အခုလို နေ့လည် တစ်နာရီ အချိန်ဆိုတာ အလုပ်ခွင်မှာ ရှိနေတဲ့ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အများစုအတွက်တော့ အလုပ်တွေ အများဆုံး၊ ဖိအားတွေ အများဆုံးနဲ့ စိတ်အရှုပ်ထွေးဆုံး အချိန် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ တနင်္လာနေ့က စတင်ခဲ့တဲ့ အလုပ်တွေက ဒီနေ့ အင်္ဂါနေ့ နေ့လည်ပိုင်း ရောက်လာတဲ့အခါမှာ ပိုပြီး အရှိန်ရလာသလို၊ ဖြေရှင်းရမယ့် ပြဿနာတွေ၊ တွေ့ဆုံရမယ့် လူတွေ၊ ပြီးစီးရမယ့် အချိန်သတ်မှတ်ချက်တွေ ကြားမှာ စိတ်က မွန်းကျပ်လာတတ်ပါတယ်။
ဒီလို အချိန်မျိုးမှာ “တရားအားထုတ်ဖို့ အချိန်မရှိဘူး” လို့ ဆင်ခြေပေးတတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ အဲဒီလို လောကဓံတွေ ပွက်လောရိုက်ပြီး ဒေါသတွေ၊ သောကတွေ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အလုပ်ခွင် ဆိုတာဟာ၊ သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခအလောင်းအလျာ) တစ်ယောက်အတွက် အကောင်းဆုံးသော ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတော်ကြီး ပါပဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလန်းကို အစမ်းသပ်ခံဖို့ အကောင်းဆုံး စစ်တလင်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဆောင်းပါးမှာ အလုပ်ခွင်ထဲက လောကဓံတွေကို ထွက်ပြေးစရာ မလိုဘဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာတဲ့ ဒေါသနဲ့ သောကကို ဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး တင်ပြပေးသွားပါမယ်။
၁။ အလုပ်ခွင်ဆိုတာ အာရုံခြောက်ပါး စစ်ခင်းရာ နေရာ
ကျနော်တို့ အလုပ်လုပ်နေတယ် ဆိုတာ တကယ်တော့ အာရုံ ခြောက်ပါးနဲ့ အဆက်မပြတ် တိုက်ပွဲဝင်နေတာပါ။ မျက်စိက စာရွက်စာတမ်းတွေ၊ ကွန်ပျူတာ မျက်နှာပြင်တွေကို ကြည့်ရတယ်။ နားက အထက်လူကြီးရဲ့ ညွှန်ကြားသံတွေ၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေရဲ့ စကားသံတွေကို ကြားရတယ်။ စိတ် (မနော) က အလုပ်ကိစ္စတွေကို အဆက်မပြတ် တွေးတော ကြံစည်နေရတယ်။
ဒီလို အာရုံတွေနဲ့ တိုက်မိတဲ့ အခါတိုင်းမှာ၊ ကျနော်တို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ သာယာမှု (လောဘ)၊ မကျေနပ်မှု (ဒေါသ)၊ ဒါမှမဟုတ် ငါပဲ သူပဲ မြဲတယ် ဆိုတဲ့(မောဟ) တွေက ချက်ချင်း ဆိုသလို ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ သာမန် ပုထုဇဉ် အများစုကတော့ အဲဒီ ပေါ်လာတဲ့ စိတ်တွေနောက်ကို “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကြီးနဲ့ တကောက်ကောက် လိုက်ပါသွားတော့တာပါပဲ။
“ဒီလူက ငါ့ကို အပြစ်တင်တာပဲ”
