ဝိပဿနာ တရားအားထုတ်တဲ့ နေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံး အုတ်မြစ် နှစ်ခုကတော့ “နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်” (ရုပ်နဲ့နာမ်ကို ကွဲကွဲပြားပြား သိတဲ့ဉာဏ်) နဲ့ “ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်” (အကြောင်းအကျိုးကို သိမ်းဆည်းနိုင်တဲ့ဉာဏ်) တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ရလာပြီဆိုရင် “ငါ၊ သူတပါး၊ ယောကျ်ား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ တကယ်တော့ မရှိပါလား။ အကောင်အထည်ရှိတဲ့ ရုပ် နဲ့ အာရုံကိုသိတဲ့ နာမ် သက်သက်ပါလား” ဆိုတာကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သဘောပေါက်သွားတဲ့အတွက် ‘ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ’ (အမြင်စင်ကြယ်ခြင်း) ဖြစ်သွားပါတယ်။

ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ရလာတဲ့အခါမှာတော့ ဒီရုပ်နာမ်ယန္တရားကြီးကို ဘယ်ဖန်ဆင်းရှင်ကမှ ဖန်ဆင်းထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်ပြုခဲ့တဲ့ အကြောင်းတရားတွေကြောင့်သာ ဒီအကျိုးတရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေတာပါလား လို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်လာပါတယ်။

ဒီဉာဏ်နှစ်ပါးအကြောင်းကို အရင်စာတွေမှာ အကျယ်တဝင့် ရေးသားခဲ့ပြီးဖြစ်လို့၊ ဒီနေရာမှာတော့ အလွန်ဆန်းကျယ်လှတဲ့ “စိတ်” အကြောင်းကို အဓိကထားပြီး ဥပမာလေးတွေနဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။

မရှိတဲ့တုတ်နဲ့ အရိုက်ခံရခြင်း (သို့မဟုတ်) စိတ်၏ ဆန်းကျယ်မှု

လောကကြီးမှာ ကျွန်တော်တို့ဆိုတာ တကယ်တော့ “ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါတွေ မဟုတ်ဘဲ၊ ရုပ်နာမ် ဓမ္မသဘောတရားတွေ သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်” ဆိုတဲ့ အသိကို အရင်ဆုံး အခိုင်အမာ တည်ဆောက်ထားဖို့ လိုပါတယ်။ ရုပ်ဆိုတာ ဓာတ်ကြီးလေးပါးရယ်၊ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ တို့ ပြုပြင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တရားဖြစ်သလို၊ နာမ် (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်) ဆိုတာကလည်း တရားတွေပါပဲ။

ဒီအထဲက “ဝိညာဏ်” လို့ခေါ်တဲ့ စိတ်ဟာ အင်မတန်မှ ဆန်းကျယ်ပါတယ်။ ဘယ်လောက်တောင် ဆန်းကျယ်သလဲဆိုရင် တကယ်မရှိတဲ့ လောကကြီး (ပညတ်ချက်တွေ) ကို တကယ့်အရှိတရားကြီးလို ထင်မှတ်လာအောင် ဖန်တီးပုံဖော်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။ မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဟောကြားလေ့ရှိတဲ့ “မရှိတဲ့တုတ်နဲ့ ရိုက်တာ၊ အတော်နာတယ်” ဆိုတဲ့ ဥပမာလိုပါပဲ။

တကယ့်အရှိတရားမှာ “ငါ” လည်းမရှိ၊ “ငါလုပ်တယ်၊ သူလုပ်တယ်” ဆိုတာလည်း မရှိပါဘူး။ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ ဖြစ်ပြီးပျက်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်သက်သက်သာ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် စိတ်က “ငါ၊ ငါ့ဟာ” ဆိုတဲ့ အစွဲ (အတ္တဝါဒုပါဒါန်) နဲ့ အတင်း ဝင်ရောက် ဆုပ်ကိုင်လိုက်တဲ့အခါ၊ မရှိတဲ့ အရာတွေပေါ်မှာ အခြေခံပြီး ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကံ တွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ကုန်ပါတော့တယ်။

“ငါ” မှ မရှိဘဲ “ငါလုပ်တယ်” လို့ စွဲလမ်းလိုက်တဲ့ အစွဲတစ်ခုတည်းနဲ့တင်၊ အကျိုးပေးတွေက သံသရာတစ်လျှောက် မဆုံးနိုင်အောင် ရှည်လျားသွားပါတော့တယ်။ ဒီစိတ်လေးကပဲ ငရဲမီးကို မွှေးပေးနိုင်သလို၊ နတ်ပြည် ဗြဟ္မာပြည်ကိုလည်း ဖန်တီးပေးနိုင်ပါတယ်။

အစစ်အမှန် သေဆုံးခြင်း နှင့် တဏှာ၏ လက်ရာ

လူအများစုက ဘဝရဲ့ နောက်ဆုံးအချိန် (စုတိစိတ်ကျတဲ့ အချိန်) ရောက်မှသာ “သေတယ်” လို့ ထင်မှတ်နေကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပရမတ်အမြင်နဲ့ သေချာကြည့်ရင်၊ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ ရုပ်နာမ်တရားတိုင်းဟာ ချက်ချင်းဆိုသလို အနိစ္စရောက် (ပျက်စီး) နေတာဖြစ်လို့၊ ကျွန်တော်တို့ဟာ စက္ကန့်မလပ် အထပ်ထပ် အခါခါ သေဆုံးနေကြတာပါပဲ။

