သစ္စာတရား (အမှန်တရား) ဆိုတာ တကယ်တော့ အင်မတန် ရိုးရှင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဟောရ နာရတာ အင်မတန် ခက်ခဲတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကျနော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဥပါဒါန် (စွဲလမ်းမှု) တွေ၊ ဒိဋ္ဌိ (ငါဆိုတဲ့ အစွဲ) တွေက ဂုတ်ခွစီးထားလို့ပါပဲ။

ကာမဂုဏ်ကို ခင်တွယ်တဲ့ စိတ်နဲ့ “ငါ၊ ငါ့အတ္တ” ဆိုတဲ့ အစွဲကြီးက အရာရာကို လိုချင် မက်မောနေပါတယ်။ မမြဲတဲ့ သဘာဝတရားတွေကို နေ့စဉ် မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ မြင်နေရလျက်နဲ့ “ငါတော့ မြဲမှာပါလေ” လို့ ထင်နေတာဟာ၊ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောရရင် သွက်သွက်ခါအောင်ကို ရူးနေတာပါပဲ။

လောကီ ဖြေရှင်းနည်းကို ရှာဖွေခြင်း

တရားစခန်း ဝင်လာတဲ့ သူတွေ၊ တရားအားထုတ်တဲ့ ဖက်ကို ရောက်လာတဲ့ သူတော်တော်များများကို လေ့လာကြည့်ပါ။ သူတို့ ဘာလို့ တရားလာထိုင်တာလဲ။

“အလုပ်တွေ ရှုပ်လွန်းလို့ စိတ်အေးချမ်းချင်လို့”

“စီးပွားရေး အဆင်မပြေတာလေးတွေ ပြေလည်သွားမလားလို့”

“စိတ်ဖိစီးမှုတွေ သက်သာရာ ရမလားလို့”

ဒီလို လောကီဆန်တဲ့ ဦးတည်ချက်တွေ အများကြီး ပါလာတတ်ပါတယ်။ တပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ၊ သူတို့ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ဒုက္ခတွေ ပြေလည်သွားဖို့၊ သူတို့ လိုချင်တဲ့ ဆန္ဒလေးတွေ ပြည့်ဝလာဖို့ ဆိုတဲ့ “အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး” မျိုးကို မျှော်လင့်ပြီး လာကြတာပါ။

ဗုဒ္ဓ၏ ဆေးခါးကြီး (ဥပမာများ)

ဒါပေမဲ့ တကယ့် ဓမ္မစစ် ဓမ္မမှန်က အဲဒီလို လောကီ အလိုဆန္ဒတွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးမယ့် အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဗုဒ္ဓဝါဒက တိုက်နိုင်တာ တစ်ခုတည်း ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “အမှန်တရား ဆိုတဲ့ ဆေးခါးကြီး” ပါပဲ။

ဥပမာ (၁): မိဘ၊ ညီအစ်ကို မောင်နှမ သေဆုံးလို့ သောကရောက်ပြီး ငိုကြွေးနေတဲ့သူကို “စိတ်အေးအေးထားပါ၊ ကောင်းရာမွန်ရာ ရောက်သွားမှာပါ” လို့ သာမန် နှစ်သိမ့်စကား မပြောပါဘူး။ “မင်း ငိုမနေနဲ့၊ မင်းဆွေမျိုးတွေရော၊ မင်းသားသမီးတွေရော၊ မင်းကိုယ်တိုင်ရော တစ်နေ့ သေရမှာပဲ” ဆိုတဲ့ ဆေးခါးကြီးကို တိုက်ပါတယ်။

ဥပမာ (၂): စီးပွားပျက်လို့၊ ဒါမှမဟုတ် လိုချင်တာ မရလို့ ဆင်းရဲပူလောင်နေသူကို “ကြိုးစားရင် ရလာမှာပါ” လို့ မချော့ပါဘူး။ “လိုချင်မှုဆိုတာ အလကားပဲ၊ ရတယ်ဆိုတာ မရှိဘူး၊ မင်းပိုင်တာ ဘာမှ မရှိဘူး၊ အားလုံးဟာ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့ ဓမ္မသက်သက်တွေပဲ” လို့ ခပ်ပြတ်ပြတ် ပြောပါတယ်။