“ဒီအလုပ်တွေ ငါ တစ်ယောက်တည်း လုပ်နေရတယ်”
“ငါတော့ အလုပ်တွေ မပြီးလို့ ဆူခံရတော့မယ်”
ဒီလို “ငါ” ကို ဗဟိုပြုထားတဲ့ အတွေးတွေ ဝင်လာပြီ ဆိုတာနဲ့၊ အလုပ်ခွင်ဟာ ငရဲခန်း တစ်ခုလို ပူလောင်လာပါတော့တယ်။ တကယ်တော့ အဲဒီ ပူလောင်မှုဟာ အပြင်ဘက်က အလုပ်တွေ၊ လူတွေကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ အတွင်းစိတ်မှာ အရှိကို အရှိအတိုင်း မမြင်ဘဲ၊ “ငါ” လို့ နာမည်တပ် (ပညတ်) ပြီး အစွဲအလန်းနဲ့ တုံ့ပြန်လိုက်လို့ ဖြစ်လာတဲ့ ပူလောင်မှုတွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ အထက်လူကြီး သို့မဟုတ် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ကြောင့် ဖြစ်လာသော ‘ဒေါသ’ ကို ရှုမှတ်ခြင်း
အလုပ်ခွင်မှာ အဖြစ်အများဆုံးကတော့ လူမှုဆက်ဆံရေးကနေ လာတဲ့ ဒေါသပါပဲ။ အထက်လူကြီးက ကိုယ်လုပ်ထားတဲ့ အလုပ်ကို အကြောင်းမဲ့ သက်သက် အပြစ်ရှာပြီး ဆူပူတယ် ဆိုပါစို့။ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် တစ်ယောက်က ကိုယ့်အပေါ် မတရား လုပ်တယ် ဆိုပါစို့။
အဲဒီအချိန်မှာ နားထဲကို အသံလှိုင်းတွေ ဝင်လာတယ်။ အဲဒီ အသံလှိုင်းကို ဦးနှောက်က “ဆဲရေးတိုင်းထွာသံ၊ အပြစ်တင်သံ” လို့ ဘာသာပြန်လိုက်တာနဲ့၊ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ပူကနဲ၊ ဒိန်းကနဲ ဖြစ်ပြီး ဒေါသစိတ်တွေ ထောင်းကနဲ ထွက်လာပါတော့တယ်။ သာမန် အချိန်ဆိုရင် “ငါ့ကို လာစော်ကားရသလား၊ သူကရော ဘာမို့လို့လဲ” ဆိုပြီး ပြန်လည် တုံ့ပြန်ဖို့ စကားလုံးတွေ ရှာပါလိမ့်မယ်။
ဒါပေမဲ့ သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခအလောင်းအလျာ) တစ်ယောက်ကတော့ အဲဒီလို မတုံ့ပြန်ပါဘူး။ ဒေါသထွက်လာတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာ ချက်ချင်း သတိကပ်လိုက်ပါတယ်။ ဒေါသကို မျိုသိပ်ဖို့၊ ဖုံးကွယ်ဖို့ ကြိုးစားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အရှိကို အရှိအတိုင်း စောင့်ကြည့်လိုက်တာပါ။
“ဪ… မကျေနပ်တဲ့ ဒေါသစိတ်လေး ပေါ်လာပါလား။ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ပူလောင်တဲ့ သဘောလေးတွေ ဖြစ်လာပါလား” လို့ ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ စောင့်ကြည့် (စိတ္တာနုပဿနာ) လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီလို ဉာဏ်နဲ့ စောင့်ကြည့်လိုက်တဲ့ စက္ကန့်ပိုင်းလေး အတွင်းမှာပဲ၊ “ငါ ဒေါသထွက်နေတယ်” ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်ကြီး ပျောက်သွားပြီး၊ “အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ဒေါသဆိုတဲ့ နာမ်တရားလေး သက်သက်ပါလား” ဆိုတဲ့ အမြင်မှန်ကို ရရှိသွားပါတယ်။
