လောကကြီးမှာ လူတွေဟာ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ အနှစ်သာရတစ်ခုခုကို အမြဲတမ်း ရှာဖွေနေကြပါတယ်။ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ ရာထူး၊ အာဏာ၊ မိသားစု စတဲ့ အရာတွေထဲမှာ အနှစ်သာရ ရှိတယ်လို့ ထင်မှတ်ပြီး ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ ရုန်းကန်နေကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ်တမ်း လောကကြီးမှာ တကယ့် အနှစ်သာရဆိုတာ ဘာမှ မရှိဘူးဆိုတာ တခုတည်းသော အဖြေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အနှစ်သာရအစစ်အမှန်ဆိုတာ လောကအလွန်ဖြစ်တဲ့ နိဗ္ဗာန်မှာသာ ရှိပါတယ်။ ကျနော်တို့ မျက်စိရှေ့မှာ တွေ့မြင်နေရတဲ့၊ ကိုယ်တိုင် ခံစားနေရတဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးနဲ့ စိတ်ဆိုတာတွေဟာ တစ်စက္ကန့်လေးမှ ငြိမ်သက်မနေဘဲ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေတဲ့ သဘာဝတရားတွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ပြောင်းလဲနေတဲ့ သဘာဝတရားတွေထဲမှာ ခိုင်မြဲတဲ့ အနှစ်သာရ လုံးဝမရှိဘူးဆိုတာကို သူများပြောလို့ ယုံကြည်တာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ မိမိကိုယ်တိုင် ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းပြီး အဖြေရှာဖို့ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။

၁။ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲဖောက်ပြန်နေသော ရုပ်တရား

ကျနော်တို့ “ငါ့ကိုယ်ကြီး”၊ “ငါ့ရုပ်ကြီး” လို့ အခိုင်အမာ ယူဆထားတဲ့ ဒီရုပ်တရားဟာ တကယ်တော့ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရား လေးပါးရဲ့ ပြုပြင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သင်္ခါရတရား သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

• ဒီရုပ်တရားမှာ အကောင်အထည်ရှိတာ၊ မရှိတာထက် အဓိကကျတာက ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘောတရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

• အသက်ရှူသွင်းလိုက်၊ ရှူထုတ်လိုက် လုပ်နေတဲ့ အချိန်တိုင်း၊ သွေးကြောတွေထဲမှာ သွေးတွေ လည်ပတ်နေတဲ့ အချိန်တိုင်းမှာ ရုပ်တရားတွေဟာ အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာလိုက်၊ ဟောင်းနွမ်းပျက်စီးသွားလိုက်နဲ့ အဆက်မပြတ် အလုပ်လုပ်နေကြပါတယ်။

• ဒီရုပ်တရားမှာ ဘာ သိတတ်တဲ့ သဘောမှ မရှိပါဘူး။

• အဲဒီလို ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေတဲ့ အရာကြီးကို “ငါ” လို့ အမည်တပ်ပြီး အနှစ်သာရ ရှာနေတာဟာ ရေပွက်ကို ဆုပ်ကိုင်ဖို့ ကြိုးစားနေသလို အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ အကောင်အထည်မရှိဘဲ လှည့်စားတတ်သော နာမ်တရား

ရုပ်တရားလိုပဲ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပြီးပျက်နေတာကတော့ နာမ်တရားတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ နာမ်ဆိုတာကတော့ ရုပ်ကလွဲရင် အကောင်အထည် လုံးဝမရှိဘဲ သိတတ်၊ ခံစားတတ်၊ မှတ်သားတတ်၊ စေ့ဆော်တတ်တဲ့ သဘောတရားတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ခန္ဓာငါးပါးထဲက နာမ်ခန္ဓာလေးပါးကို သေချာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

