ရဟန်းတော်များ၏ နေ့စဉ်ဘဝသည် မနက်အရုဏ်တက်ချိန် သို့မဟုတ် အရုဏ်မတက်မီ နံနက်စောစော အချိန်များမှ စတင်လေ့ရှိပါသည်။ ဘုရားဝတ်တက်ခြင်း၊ တရားအားထုတ်ခြင်း၊ ဆွမ်းခံကြွရန် ပြင်ဆင်ခြင်း စသည့် မွန်မြတ်သော ဝတ္တရားများစွာရှိသည့်အတွက် နံနက်စောစော နိုးထခြင်းသည် ရဟန်းတို့၏ မလွဲမသွေ ကျင့်သုံးရမည့် အလေ့အကျင့်ကောင်း တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း လူသားတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် (ရုပ်တရား) သည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်တတ်သော သဘောရှိသဖြင့်၊ နံနက်စောစော မျက်စိပွင့်၍ နိုးထလာသော အခိုက်အတန့်တိုင်းသည် အလွန်လွယ်ကူချောမွေ့နေသည်တော့ မဟုတ်ပါ။ အထူးသဖြင့် ရာသီဥတု အေးချမ်းသော အချိန်များ၊ ယခင်နေ့က ပင်ပန်းထားသော အချိန်များတွင် အိပ်ရာမှ နိုးလာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ဆက်အိပ်ချင်သေးတယ်၊ ခဏလောက် မှေးလိုက်ဦးမယ်” ဟူသော ငိုက်မျဉ်းမှု၊ ပျင်းရိမှု (ထိနမိဒ္ဓ) နှင့် သာယာတွယ်တာမှု (လောဘ) စိတ်များက ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာတတ်ပါသည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ မိမိ၏ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာကို စောင့်ရှောက်လိုသော၊ အချိန်မီ ထရမည်ဟူသော တာဝန်သိစိတ် (ကုသိုလ်စိတ်) ကလည်း ပေါ်လာပါသည်။ ဤအချိန်သည် ရုပ်က မလှုပ်ရှားရသေးမီ၊ အိပ်ရာထဲတွင် လဲလျောင်းနေဆဲ အချိန်လေးအတွင်းမှာပင် “ဆက်အိပ်လိုသောစိတ်” နှင့် “ထမည့်စိတ်” တို့ အပြင်းအထန် အားပြိုင်နေကြသော အချိန်ဖြစ်ပါသည်။ စိတ္တာနုပဿနာကို လက်တွေ့ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေသော ရဟန်းတော်တစ်ပါး အနေဖြင့် ဤအချိန်ကို ပျင်းရိစွာ အချိန်ဖြုန်းတီးပစ်ရမည့် အချိန်အဖြစ် သဘောမထားဘဲ၊ မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ထိုစိတ်နှစ်ခု၏ အားပြိုင်မှုကို ဉာဏ်ဖြင့် ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုကာ၊ ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်စေရန်အတွက် အလွန်ကောင်းမွန်သော လက်တွေ့ အလုပ်ခွင်ကြီးတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ ပြောင်းလဲနိုင်ရန် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် လေ့လာရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ ရုပ်မလှုပ်မီ စိတ်တို့၏ အားပြိုင်မှုကို အမိအရ ဖမ်းယူခြင်း

နံနက်စောစော အိပ်ရာမှ နိုးလာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သာမန်အားဖြင့် ချက်ချင်း ကုန်းရုန်းထလိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အမှတ်တမဲ့ ဆက်အိပ်ပျော်သွားခြင်းမျိုး မလုပ်ဘဲ၊ မိမိ၏ စိတ်အခြေအနေကို ဦးစွာ သတိကပ်၍ ကြည့်ရပါမည်။ မျက်စိပွင့်လာသော်လည်း ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက လေးလံနေပြီး အိပ်ရာ၏ နွေးထွေးမှုကို သာယာနေသော အခိုက်အတန့်လေးကို အကဲခတ်ပါ။