အဲဒီ ဒေါသစိတ်လေးဟာလည်း ခဏနေရင် သူ့အလိုလို အရှိန်သေပြီး ပျက်စီးသွားတာကို ကိုယ်တိုင် တွေ့မြင်ရပါလိမ့်မယ်။ ဒီလို ရှုမှတ်နိုင်ရင် ဒေါသဟာ ကိုယ့်ကို လောင်ကျွမ်းစေမယ့် ငရဲမီး မဖြစ်တော့ဘဲ၊ ဉာဏ်ပွင့်စေမယ့် အရှုခံ အာရုံတစ်ခု အဖြစ်ကို ပြောင်းလဲသွားပါတော့တယ်။
၃။ အလုပ်တာဝန်တွေကြောင့် ဖြစ်လာသော ‘သောက’ (စိတ်ဖိစီးမှု) ကို ရှုမှတ်ခြင်း
နောက်ထပ် အလုပ်ခွင်မှာ နေ့စဉ် ကြုံရတာကတော့ အလုပ်တွေ များလွန်းလို့၊ အချိန်မီ မပြီးနိုင်လို့ ဖြစ်လာတဲ့ ပူပန်သောက (စိတ်ဖိစီးမှု) တွေပါပဲ။ စားပွဲပေါ်မှာ စာရွက်စာတမ်းတွေ ပုံနေမယ်၊ ဖုန်းတွေက ဆက်တိုက် ဝင်နေမယ်၊ လုပ်ရမယ့် အလုပ်တွေက ခေါင်းထဲမှာ ပြည့်ကျပ်နေမယ် ဆိုရင် စိတ်က အလိုလို မွန်းကျပ်လာပါတယ်။
“ငါတော့ ရူးတော့မှာပဲ၊ ဘယ်ဟာကို အရင်လုပ်ရမှန်း မသိတော့ဘူး” လို့ ညည်းတွားတတ်ကြပါတယ်။ ဒီလို သောကတွေ ဝင်လာပြီ ဆိုရင်လည်း၊ ကွန်ပျူတာ မျက်နှာပြင်ကနေ ခဏလေး မျက်လုံးလွှဲပြီး၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ် ပြန်ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။
ပူပန်နေတဲ့ စိတ်၊ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ စိတ်တွေကို ဧည့်သည် တစ်ယောက်ကို ကြည့်သလို ဘေးကနေ ခွာပြီး ကြည့်လိုက်ပါ။ “ဪ… ပူပန်နေတဲ့ သောကစိတ်တွေ ဖြစ်ပေါ်နေပါလား။ လေးလံ မွန်းကျပ်နေတဲ့ ခံစားမှု (ဒုက္ခဝေဒနာ) တွေ ဖြစ်ပေါ်နေပါလား” လို့ အရှိအတိုင်း သိလိုက်ပါ။
တကယ်တမ်း စဉ်းစားကြည့်ရင် အလုပ်ဆိုတာ ပြင်ပက ရုပ်ဝတ္ထုတွေ၊ တာဝန်တွေ သက်သက်ပါ။ အဲဒီ အလုပ်တွေက ကိုယ့်ကို လာပြီး ဒုက္ခပေးနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီ အလုပ်တွေကို ကြည့်ပြီး “ငါ လုပ်နိုင်ပါ့မလား၊ ငါ့ကို အပြစ်ပြောမလား” လို့ ကြိုတင် ပူပန်နေတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ အတွေးတွေ (ဝိတက်) ကသာ ကိုယ့်ကို ဒုက္ခပေးနေတာပါ။ ဒီလို အကြောင်းအကျိုးကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လိုက်တာနဲ့၊ သောကစိတ်တွေဟာ ချက်ချင်း ဆိုသလို လျော့ကျသွားပြီး၊ လုပ်စရာ ရှိတဲ့ အလုပ်ကို ဖြည်းဖြည်းမှန်မှန် ပြန်လုပ်နိုင်တဲ့ တည်ငြိမ်မှု မျိုးကို ရရှိလာပါလိမ့်မယ်။
၄။ အနတ္တအမြင် နှင့် တာဝန်ယူမှု
ဒီလို ရှုမှတ်တဲ့ အခါမှာ၊ “အရာရာဟာ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ် သက်သက်ပဲ၊ အနတ္တ သဘောတွေချည်းပဲ၊ ငါ မှ မဟုတ်တာ” လို့ သဘောပေါက်လာပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာ အလွန် အရေးကြီးတဲ့ သတိပေးချက် တစ်ခုကို ထည့်သွင်း ပြောကြားချင်ပါတယ်။