• ဝေဒနာ: ကောင်းတယ်၊ ဆိုးတယ်၊ အလယ်အလတ်ဖြစ်တယ် လို့ ခံစားရတဲ့ အရာတွေဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားပါတယ်။ ခိုင်မြဲတဲ့ ခံစားချက်ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။

• သညာ: အာရုံတွေကို မှတ်သားပြီး “ဒါကတော့ ငါ့သား၊ ဒါကတော့ ငါ့ရန်သူ” လို့ အမည်နာမတွေ တပ်ပေးနေတာဟာ သညာရဲ့ လှည့်စားမှု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

• သင်္ခါရ: ပြုလုပ်ဖို့၊ ပြောဆိုဖို့ စေ့ဆော်ပေးတဲ့ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ တွေဟာလည်း သင်္ခါရတရားတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။

• ဝိဉာဏ်: အာရုံကို သိတတ်တဲ့ သဘောတရားပါ။ မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်မိတဲ့အခါ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာသလို၊ နားနဲ့ အသံ တိုက်မိတဲ့အခါ ကြားသိစိတ် ပေါ်လာပါတယ်။ ခန္ဓာမှာ ပေါ်လာတဲ့ သိစိတ်ဆိုတာ ဝိဉာဏ် သက်သက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ ခိုင်မြဲတဲ့ လိပ်ပြာကောင်လို အရာမျိုး လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။

ဒီနာမ်တရားတွေဟာ အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုပြီး တပေါင်းတည်း ဖြစ်ပေါ်လာကြသလို၊ အကြောင်းကုန်တာနဲ့ တပေါင်းတည်း ချက်ချင်း ပြန်လည် ပျက်စီးသွားကြပါတယ်။ ဒါဟာ ဘယ်သူမှ ဖန်ဆင်းထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး အဆက်မပြတ် လည်ပတ်နေတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ ကိုယ်တိုင် အဖြေရှာခြင်းအတွက် အဓိပတိတရားလေးပါး

ဒီလို ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ အစဉ်တန်းကြီးကို “ငါ” လို့ သွားပြီး အမည်တပ်လိုက်တာနဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (အတ္တအစွဲ) ဆိုတဲ့ အယူမှားကြီး စတင်ပါတော့တယ်။ အဲဒီ အယူမှားကြောင့်ပဲ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲထဲမှာ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဒုက္ခရောက်နေကြရတာပါ။ ဒီအယူမှားကို ဖယ်ရှားပြီး ခိုင်မြဲတဲ့ အနှစ်သာရ မရှိဘူးဆိုတာကို ကိုယ်တိုင် အဖြေရှာဖို့အတွက် အောက်ပါ အဓိပတိတရားလေးပါးကို မဖြစ်မနေ လက်ကိုင်ထားရပါမယ်။

၁။ ဆန္ဒ: သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်လိုတဲ့၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို မရရအောင် ယူမည်ဆိုသည့် ပြင်းပြသော လိုလားချက်ကို နှလုံးသားထဲကနေ မွေးမြူရပါမယ်။

၂။ ဝီရိယ: ခန္ဓာမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်ကို စောင့်ကြည့်တဲ့နေရာမှာ အာရုံတွေ နောက်ကို မျောမပါသွားအောင်၊ ကိလေသာတွေ ကြားမခိုနိုင်အောင် မဆုတ်မနစ်တဲ့ ဇွဲလုံ့လနဲ့ မျက်ခြည်မပြတ် ကြိုးစားအားထုတ်ရပါမယ်။

၃။ စိတ္တ: မိမိ လေ့လာနေတဲ့ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်က ဖြစ်ပျက်အာရုံပေါ်မှာ စိတ်ကို အပြည့်အဝ နစ်မြှုပ် စူးစိုက်ထားရပါမယ်။

၄။ ဝီမံသာ: ပေါ်လာသမျှသော အာရုံ၊ ခံစားမှု၊ သိမှု အားလုံးဟာ တည်မြဲသလား၊ မမြဲဘူးလား၊ ပိုင်သလား၊ မပိုင်ဘူးလား ဆိုတာကို ဉာဏ်ပညာနဲ့ အစဉ်အမြဲ ထိုးထွင်းပြီး ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရပါမယ်။