ထိုအချိန်တွင် “ငါ ညောင်းနေတယ်၊ ဆက်အိပ်လိုက်ဦးမယ်” ဟူ၍ ဆွဲချနေသော ထိနမိဒ္ဓနှင့် လောဘယှဉ်သည့် ဝိဉာဏ် (သိစိတ်) လေး ပေါ်လာသည်ကို မြင်အောင် ကြည့်ရပါမည်။ ချက်ချင်းဆိုသလိုပင် “မဖြစ်ဘူး၊ အချိန်လင့်သွားလိမ့်မယ်၊ ထမှ ဖြစ်မယ်” ဟူ၍ ရုန်းထွက်လိုသော၊ တွန်းတင်နေသော ကုသိုလ်ဝိဉာဏ်လေး ပေါ်လာသည်ကိုလည်း တွေ့ရပါမည်။ ထိုစိတ်နှစ်ခုသည် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ အလွန်လျင်မြန်သော အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တစ်လှည့်စီ အစားထိုးကာ အားပြိုင်နေကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ “ဆက်အိပ်ချင်တဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာပါလား… ထချင်တဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာပါလား” ဟု ထိုနာမ်တရားတို့၏ လွန်ဆွဲပွဲကို အပြင်လူတစ်ယောက်ကဲ့သို့ ဘေးမှနေ၍ အရှိကို အရှိအတိုင်း ဉာဏ်ဖြင့် ဝင်ရောက် ဖမ်းယူလိုက်ရပါမည်။ ဤသည်မှာ နံနက်ခင်း၏ ပထမဆုံးသော စိတ္တာနုပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မဖြစ်စဉ်ကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်ခြင်း

မိမိသန္တာန်တွင် “ဆက်အိပ်လိုသောစိတ်” နှင့် “ထမည့်စိတ်” တို့ အားပြိုင်နေသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ထိုစိတ်များသည် အလိုလိုနေရင်း လွတ်လပ်စွာ ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ဆက်လက် ထိုးထွင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရပါမည်။

ထိုစိတ်အပြောင်းအလဲများသည် တိကျလှသော “အကြောင်းတရားများ” ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရသည့် “အကျိုးတရား” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ညက အိပ်ရေးမဝခြင်း၊ ရာသီဥတု အေးချမ်းခြင်း၊ အိပ်ရာက နူးညံ့နေခြင်း စသည့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားများနှင့်၊ သက်သောင့်သက်သာ နေလိုသော အတိတ်က အလေ့အထ (အကြောင်းတရား) တို့ ဆုံစည်းသွားသောအခါ၊ အိပ်ရာမှ မခွာချင်သေးသော “လောဘယှဉ်သည့် ဝိဉာဏ်” (အကျိုးတရား) လေး ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း နာရီစက်သံ သို့မဟုတ် ခေါင်းလောင်းသံကို ကြားရခြင်း (အကြောင်းတရား)၊ မိမိ ထမ်းဆောင်ရမည့် ဝတ္တရားများကို မှတ်မိနေသော သညာ (အကြောင်းတရား) နှင့် သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုသော ဆန္ဒအဟုန် (အကြောင်းတရား) တို့ ဆုံစည်းသွားသောအခါ၊ အိပ်ရာမှ ထရန် စေခိုင်းသည့် “ကုသိုလ်ယှဉ်သည့် ဝိဉာဏ်” (အကျိုးတရား) လေး ဖျတ်ကနဲ ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ဤသည်ကို သေချာစွာ ဉာဏ်ဖြင့် ချိန်ထိုးကြည့်ပါက၊ ပျင်းရိခြင်း ဆိုသည်မှာလည်း အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာသော နာမ်ဓမ္မသက်သက်ဖြစ်ပြီး၊ တက်ကြွခြင်း ဆိုသည်မှာလည်း အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ပေါ်လာသော နာမ်ဓမ္မ အစဉ်တန်း သက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဆိုသည်ကို တိကျစွာ မြင်တွေ့လာပါလိမ့်မည်။