အချို့က တရားသဘောကို နားလည်မှု လွဲမှားပြီး၊ “အရာရာ အနတ္တပဲ ဆိုရင်၊ ကုမ္ပဏီ အလုပ်တွေလည်း ငါ့အလုပ်မှ မဟုတ်တာ၊ အလုပ်ရှင် ရှုံးရှုံး မြတ်မြတ် ငါနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ၊ လုပ်ချင်သလို လုပ်မယ်” ဆိုပြီး ပေါ့ပေါ့ဆဆ တွေးတတ်ကြပါတယ်။
“အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။
အနတ္တ ဆိုတာ တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ခိုင်မြဲတဲ့ အကောင်အထည် မရှိဘူး လို့ ရှင်းပြတာ ဖြစ်ပေမယ့်၊ “အကြောင်းအကျိုး တရား” ကတော့ အတိအကျ အလုပ်လုပ်နေပါတယ်။ အလုပ်ခွင်မှာ ကိုယ်က ပေါ့ဆရင် (အကြောင်းတရား)၊ အလုပ်တွေ မှားယွင်းမယ်၊ အလုပ်ပြုတ်မယ် (အကျိုးတရား)။ ကိုယ်က ကြိုးစားအားထုတ်ရင် (အကြောင်းတရား)၊ အလုပ်တွေ အောင်မြင်မယ်၊ ရာထူးတက်မယ် (အကျိုးတရား)။
ဒါကြောင့် အနတ္တကို တကယ် နားလည်တဲ့ သေက္ခ ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ အလုပ်ကို အရင်ကထက် ပိုပြီး တာဝန်ကျေပွန်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ “ငါ ပင်ပန်းတယ်၊ ငါ့ကို အသိအမှတ် မပြုဘူး” ဆိုတဲ့ အတ္တ ခံစားချက်တွေ ကင်းစင်သွားတဲ့အတွက်၊ လုပ်စရာ ရှိတဲ့ အကြောင်းတရားကို ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး အကောင်းဆုံး၊ အထိရောက်ဆုံး ဖြစ်အောင် ပြတ်ပြတ်သားသား စီမံ ဆောင်ရွက်နိုင်သွားလို့ပါပဲ။
၅။ အဓိပတိတရား လေးပါးဖြင့် လမ်းဖောက်ခြင်း
အလုပ်ခွင်ထဲမှာ လောကဓံတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ကြမ်းတမ်းပါစေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ လွတ်မြောက်ရေး လမ်းစဉ်ကိုတော့ အလျှော့ပေးလိုက်လို့ မရပါဘူး။ အရာရာကို ကံတရားအပေါ် ပုံချပြီး ငုတ်တုတ် ထိုင်နေလို့လည်း မရပါဘူး။
အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ယုံကြည်ချက်ကို လက်ကိုင်ထားရပါမယ်။
ဆန္ဒ: အလုပ်ခွင်ထဲမှာ ဘယ်လို အခက်အခဲတွေပဲ ကြုံကြုံ၊ ဒီ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်လိုတဲ့၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို ရယူလိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒကို ရင်ဘတ်ထဲမှာ အမြဲတမ်း ကိန်းအောင်းနေပါစေ။ ရာထူးတက်ဖို့၊ လစာတိုးဖို့ ဆိုတဲ့ လောကီ ဆန္ဒတွေထက်၊ အရှိတရားကို သိမြင်လိုတဲ့ ဆန္ဒက ပိုမို ကြီးမားနေရပါမယ်။
စိတ္တ: အလုပ်လုပ်နေရင်းနဲ့လည်း ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်နေရပါမယ်။ ကွန်ပျူတာ စာရိုက်နေရင်း လက်က လှုပ်ရှားနေတာကို သိသလို၊ စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ တွေကိုလည်း စူးစူးစိုက်စိုက် စောင့်ကြည့်နေတဲ့ စိတ်ဓာတ် မျိုး ရှိရပါမယ်။
