ဝိပဿနာတရား ရှုမှတ်ရာတွင် အလွန်အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်မှာ “အနတ္တ” ၏ သဘောတရားကို ပိုင်နိုင်စွာ နားလည်ထားရန်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ အနတ္တ ဆိုသည်မှာ “ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ” ဟူ၍ လုံးဝ မရှိ၊ ခိုင်မြဲသော အသက်ဇီဝ မရှိဘဲ၊ အဓိကအားဖြင့် “မည်သူမျှ မပိုင်ဆိုင်ခြင်း” နှင့် “သူ့သဘောသူ ဆောင်နေခြင်း” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤအချက်များကို သေချာစွာ ထိုးထွင်းသိမြင်ပါက ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မရှိဆိုသည့် အမှန်တရားသည် အလိုလို ထင်ရှားလာပါလိမ့်မည်။

ထိုအမှန်တရားကို ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်နိုင်ရန်အတွက် ရုပ်နှင့် နာမ်ကို “တရားသဘောများ” အဖြစ် အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။

၁။ ရုပ်တရားကို လေ့လာခြင်း (ပိုင်စိုးမှု ကင်းမဲ့ပုံ)

ရုပ်ဆိုသည်မှာ ပထဝီ၊ တေဇော၊ အာပေါ၊ ဝါယော ဟူသော ဓာတ်ကြီးလေးပါး (မဟာဘုတ်) နှင့်၊ ထိုဓာတ်ကြီးလေးပါးကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရာအားလုံးကို ခေါ်ဆိုပါသည်။

ဤရုပ်တရားများသည် မည်သူကမျှ ဖန်ဆင်းပြုပြင်ထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ပဋိသန္ဓေ ဝိဉာဏ် လေး စတင်ဖြစ်ပေါ်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အတိတ်ကံကြောင့် တပေါင်းတည်း ဖြစ်ပေါ်လာရသော တရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။ အစကတည်းက မပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော အရာများ ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက်တွင် ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ တို့ဖြင့် ဆက်လက် လည်ပတ်နေခြင်း သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ အကောင်အထည် ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မျက်စိဖြင့် မြင်ရသည်ဖြစ်စေ အားလုံးသည် မဟာဘုတ်ကို မှီ၍ဖြစ်သော ရုပ်တရားများ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

လက်တွေ့ ဥပမာ – ဗိုက်ဆာ၍ ထမင်းစားလိုက်သောအခါ မိမိ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးကို မိမိကိုယ်တိုင် ပိုင်ဆိုင် ခြယ်လှယ်နေသည်ဟု အထင်ရောက်တတ်ပါသည်။ စင်စစ်မှာမူ “စားချင်စိတ်” ဟူသော နာမ်တရားက ရုပ်တရားကြီးကို ပြုပြင် လှုပ်ရှားပေးလိုက်ခြင်း သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ မိမိက ပိုင်ဆိုင်၍ စေခိုင်းနေခြင်း လုံးဝ မဟုတ်ပါ။

၂။ နာမ်တရားကို လေ့လာခြင်း (အကြောင်းအကျိုး သက်သက်သာ ဖြစ်ပုံ)

နာမ်တရား ဆိုသည်မှာ ရုပ်ကဲ့သို့ အကောင်အထည် လုံးဝ မရှိသော သဘောတရားများ ဖြစ်ပြီး၊ ဝေဒနာ (ခံစားမှု)၊ သညာ (မှတ်သားမှု)၊ သင်္ခါရ (စေ့ဆော်မှု)၊ ဝိဉာဏ် (သိမှု) ဟူ၍ နာမ်ခန္ဓာ လေးပါး ရှိပါသည်။ ဤနာမ်တရားများကိုရော မိမိက ပိုင်ဆိုင်ပါသလား ဟု ဆက်လက် လေ့လာကြည့်ပါမည်။

ထမင်းစားချင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို အနီးကပ် လေ့လာကြည့်လျှင်-