၃။ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ငါမဟုတ် ဟူသော အမှန်တရားကို တည်ဆောက်ခြင်း

ဤသို့ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မများကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစူးစိုက်စိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာကြည့်လိုက်သောအခါ၊ ထိုအိပ်ရာပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေသော အချိန်လေးအတွင်း၌ “ငါ” သော်လည်းကောင်း၊ “ရဟန်း” သော်လည်းကောင်း လုံးဝ မရှိသည်ကို အလွန် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ တွေ့ရှိလာရမည် ဖြစ်ပါသည်။

သာမန်အားဖြင့် “ငါ ပျင်းနေတယ်”၊ “ငါ ထဖို့ ကြိုးစားနေတယ်” ဟု ထင်မှတ်တတ်ကြပါသည်။ သို့သော် တကယ်တမ်း ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးခွဲကြည့်သောအခါ ပျင်းရိလေးလံနေသော အရာမှာ “ထိနမိဒ္ဓ” ဟူသော စေတသိက်နာမ်တရားသာ ဖြစ်ပြီး ထိုအထဲတွင် “ငါ” လုံးဝ မရှိပါ။ ထို့အတူ ရုန်းထွက်ရန် ကြိုးစားနေသော အရာမှာလည်း “ဝီရိယ” ဟူသော စေတသိက်နာမ်တရားသာ ဖြစ်ပြီး ထိုအထဲတွင်လည်း “ရဟန်း၊ သတ္တဝါ၊ ငါ” ဟူ၍ ရှာဖွေ၍ မတွေ့နိုင်ပါ။

လူသားတို့ အစဉ်အဆက် သမုတ်ထားသော “ပျင်းရိသော ရဟန်း၊ ကြိုးစားသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ငါ” ဆိုသည့် အမည်နာမ ပညတ်ချက်များအားလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖယ်ခွာကြည့်လိုက်သည့်အခါ၊ တကယ်တမ်း အရှိတရား (ပရမတ်) မှာ “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်သည့် နာမ်ဓမ္မလေးများ (ပျင်းရိစိတ်နှင့် တက်ကြွစိတ်) က အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး အလွန်လျင်မြန်သော နှုန်းဖြင့် အစားထိုး အားပြိုင်နေသည့် ဖြစ်စဉ်ကြီး သက်သက် (Pure Process of Cause and Effect)” သာ ရှိနေသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့လာရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ မြင်တွေ့လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ငါ ပျင်းတယ်” ဟူသော ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်တင်သည့် စိတ်မသက်သာမှု သို့မဟုတ် “ငါ ကြိုးစားတယ်” ဟူသော မာနစွဲများ ချက်ချင်း ကင်းစင်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၄။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း

ထိုသို့ သတ္တဝါမဟုတ်၊ ကိုယ်မဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်သော နာမ်ဓမ္မ ဖြစ်စဉ်ကြီးသည် မိမိသဘောအလျောက် အကြောင်းအကျိုး သက်သက် အားပြိုင် ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာသောအခါ၊ “အနတ္တ” ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် အစစ်အမှန်ကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းစွာ သဘောပေါက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။