ဒီလို ခဏတိုင်း သေဆုံးနေတာကို ဉာဏ်နဲ့ မမြင်ဘဲ၊ စုတိစိတ်ကျတဲ့ အချိန်လေးရောက်မှသာ မရှိတဲ့ “ငါ” သေရတော့မယ်၊ “ငါ့ဆွေမျိုး” သေသွားပြီ ဆိုတဲ့ အစွဲနဲ့ သောက၊ ပရိဒေဝ မီးတွေ လောင်ကျွမ်းကြရတာပါ။

ရုပ်နာမ်တွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေအောင် အဓိက လှုံ့ဆော်ပေးနေတာကတော့ တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ သံသရာကို ချဲ့ထွင်တတ်တဲ့ ပပဉ္စတရားတွေပါပဲ။ အမှန်တရားကို မသိတဲ့ ‘အဝိဇ္ဇာ’ ကြောင့် အားထုတ် ပြုလုပ်မှု ‘သင်္ခါရ’ တွေ ဖြစ်လာတယ်။ အဲဒီကနေမှ ‘တဏှာ’ က ခန္ဓာအိမ် အသစ်တွေကို ထပ်ခါတလဲလဲ ဆောက်လုပ်နေပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ပဲ အဖန်ဖန် သေဆုံးရခြင်း ဒုက္ခသံသရာကြီး လည်ပတ်နေရတာပါ။

လက်တွေ့ စောင့်ကြည့်ခြင်း နှင့် အနတ္တသဘော

ဒီသံသရာကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ဆိုရင် “ငါ၊ သူ” မရှိဘဲ “တရားတွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပျက်နေတယ်” ဆိုတာကို လက်တွေ့ သတိထားပြီး ပညာနဲ့ ခန္ဓာကို စောင့်ကြည့်ရပါမယ်။ အထူးသဖြင့် စိတ်ပေါ်မှာ ‘ဒိဋ္ဌိ’ အကပ်ဆုံး ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ စိတ်ကို အဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်တာ အသင့်တော်ဆုံးပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ အထူး သတိပြုရမှာက “အနတ္တ” ဆိုတာ “ငါ မဟုတ်လို့၊ ငါ မပိုင်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ လက်မြှောက်အရှုံးပေးရမယ့် အဆိုးမြင်ဝါဒ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ အရှိကို အရှိအတိုင်း မှန်မှန်ကန်ကန်သိပြီး၊ တွယ်တာစွဲလမ်းနေတဲ့ အပူမီးတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ စွန့်လွှတ်ကာ ငြိမ်းသတ်နိုင်ဖို့သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

စိတ်တွေဟာ ပြုပြင်ပေးလို့ ဖြစ်လာတဲ့ သင်္ခါရတရားတွေ သက်သက်မို့ ဘယ်သူမှ ပိုင်ဆိုင် အစိုးရတာ မရှိပါဘူး (အနတ္တ)။ အမြဲ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာမို့ မခိုင်မြဲပါဘူး (အနိစ္စ)။ ဘာမှ ဆုပ်ကိုင်ရယူလို့ မရဘဲ အဆက်မပြတ် ပျက်စီးနေတာမို့ စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျတဲ့ ဒုက္ခကြီး အစစ်အမှန်ပါပဲ (ဒုက္ခ)။

စာဖတ်၊ တရားနာလို့ ရလာတဲ့ သညာသိ (မှတ်သားမှု) လောက်နဲ့တော့ ဒိဋ္ဌိ မကွာနိုင်သေးပါဘူး။ ကိုယ်တိုင် ခန္ဓာမှာ စောင့်ကြည့်ရင်း “သြော်… တကယ်တမ်း ခန္ဓာမှာ ရုပ်နာမ်တွေကလွဲပြီး ဘာမှ မရှိပါလား၊ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာ သက်သက်ပါလား” လို့ အံ့ဩလောက်အောင် ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်လာမှသာ (ဘာဝနာမယပညာ ဖြစ်လာမှသာ) ဒိဋ္ဌိကွာကျပြီး၊ ဒုက္ခသစ္စာနဲ့ သမုဒယသစ္စာကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သဘောပေါက်လာပါလိမ့်မယ်။

လွတ်မြောက်ရာ မဂ္ဂင်လမ်း

ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်ကို စိုက်ကြည့်၊ သတိထားနေတာက သမ္မာသတိ နဲ့ သမ္မာဝါယမ ပါ။

အဲဒီ ဖြစ်ပျက်အပေါ်မှာ စိတ်မလွင့်ဘဲ စူးစိုက်တည်ငြိမ်နေတာက သမ္မာသမာဓိ ပါ။

“ဒါတွေဟာ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာပဲ” လို့ အမှန်အတိုင်း ကြံစည်ဆုံးဖြတ်ပေးနေတာက သမ္မာသင်္ကပ္ပ ပါ။

အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတရားတွေကို အရှိကိုအရှိအတိုင်း သိမြင်သွားတာက သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပါ။

ဒီလောကုတ္တရာ မဂ္ဂင်လမ်းကလွဲလို့ သံသရာကနေ လွတ်မြောက်နိုင်တဲ့ အခြားလမ်း မရှိပါဘူး။ ဘုရားရှင် ပွင့်ထွန်းတော်မူလို့သာ ဒီလို အဖိုးတန်လှတဲ့ တရားစကားတွေကို ကြားနာခွင့် ရကြတာပါ။ ထို့ကြောင့် သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခအလောင်းအလျာ) များ အနေဖြင့် “အဓိပတိတရားလေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ပညာ)” နှင့် ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ကြလျှင် မိမိတို့ လိုရာပန်းတိုင်သို့ ဧကန်မလွဲ ရောက်ရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း အလေးအနက် တိုက်တွန်း နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။