• “ငါ ထမင်းစားချင်လိုက်တာ” ဟူသော အတွေးတစ်ခု ပေါ်လာပါသည်။

• ထိုအတွေးထဲတွင် “ငါ” ဆိုသည်မှာ ဒိဋ္ဌိ (အယူမှားခြင်း) ဖြစ်ပါသည်။

• “စားချင်လိုက်တာ” ဆိုသည်မှာ တဏှာ (လိုချင်မှု ကိလေသာ) ဖြစ်ပါသည်။

ဤဒိဋ္ဌိနှင့် တဏှာတို့သည် အလိုလို ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ပါ။ မျက်စိဖြင့် အစားအစာကို မြင်တွေ့လိုက်ရ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဥပေက္ခာဝေဒနာ နှင့် မြင်သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) တို့ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဗိုက်ထဲမှ နာကျင်ဆာလောင်လာသော ဒုက္ခဝေဒနာနှင့် မှတ်သားထားမှု (သညာ) တို့ ပေါင်းစပ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာသော အသိစိတ် (ဝိဉာဏ်) တို့ကြောင့် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာရသော “အကျိုးတရားများ” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ထိုဝေဒနာ များသည်လည်း အာရုံနှင့် ဒွါရ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ရာ၊ လည်ပတ်နေသော အကြောင်းနှင့် အကျိုး အဆက်မပြတ် ဖြစ်စဉ်ကြီးထဲတွင် “ပြုလုပ်သူ၊ ပိုင်ဆိုင်သူ” ဟူ၍ လုံးဝ မရှိပါ။ အသက်ဇီဝ မရှိဘဲ သူတို့ သဘာဝအတိုင်း သူတို့ အလုပ်လုပ်နေကြခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

၃။ မဂ္ဂင်တရားဖြင့် လွတ်မြောက်ရာကို ရှာဖွေခြင်း

ဤကဲ့သို့ ရုပ်နာမ်တို့၏ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ် လည်ပတ်နေမှုကို အမှန်အတိုင်း သတိပြုမိခြင်းသည်ပင်လျှင် မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်နှင့် ကြုံကြိုက်မှသာ ရရှိနိုင်သော “မဂ္ဂင်တရား (အမှန်သိမြင်ခြင်း)” ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

သာမန်အချိန်တွင် ဝေဒနာ ပေါ်လာတိုင်း “ငါ၊ သူ” ဟူသော ဒိဋ္ဌိ နှင့် တဏှာက နောက်ကနေ အမြဲ လိုက်ပါနေတတ်ပါသည်။ ကိလေသာ ဆိုသည်မှာ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အသားကျလာခဲ့သော အရာများ ဖြစ်သည့်အတွက် ချက်ချင်း ဖယ်ရှားရန် မလွယ်ကူပါ။ သို့သော် ရုပ်နာမ်တို့၏ အနိစ္စ (မမြဲမှု)၊ ဒုက္ခ (ဆင်းရဲမှု၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်မှု) နှင့် အနတ္တ (မပိုင်ဆိုင်မှု၊ သူ့သဘောသူဆောင်မှု) တို့ကို အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် လေ့လာ ဆင်ခြင်ပါများလာသောအခါ၊ ထိုရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်ကြီးအပေါ် စိတ်ပျက် ငြီးငွေ့လာပြီး လွတ်မြောက်ရာကို တောင့်တလာပါလိမ့်မည်။

ထိုအခါ ဝေဒနာ၏ နောက်တွင် တဏှာနှင့် ဒိဋ္ဌိ ဝင်ရောက်မည့်အစား အမှန်မြင်မှု (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) မဂ္ဂင်တရား ဝင်ရောက်လာပြီး ကိလေသာများ တဖြည်းဖြည်း ပါးလျလာပါမည်။ အနိစ္စနှင့် အနတ္တကို ဉာဏ်ဖြင့် အဆုံးထိ ထိုးထွင်း သိမြင်သွားသောအခါ လောကုတ္တရာ မဂ်ဖိုလ် တရားများ မလွဲဧကန် ပေါ်ပေါက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ ရှုမှတ်နိုင်သမျှ တရားအားလုံးကို လေ့လာပါ

ရုပ်တရား နာမ်တရား များထဲတွင် “ဤအရာကိုတော့ မရှုရဘူး၊ မလေ့လာရဘူး” ဟူ၍ မရှိပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ရုပ်နာမ် အားလုံးကို ရှုမှတ်ပြီး လမ်းပြတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်တော်ဖြင့်သာ သိနိုင်သော အလွန် နက်နဲလှသည့် အရာများကိုမူ သဒ္ဓါတရားဖြင့်သာ ယုံကြည် ကြည်ညိုလိုက်ရန် ဖြစ်ပါသည်။ မိမိဉာဏ်မီသမျှ၊ ခန္ဓာ၌ ထင်ရှားပေါ်လွင်သမျှ တရားအားလုံးကို ရှင်းလင်းစွာ နားလည်အောင် စဉ်ဆက်မပြတ် လေ့လာ ရှုမှတ်သွားရန်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ဓမ္မလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ကြိုးပမ်းလျှောက်လှမ်းနေကြသော ဓမ္မမိတ်ဆွေများ အားလုံး ဤအရှိတရားများကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ လေ့လာနိုင်ပြီး၊ အမှန်သိမြင်မှု မဂ္ဂင်တရားများ ခိုင်မြဲစွာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြပါစေကြောင်း ဆန္ဒပြုလျက် နိဂုံးချုပ်အပ်ပါသည်။