အကယ်၍ စိတ်သာ မိမိပိုင်ဆိုင်သော အရာ၊ မိမိ အစိုးရသော အရာ (အတ္တ) ဖြစ်မည်ဆိုပါက “နိုးတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း တက်တက်ကြွကြွ ဖြစ်စေ” ဟု စေခိုင်းထား၍ ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် စိတ်သည် မိမိစကားကို နားမထောင်ဘဲ၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ ပင်ပန်းမှု အကြောင်းတရား ရှိနေသရွေ့ လေးလံထိုင်းမှိုင်းသော စိတ်များက ဝင်ရောက် နှောင့်ယှက်နေမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ စိတ်သည် အစိုးမရသော သဘော၊ ပိုင်ရှင်မရှိသော သဘော (အနတ္တသဘော) ဖြစ်ကြောင်းကို အထင်ရှားဆုံး သက်သေပြနေခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့အတူ ထမည့်စိတ်၊ တက်ကြွသည့် စိတ်သည်လည်း ဖြစ်ပြီးလျှင် ချက်ချင်း ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သဖြင့်၊ ထိုစိတ်ကို အမြဲတမ်း ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေစေရန် အတင်းအဓမ္မ ဖမ်းဆုပ်ထား၍လည်း မရပါ။ ဤဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးတွင် မိမိက အစိုးရခြင်း၊ မိမိက အပိုင်ရထားခြင်း ဘာတစ်ခုမှ မရှိသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖောက်ထွင်းသိမြင်လာပြီး၊ “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” (ရုပ်နာမ် စိတ် စေတသိက် အပါအဝင် ခပ်သိမ်းသော တရားတို့သည် အနတ္တသာတည်း၊ ငါပိုင် ငါဆိုင် ငါအစိုးရသော တရား လုံးဝ မဟုတ်ပါတကား) ဟူသော အမြင်မှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) အစစ်အမှန်ကို မနက်လင်းစ အိပ်ရာထဲတွင်ပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

၅။ အနတ္တအပေါ် လွဲမှားသော အမြင် (အဆိုးမြင်ဝါဒ) ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

ဤနေရာတွင် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သော၊ အလွန်အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်ကို အလေးအနက်ထား၍ ရှင်းလင်းလိုပါသည်။ “အနတ္တ” ဆိုသည်ကို “ပျင်းနေတဲ့စိတ်ကလည်း ငါမဟုတ်ဘူး၊ လေးလံနေတာလည်း ငါမဟုတ်ဘူးဆိုတော့၊ ဒီထိနမိဒ္ဓက သူ့အကြောင်းနဲ့သူ ဖြစ်တာပဲဆိုပြီး အတင်း မထတော့ဘဲ ဆက်အိပ်လိုက်တော့မယ်” ဟူသော တာဝန်မဲ့သည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism / Fatalism / Laziness) မျိုးနှင့် လုံးဝ (လုံးဝ) မရောထွေးမိစေရန် အထူး လိုအပ်လှပါသည်။

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာကို အမှန်တကယ် သိမြင်သော အရိယာသူတော်စင်သည် ကိလေသာ၏ စေခိုင်းမှုနောက်သို့ “အနတ္တပဲလေ” ဟု အကြောင်းပြကာ အလွယ်တကူ လိုက်ပါသွားမည် လုံးဝ မဟုတ်ပါ။ အနတ္တကို သိခြင်းသည် ကိလေသာကို အရှုံးပေးခြင်း၊ တာဝန်မဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ ပျင်းရိမှုအပေါ်တွင် “ငါ ပျင်းတယ်” ဟူသော “အတ္တ” စွဲကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ အတ္တကို ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ၊ ထိုပျင်းရိမှုကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းတရားများကို ဖြတ်တောက်ရန် “ဝီရိယ” နှင့် “ပညာ” တို့က ဝင်ရောက် နေရာယူလာပါသည်။

