မြန်မာ့လူဘောင်မှာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ “ထဘီတန်းအောက် ဝင်ရင် ဘုန်းနိမ့်တယ်” ဆိုတဲ့ အယူအဆကို ဗုဒ္ဓရဲ့ တရားစစ်တရားမှန် မြင်ကွင်းကနေ သုံးသပ်ကြည့်ချင်ပါတယ်။ ဒီအစဉ်အလာကို ဉာဏ်နဲ့ ဖြတ်ကျော်ကြည့်တဲ့အခါ အလွန်ရှင်းလင်းတဲ့ အဖြေကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ ဘုန်း ဆိုတာ ဘာလဲ

ပထမဆုံး “ဘုန်း” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို တရားသဘောအရ အရင် သတ်မှတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ “ဘုန်း” ဆိုတာ တကယ်တော့ “ကံ” (ဘုန်းကံ) ကို ဆိုလိုတာပါ။ မြတ်စွာဘုရားက “စေတနာကို ကံလို့ ငါဘုရား ဟောတော်မူတယ်” လို့ မိန့်ဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကံကို ဖြစ်စေတဲ့ အဓိက လက်သည်ဟာ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ “စေတနာ” သက်သက်ပါပဲ။

စေတနာ ကောင်းရင် ကံကောင်း (ဘုန်းကြီး) ပြီး၊ စေတနာ ညံ့ရင် ကံညံ့ (ဘုန်းနိမ့်) တာပါ။ ဒီနေရာမှာ စေတနာဆိုတာ စိတ်ရဲ့ သဘောတရားဖြစ်လို့ ယောက်ျား၊ မိန်းမ ဆိုတဲ့ ခွဲခြားမှု လုံးဝ မရှိပါဘူး။ မကောင်းတဲ့ စေတနာနဲ့ အကုသိုလ်လုပ်နေတဲ့ အမျိုးသားတစ်ယောက်ထက်၊ ဖြူစင်တဲ့ စေတနာနဲ့ ကုသိုလ်ပြုနေတဲ့ အမျိုးသမီးက “ဘုန်းကံ” အများကြီး ပိုသာပါတယ်။

၂။ ရုပ်တရား၏ အဗျာကတ သဘော

နောက်ထပ် သိထားရမယ့် အချက်က လောကမှာရှိတဲ့ အရာဝတ္ထု (ရုပ်တရား) မှန်သမျှဟာ “အဗျာကတ” တရားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ အဗျာကတ ဆိုတာ ကုသိုလ်လည်း မဟုတ်၊ အကုသိုလ်လည်း မဟုတ်တဲ့ ကြားနေသဘောတရားကို ခေါ်တာပါ။ ဥပမာ – ဓားတစ်ချောင်းဟာ ကုသိုလ်လည်း မဟုတ်၊ အကုသိုလ်လည်း မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီဓားနဲ့ ဟင်းလှီးပြီး လှူရင် ကုသိုလ်ဖြစ်သလို၊ မကောင်းတဲ့နေရာမှာ သုံးရင် အကုသိုလ်ဖြစ်သွားတာပါ။

အဲဒီနည်းတူပါပဲ၊ ထဘီ ဆိုတဲ့ အဝတ်အထည် (ရုပ်တရား) ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ကိုးကွယ်ရာ ဆင်းတုတော် (ရုပ်တရား) ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အဲဒီရုပ်တရားတွေက မိမိရဲ့ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ကံကြမ္မာကို တိုက်ရိုက် လာရောက် မစီမံနိုင်ပါဘူး။ တကယ် စီမံတာက အဲဒီအာရုံတွေနဲ့ ထိတွေ့တဲ့အခါ မိမိသန္တာန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်စေတနာကသာလျှင် မိမိရဲ့ ဘုန်းကံကို အနိမ့်အမြင့် သတ်မှတ်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ ဥပါဒါန် ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ်အနှောင့်အယှက်

မြန်မာအမျိုးသား အများစုဟာ ငယ်စဉ်ကတည်းက ရိုက်သွင်းခံထားရတဲ့ အယူအဆတွေကြောင့်၊ ထဘီတန်းအောက်က ဖြတ်သွားမိတဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ မသက်မသာ (စနိုးစနောင့်) ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒီလို ဖြစ်သွားတာဟာ တကယ်တမ်း ကံနိမ့်သွားတာ၊ ဘုန်းကျသွားတာ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ မိမိစိတ်ထဲမှာ အစွဲအလမ်းကြီးစွာ ဖက်တွယ်ထားတဲ့ မှားယွင်းတဲ့ “ဥပါဒါန်” ကြောင့်၊ မှားယွင်းစွာ ခံစားလိုက်ရတဲ့ စိတ်အနှောင့်အယှက် သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဝတ်အထည် (ရုပ်တရား) တစ်ခုက ကိုယ့်ခေါင်းပေါ်က ဖြတ်သွားရုံနဲ့ မိမိရဲ့ စေတနာ (ကံ) တွေ ပျက်စီးမသွားနိုင်ပါဘူး။

၄။ ဘုရားရှင်၏ ပံသုကူသင်္ကန်း

ဒီကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ အထင်ရှားဆုံး သာဓကတစ်ခု ရှိပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဘုရားအဖြစ်ကို ရောက်ပြီးနောက် ပထမဆုံး ကောက်ယူဝတ်ရုံတော်မူခဲ့တဲ့ ပံသုကူသင်္ကန်းဟာ၊ “ပုဏ္ဏာ” ဆိုတဲ့ ကျွန်မလေး သေဆုံးတဲ့အခါ အလောင်းကို ရစ်ပတ်ထားတဲ့ အဝတ်ကို ကောက်ယူခဲ့တာပါ။ ရှေးခေတ် အိန္ဒိယမှာ အမျိုးသမီးတွေ ဝတ်ဆင်တဲ့ အဝတ်ဆိုတာ တစ်ကိုယ်လုံးကို ရစ်ပတ်ရတာ ဖြစ်လို့၊ အဲဒီအဝတ်ဟာ ထဘီလို့ပဲ ဆိုဆို၊ အမျိုးသမီးအဝတ်လို့ပဲ ဆိုဆို အတူတူပါပဲ။ လောကသုံးပါးမှာ အမြင့်မြတ်ဆုံး၊ ဘုန်းတန်ခိုး အကြီးမားဆုံးသော မြတ်စွာဘုရားရှင်တောင်မှ အမျိုးသမီးရဲ့ အဝတ်ကို သင်္ကန်းအဖြစ် သုံးဆောင်ခဲ့ပါသေးတယ်။

နိဂုံး

အနှစ်ချုပ်ရရင် “ဘုန်း” ဆိုတာ “ကံ” ဖြစ်တယ်၊ အဲဒီ “ကံ” ဆိုတာဟာလည်း ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်တဲ့ “စေတနာ” သက်သက်သာ ဖြစ်တယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး သဘောတရားကို ပိုင်းခြားသိမြင်သွားရင်၊ ထဘီတန်းအောက် ဝင်လို့ ဘုန်းနိမ့်တယ် ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ အမှန်တရားနဲ့ လုံးဝ ကင်းကွာနေတဲ့ မှားယွင်းသော အစဉ်အလာတစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ တွေ့မြင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။