၄။ စိတ္တာနုပဿနာဖြင့် အရှိတရားကို ရင်ဆိုင်ခြင်း

ကိုယ်တိုင် အဖြေရှာတဲ့ နေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံးက စိတ်ကို ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ခြင်း မပြုဖို့ပါပဲ။ ဝိပဿနာ အားထုတ်တယ်ဆိုတာ စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ အတင်းအကျပ် ဖမ်းချုပ်ထားတာ၊ အတွေးတွေကို ရပ်တန့်သွားအောင် အတင်း လုပ်ယူတာ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ကို ပြင်ဖို့၊ ကောင်းအောင်လုပ်ဖို့၊ ငြိမ်အောင်လုပ်ဖို့ ကြိုးစားလေလေ၊ “ငါ လုပ်နေတယ်”၊ “ငါ ကြိုးစားနေတယ်” ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲက ပိုပြီး အားကောင်းလာလေလေ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

အမှန်တကယ် လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်ရမှာက ခန္ဓာမှာ ပေါ်လာသမျှ သိစိတ် (ဝိဉာဏ်) တွေရဲ့ သဘာဝကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ စောင့်ကြည့်ဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါသထွက်စရာ အာရုံတစ်ခုနဲ့ ကြုံလိုက်လို့ ဒေါသစိတ် ပေါ်လာရင် “ငါ ဒေါသထွက်တယ်” လို့ မယူဆဘဲ၊ “ဪ… ဒေါသစိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ အရှိကို အရှိတိုင်း သိမှတ်လိုက်ပါ။ လောဘစိတ် ပေါ်လာရင်လည်း လောဘစိတ်ကလေး ဖြစ်ပေါ်လာတယ်လို့ သိလိုက်ပါ။

ခန္ဓာဖြစ်စဉ်ကို သေချာကြည့်ရင်၊ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်တယ်၊ ဝေဒနာကြောင့် တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို တွေ့ရပါမယ်။ အဲဒီနေရာမှာ ဝေဒနာပေါ်လာတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာပဲ သတိနဲ့ ဉာဏ်ကို ကပ်ထားပြီး၊ “ငါ ခံစားရတယ်” လို့ သိမ်းပိုက်မယ့်အစား၊ ဝေဒနာဟာ ဝေဒနာသက်သက်ပဲလို့ ဖြတ်တောက်နိုင်ရင် တဏှာ မာန ဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ ကိလေသာတွေ ဆက်မဖြစ်တော့ပါဘူး။ ဒီလို အရှိတရားကို ဘက်မလိုက်ဘဲ စောင့်ကြည့်နေလိုက်ရင်၊ အဲဒီ စိတ်ကလေးတွေဟာ သူတို့သဘာဝအတိုင်း အကြောင်းကုန်တာနဲ့ ချက်ချင်း ပြိုကွဲပျက်စီးသွားတာကို လက်တွေ့ မြင်တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

၅။ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဉာဏ်အမြင် ပွင့်လင်းလာခြင်း

ဒီလို ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတဲ့ ရုပ်နာမ် သဘောတရားတွေကို အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်ပါများလာတဲ့အခါ၊ လောကကြီးမှာ ဘာတစ်ခုမှ ခိုင်မြဲတာ မရှိဘူးဆိုတဲ့ “အနိစ္စ” သဘောကို အပြည့်အဝ သဘောပေါက်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို အမြဲတမ်း ပျက်စီးနေတဲ့ အရာတွေဟာ တွယ်တာစရာ၊ အားကိုးစရာ လုံးဝ မဟုတ်ဘဲ စက်ဆုပ်စရာ၊ အသုံးမကျတဲ့ “ဒုက္ခ” သဘောသာ ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာပါလိမ့်မယ်။ ထိုမှတစ်ဆင့် “ငါပိုင်တဲ့ စိတ်”၊ “ငါခိုင်းလို့ ရတဲ့ ခန္ဓာ” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါလား၊ အရာရာဟာ အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ပျက်သွားတဲ့ သင်္ခါရတရား သက်သက်သာ ပါလား ဆိုတဲ့ “အနတ္တ” သဘောကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်လာပါလိမ့်မယ်။