ဆက်အိပ်ချင်သော စိတ်သည် အနတ္တမှန်သော်လည်း၊ ထိုစိတ်နောက်သို့ လိုက်ပါက သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ဆက်လက် ကျင်လည်ရမည်ဟူသော အကျိုးဆက်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ သိပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုပျင်းရိသော နာမ်ဓမ္မကို အရှုံးမပေးဘဲ၊ ထမည့်စိတ်၊ တက်ကြွမည့်စိတ် ဟူသော “အကြောင်းတရားကောင်း (ကုသိုလ်)” များကို ပညာရှိရှိ အားထုတ်၍ ဖန်တီးတည်ဆောက်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ အနတ္တကို မြင်ခြင်းသည် လုပ်ရပ်ကို ပစ်ပယ်ကာ ဆက်အိပ်နေရန် မဟုတ်၊ ပျင်းရိခြင်း၏ နောက်ကွယ်မှ “ငါ” ဟူသော မှားယွင်းသည့် အစွဲကို ဖယ်ရှားပြီး၊ “ပညာ၊ ဝီရိယ” ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို အိပ်ရာမှ ဆွဲထူလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

၆။ အဓိပတိတရားလေးပါးဖြင့် အနတ္တလမ်းမှန်ကို လက်တွေ့ တည်ဆောက်ခြင်း

နံနက်စောစော အိပ်ရာမှ နိုးထစအချိန်တွင် ထိနမိဒ္ဓ၏ ဆွဲဆောင်မှုနောက်သို့ အလွယ်တကူ ပါသွားခြင်းမှ ကင်းဝေးစေရန်နှင့်၊ မိမိ၏ ဉာဏ်ကို မလွတ်တမ်း ထိန်းကျောင်းကာ အိပ်ရာမှ အောင်မြင်စွာ ထနိုင်ရန်အတွက် “အဓိပတိတရားလေးပါး နှင့်ပြည့်စုံလျှင် မိမိလိုတာ ပြည့်သည်” ဟူသော မူဝါဒကို အိပ်ရာနိုးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အစဉ်အမြဲ လက်ကိုင်ထားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဆန္ဒာဓိပတိ (ပြင်းပြသော ဆန္ဒ) ៖ မျက်စိပွင့်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် “ငါသည် ဤအိပ်ရာ၏ သာယာမှုနောက်သို့ လိုက်၍ သံသရာ၌ ဆက်လက် မမျောပါတော့ပြီ၊ ဤဆက်အိပ်ချင်သော လောဘစိတ်ကို ဖြတ်တောက်၍၊ ယနေ့အတွက် ရဟန်းတရားများကို အားထုတ်မည်။ ဤစိတ်အပြောင်းအလဲကို စိတ္တာနုပဿနာ ရှုမှတ်၍ အရိယာလမ်းသို့ အရောက်သွားမည်” ဟူသော တိကျခိုင်မာသည့်၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြသည့် ဆန္ဒကို ချက်ချင်း မွေးမြူရပါမည်။

ဝီရိယာဓိပတိ (မဆုတ်မနစ်သော ဝီရိယ) ៖ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက အိပ်ရာပေါ်တွင် ကပ်နေသော်လည်း၊ အတွင်းစိတ်ထဲတွင် ပေါ်လာသမျှသော လေးလံမှု၊ ပျင်းရိမှု ဝိဉာဏ်များနှင့် ထမည့်စိတ်တို့၏ အားပြိုင်မှုကို တစ်ချက်မျှ မလွတ်သွားစေရန် သတိတရားကို အမြဲတမ်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ကပ်ထားရပါမည်။ ထို့နောက် ထမည့်စိတ်ကို အားပေးကာ ရုပ်ကို ချက်ချင်း ထထိုင်စေရန် ပြင်းထန်သော လုံ့လ (ဝီရိယ) ကို အဓိပတိအဖြစ် တင်ထားရပါမည်။

စိတ္တာဓိပတိ (စူးစိုက်သော စိတ်) ៖ အာရုံသည် အိပ်ရာ၏ နွေးထွေးမှု၊ ရာသီဥတု၏ အေးချမ်းမှုဆီသို့ လွင့်စင်မျောပါမသွားစေဘဲ၊ ထိုပျင်းရိချင်နေသော စိတ်၊ လွန်ဆွဲနေသော မိမိစိတ်၏ အခြေအနေပေါ်၌သာ အပြည့်အဝ စူးစိုက်လေ့လာရပါမည်။

