှိသလား – ရှိပါသည်။

• သညာ (မှတ်သားမှု) ရှိသလား – ရှိပါသည်။

• ထိုသညာသည် ချက်ချင်း ဖြစ်ပြီး ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားသလား – မှန်ပါသည်။

ဤအရှိတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် တိုက်ရိုက် သိမြင်နေခြင်းသည် မှန်ကန်သော အမြင် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤမှန်ကန်သော အမြင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်နှင့်အမျှ၊ နောက်ထပ် မှန်ကန်သော အသိဉာဏ်များ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါမည်။ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကိုယ်တွေ့ သိလာပြီ၊ ထိုအသိသည်လည်း အရှိတရားနှင့် ကိုက်ညီနေပြီ ဆိုလျှင် လုံးဝ နောက်မဆုတ်ပါနှင့်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဟောကြားချက်များအပေါ် အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အယူမှားများ အားလုံး ကင်းစင်သွားပါမည်။

စတင် သိမြင်ခါစတွင် လောကကြီးနှင့် အံမဝင်သကဲ့သို့ ခံစားရခက်ခဲတတ်သော်လည်း၊ အမှားဘက်သို့ လိုက်လျောပေးရန် လုံးဝ မကြိုးစားပါနှင့်။ အမှားထဲတွင် နစ်မွန်းနေသူများကို အမှန်တရား ပြောပြလျှင်လည်း လက်ခံနိုင်စွမ်း ရှိမည် မဟုတ်ပါ။ ဉာဏ်ရင့်သန်လာသည်နှင့်အမျှ “ထိုသူတို့လည်း မရှိ၊ မိမိလည်း မရှိ” ဟူသော သဘောတရားကို ထပ်ခါတလဲလဲ မြင်လာပြီး စိတ်အေးချမ်းမှု ရရှိလာပါမည်။

၄။ ဒိဋ္ဌိကြောင့် ပူလောင်ရခြင်းနှင့် သံသရာ၏ လက်သည်တရားခံ

ရိုးရှင်းစွာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ အတိတ် ဇာတ်လမ်းများထဲတွင်သာ လည်ပတ်နေသူများသည် မည်သည့်အခါမျှ အေးချမ်းမည် မဟုတ်ပါ။ “သူ့ကြောင့်၊ ကိုယ့်ကြောင့်၊ အတိတ်က ဒီလိုဖြစ်ခဲ့လို့” ဟူသော အတွေးများဖြင့် အမျိုးမျိုး ပူလောင်နေရပါသည်။ ဤသည်မှာ ကိလေသာတို့၏ ပူလောင်သော သဘောပင် ဖြစ်ပါသည်။

ထိုကိလေသာ အားလုံးထဲတွင် “ဒိဋ္ဌိ” (ငါ ဟူသော အယူမှား) သည် အဆိုးဆုံး ဖြစ်ပါသည်။ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ ဟူသော အထင်အစွဲ ရှိနေ၍သာလျှင် “အတိတ်” ဆိုတာ ဖြစ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုဒိဋ္ဌိအစွဲ မရှိတော့လျှင် အတိတ်ကို တွေးပြီး ပူလောင်မှုများလည်း ချုပ်ငြိမ်းသွားပါမည်။ ဒိဋ္ဌိကြောင့်သာလျှင် အားကြီးသော လောဘများ၊ ဒေါသများ ဖြစ်ပေါ်ကာ၊ အပါယ်လေးပါးသို့တိုင်အောင် လှိမ့်ချနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အပါယ်သို့ ပို့နေသော အဓိက တရားခံမှာ ဒိဋ္ဌိ ပင် ဖြစ်ပါသည်။

လက်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ကြည့်လျှင်လည်း အားလုံးက စေတနာဆိုးဖြင့် မဟုတ်ဘဲ “ကြီးပွားစေချင်တယ်၊ တိုးတက်စေချင်တယ်” ဟူသော လောကီ အာရုံများဖြင့် မိမိကိုပါ အရူးများကြားထဲသို့ ဆွဲသွင်းရန် ကြိုးစားနေကြသည်ကို တွေ့ရပါမည်။ ဤအရာများထဲမှ ရုန်းထွက်ရန် တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းမှာ “အမှန်သိခြင်း” ဟူသော ဝိပဿနာဉာဏ်သာ ရှိပါသည်။

၅။ လက်တွေ့ ကျင့်ကြံမှုအတွက် အကြံပြုချက်

ဤကဲ့သို့ ဉာဏ်အလင်း ပွင့်လာစေရန်အတွက် နေ့စဉ်ဘဝတွင် လက်တွေ့ လိုက်နာရမည့် အချက်များ ရှိပါသည်။

• ရုပ်ရှင်၊ ဇာတ်လမ်းများ ကြည့်ရှုခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ: ရုပ်ရှင်၊ ဗီဒီယို ဇာတ်လမ်းများ ဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး ဟူသော ဇာတ်ကောင်များဖြင့် ပညတ်များကို အသက်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်ရာ၊ မိမိဖယ်ရှားနေသော ဒိဋ္ဌိကို ပြန်လည် အားဖြည့်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်နေတတ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် လုံးဝ မကြည့်ရှုပါနှင့်။

• အတိတ်ကို မေ့ပစ်ရန် မကြိုးစားပါနှင့်: အတိတ်ကို အတင်းအဓမ္မ မေ့ပစ်ရန် ကြိုးစားခြင်းသည် ဖြေရှင်းနည်း မဟုတ်ပါ။ အရေးအကြီးဆုံးမှာ အတိတ်အကြောင်း တွေးမိတိုင်း၊ ထိုတွေးလိုက်သော အရာသည် ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ၏ ဇာတ်လမ်းမဟုတ်ဘဲ “သညာ ဟူသော စေတသိက်ကလေး ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားခြင်း” သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို မှန်မှန်ကန်ကန် သဘောပေါက် နားလည်သွားရန်သာ ဖြစ်ပါသည်။

အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရသော် အတိတ်ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော သညာ၏ မှတ်သားမှုလေး သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ လေ့လာနိုင်ကြပါစေ။ ဤသို့ အမှန်တရားကို ထိုးထွင်း သိမြင်ခြင်းဖြင့် လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာနိုင်မည်မှာ မလွဲဧကန် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း ရေးသားအပ်ပါသည်။