အရာရာဟာ ပိုင်ဆိုင်မှုမရှိ သူ့သဘောသူဆောင်နေတဲ့ အနတ္တတရားတွေသာ ဖြစ်တယ်လို့ ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သဘောပေါက်သွားတဲ့အခါ၊ “ငါ” လို့ အခိုင်အမာ ယူဆထားတဲ့ ဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) ဟာ အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။ ဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားတာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ အဲဒီဒိဋ္ဌိကို အခြေခံထားတဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ (သံသယ) တွေဟာလည်း အကြွင်းမဲ့ ရှင်းလင်းပျောက်ကွယ်သွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ ကျနော်တို့အားလုံး လိုလားတောင့်တနေတဲ့ သောတာပတ္တိမဂ် ပန်းတိုင်ဆီကို အောင်မြင်စွာ ရောက်ရှိသွားခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၆။ ရဟန်း၊ လူ အရိယာများ ပေါ်ထွန်းရေး

မြတ်စွာဘုရားရဲ့ သာသနာတော်မှာ တကယ့်အနှစ်သာရဟာ အဆောက်အဦးတွေ ဘယ်လောက် ကြီးကျယ်ခမ်းနားနေသလဲ ဆိုတာနဲ့ တိုင်းတာလို့ မရဘဲ၊ အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ဘယ်လောက်များများ ပေါ်ထွန်းနေသလဲ ဆိုတာနဲ့သာ တိုင်းတာရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သာသနာ့ဘောင်ကို ဝင်ရောက်လာကြတဲ့ ရဟန်းတော်များအနေနဲ့လည်း ကိုရင်ဝတ်စဉ်ကတည်းက “သံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခက လွတ်အောင် လုပ်လို၍ အရှင်ဘုရားလက်ထဲမှ သင်္ကန်းနဲ့ တပည့်တော်ကို ရှင်သာမဏေပြုပေးပါ” ဟု တောင်းခံခဲ့သော ကတိစကားကို အမြဲ နှလုံးသွင်းဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ စာပေသင်ကြားခြင်း သက်သက်နဲ့ အချိန်မကုန်စေဘဲ၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုတဲ့ မူလရည်ရွယ်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ကာ ဝိပဿနာအလုပ်ကို အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းကြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ရဟန်းတော်များ နေ့စဉ် သုံးစွဲနေသော ပစ္စည်းလေးပါးသည် မြတ်စွာဘုရားထံမှ ချေးယူစားသောက်နေခြင်းဖြစ်ပြီး၊ တရားအားမထုတ်ဘဲ စားသောက်နေပါက အကြွေးမဆပ်လိုသော သူအဖြစ် ရောက်ရှိသွားနိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များရော၊ ဥပါသကာ ဥပါသိကာများပါ အားလုံး လက်တွဲပြီး ပြောင်းလဲနေတဲ့ သဘာဝတရားတွေထဲမှာ အနှစ်သာရ မရှိကြောင်းကို ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်အောင် ကြိုးစားကြပါစို့။ ဤကဲ့သို့ ကျင့်ကြံအားထုတ်ခြင်းဖြင့် အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာချကာ၊ ရဟန်း အရိယာ၊ လူ အရိယာများ သိန်းနဲ့ချီ ပေါ်ထွက်လာပြီး လောကကြီးတစ်ခုလုံး အေးချမ်းသာယာပါစေကြောင်း ရေးသားလိုက်ရပါတယ်။