ဝီရိယ: “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲ ဝင်လာတိုင်း၊ အဲဒီ အစွဲကို ခွာချဖို့ အဆက်မပြတ် ကြိုးစား အားထုတ်ရပါမယ်။ လောကဓံ လှိုင်းလုံးတွေ ရိုက်ခတ်လာတိုင်း၊ နောက်ဆုတ်မသွားဘဲ သတိကပ်ဖို့ ရုန်းကန်ရပါမယ်။
ဝီမံသ: အလုပ်ခွင်မှာ ကြုံတွေ့ရသမျှ ပြဿနာတွေ၊ ချီးမွမ်းခြင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်း တွေကို “ဒါဟာ အကြောင်းအကျိုး ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်ပါလား၊ အနိစ္စ တရားတွေပါလား” လို့ ပညာဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သုံးသပ်နိုင်ရပါမယ်။
ဒီ အဓိပတိတရား လေးပါးကို နေ့စဉ် အလုပ်ခွင်မှာ လက်နက်သဖွယ် အသုံးချသွားမယ် ဆိုရင်၊ ခင်ဗျားအတွက် အလုပ်ခွင် ဆိုတာ ငရဲခန်း မဟုတ်တော့ဘဲ၊ မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ဆီကို တွန်းပို့ပေးမယ့် အကောင်းဆုံးသော လေ့ကျင့်ရေး ကွင်းပြင်ကြီး ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
နိဂုံး
ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့…
ဒီကနေ့ နေ့လည်ခင်းမှာ အလုပ်တွေ ရှုပ်လို့၊ လူတွေနဲ့ အဆင်မပြေလို့ စိတ်ညစ်နေတယ် ဆိုရင်၊ အခုချက်ချင်း အဲဒီ စိတ်ညစ်နေတဲ့ ခံစားမှုကို အရှုခံ အာရုံတစ်ခု အဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်လိုက်ပါ။
ကိုယ့်ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ပေးနေတဲ့ အထက်လူကြီး၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ အလုပ်တာဝန် တွေ အားလုံးဟာ… တကယ်တော့ ခင်ဗျားရဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲအလန်းကြီးကို ဖြုတ်ချပေးဖို့ ရောက်လာတဲ့ ကျေးဇူးရှင်တွေပါပဲ။ အဲဒီ လောကဓံတွေကို ပြင်ပမှာ လိုက်ပြီး မဖြေရှင်းပါနဲ့။ ကိုယ့်ရဲ့ အတွင်းစိတ်မှာပဲ ဉာဏ်နဲ့ ဖြတ်တောက် ရှင်းလင်းပစ်ပါ။
အရာရာဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားမယ့် အနိစ္စ တရားတွေ၊ ဘာအနှစ်သာရမှ မရှိတဲ့ ဒုက္ခ တရားတွေ၊ ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက် ခြယ်လှယ်လို့ မရတဲ့ အနတ္တ သဘောတရားတွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ အရှိတရားကို အလုပ်ခွင်ထဲမှာတင် မျက်မှောက်ပြုနိုင်အောင် ကြိုးစား အားထုတ်ကြပါ။
လောကဓံ မုန်တိုင်းတွေ ကြားထဲမှာ ဉာဏ်မျက်စိ ပွင့်လင်း တောက်ပနိုင်ကြပါစေ။
ထက်အောင်
Leave a Reply