ဝီမံသာဓိပတိ (ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ) ៖ ပေါ်လာသမျှသော ဆက်အိပ်လိုသည့် ဝိဉာဏ်၊ ထလိုသည့် ဝိဉာဏ်တို့သည် “ငါမဟုတ်၊ ရဟန်းမဟုတ်၊ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ လေးလံမှုသည်လည်း ရုပ်ဓမ္မသက်သက်သာတည်း၊ အားလုံးသည် သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ သဘောတရားများသာတည်း” ဟု အိပ်ရာပေါ်၌ အားပြိုင်နေစဉ် အခိုက်အတန့်လေးအတွင်းမှာပင် အဖန်တလဲလဲ ပိုင်းခြားသိမြင်သော ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းလေ့လာရပါမည်။

၇။ နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် ပြန်လည် သုံးသပ်ရသော်၊ ရဟန်းတော်များအတွက် နေ့သစ်တစ်နေ့ကို စတင်ရာတွင် ကြုံတွေ့ရသော “ဆက်အိပ်လိုသောစိတ်” နှင့် “ထမည့်စိတ်” တို့၏ အားပြိုင်မှုသည် သာမန် နေ့စဉ်ကြုံတွေ့နေကျ အသေးအမွှား ကိစ္စလေးတစ်ခု မဟုတ်ပါ။ ဝိပဿနာအလုပ်ကို တကယ်တမ်း စိုက်လိုက်မတ်တတ် လုပ်ဆောင်နေသော ရဟန်းတော်များအတွက်မူ ထိုလွန်ဆွဲနေသော အချိန်တိုလေးသည် မိမိ၏ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော “ငါ” ဟူသော အတ္တဒိဋ္ဌိကို ခွာချရန်နှင့် ကိလေသာကို အနိုင်ယူရန် အလွန်ကောင်းမွန်သော ပထမဆုံး စစ်မြေပြင်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်လာပါသည်။

ဆက်အိပ်လိုသော စိတ်ပေါ်လာသည်ကို အပြစ်မတင်ဘဲ၊ ထိုပျင်းရိနေသော “စိတ် (ဝိဉာဏ်)” ကို ဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်း ဖမ်းယူစောင့်ကြည့်ရပါမည်။ ထိုသို့ စောင့်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုပျင်းရိသော စိတ်များသည် အလိုအလျောက် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဓမ္မများသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့မြင်လာပါမည်။ ထိုနာမ်ဓမ္မတစ်ခုချင်းစီကို ဆန်းစစ်လိုက်သောအခါ ငါမဟုတ်၊ သူမဟုတ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်ဘဲ ယာယီဖြစ်ပျက်နေသော သဘောတရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိမြင်လာပြီး “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” ဟူသော အမှန်တရားကို မနက်လင်းစ အချိန်တွင်ပင် မျက်မှောက်ပြုလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ယင်းသို့ အနတ္တကို မြင်သော်လည်း ပျင်းရိမှုနောက်သို့ လိုက်သွားသည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism) သို့ မရောက်စေဘဲ၊ အဓိပတိတရားလေးပါးကို အပြည့်အဝ အသုံးချ၍ ဝီရိယနှင့် ပညာ ရှေ့ဆောင်ကာ ကိလေသာကို အနိုင်ယူရင်း၊ အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် မှန်ကန်သော အကြောင်းတရားများကို ပညာရှိရှိ ဆက်လက် ဖန်တီးတည်ဆောက်သွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။

နေ့တစ်နေ့၏ အစကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် စတင်နိုင်သော ရဟန်းသည် ထိုတစ်နေ့တာလုံးတွင်လည်း သတိ၊ ပညာတို့ဖြင့် တင့်တယ်စွာ နေထိုင်နိုင်မည်မှာ ဧကန်မလွဲပင် ဖြစ်ပါသတည်း။