ဒီဆေးဟာ သောက်ခါစမှာ အရမ်း ခါးသက်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒုက္ခတွေကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ တစ်ခုတည်းသော လမ်းစဟာ ဒီ “အမှန်တရား” ကို သိခြင်းပါပဲ။ အမှန်တရားကို နည်းနည်း သိလာလေ၊ နည်းနည်း အေးချမ်းလာလေ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။

ဒီလို အေးချမ်းသွားတာဟာ ဘယ်တန်ခိုးရှင်ကမှ ဖန်ဆင်းပေးလိုက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အစကတည်းက ကိုယ်မပိုင်တဲ့ အရာတွေအပေါ်မှာ “ငါ့ဟာ” ဆိုပြီး စွဲလမ်း သိမ်းပိုက်ထားလို့ ပူလောင်နေရတာပါ။ အဲဒီ စွဲလမ်းမှု (ဥပါဒါန်) လျော့သွားရင် လျော့သွားသလောက် သက်သာရာ ရသွားတဲ့ သဘာဝ ဖြစ်စဉ် သက်သက်ပါပဲ။

အကြောင်းအကျိုးနှင့် သစ္စာလေးပါး

ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ အနှစ်သာရက “အရာရာဟာ အကြောင်းကြောင့် အကျိုး ဖြစ်နေတယ်” ဆိုတာကို နားလည်ဖို့ပါ။ လက်ရှိ ရုပ်နာမ်ကစပြီး လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အားလုံးဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ အကျိုးတရား (သင်္ခါရတရား) တွေ သက်သက်ပါ။ ဒီ သင်္ခါရတရားတွေဟာ အမြဲမရှိ (အနိစ္စ)၊ စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျ (ဒုက္ခ)၊ ငါ သူ မဟုတ် မပိုင်ဆိုင် (အနတ္တ) သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အထူးသတိပြုရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ အနတ္တ ဆိုတာ တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ မဟုတ်ဘဲ၊ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ဉာဏ်နဲ့ သိပြီး မှန်ကန်စွာ စီမံခိုင်းတာပါ။

ဒီလို သင်္ခါရတရားတွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေမှုဟာ တကယ့် ဒုက္ခသစ္စာ ပါ။

ဒီ ဒုက္ခကို ဖြစ်ရစေတဲ့ အကြောင်းရင်းကတော့ လိုချင်တပ်မက်မှု သမုဒယသစ္စာ (တဏှာ) ပါ။

ဒီ တဏှာကို အမြင်မှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ဦးဆောင်တဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး မဂ္ဂသစ္စာ နဲ့ ပယ်သတ်လိုက်မှသာ၊

ဒုက္ခတွေ ချုပ်ငြိမ်းပြီး အေးချမ်းရာအမှန် နိရောဓသစ္စာ (အသင်္ခတ နိဗ္ဗာန်) ကို ရောက်ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဓိပတိတရား လေးပါးဖြင့် ဆေးခါးကို သောက်ခြင်း

သစ္စာလေးပါးဟာ အင်မတန် ရှင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ သစ္စာလေးပါးကို ပိုင်းခြားသိဖို့၊ ထိုးထွင်းသိဖို့ ဆိုတာ “ငါ သူ မရှိ” ဆိုတဲ့ အနတ္တကို အမြင်ရှင်းမှ ရပါမယ်။ နောက်ဆုံး နိဗ္ဗာန် ဆိုတာသည်ပင်လျှင် “သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ” ဆိုတဲ့အတိုင်း အနတ္တပါပဲ။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိပြုတ်မှသာ သစ္စာလေးပါးကို မြင်နိုင်ပြီး နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်မှာပါ။

ဒီလို မြင်နိုင်ဖို့အတွက် အတိတ်ကံကို ထိုင်စောင့်နေစရာ မလိုပါဘူး။ အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတာကို ခိုင်မြဲစွာ ယုံကြည်ပါ။ လွတ်မြောက်လိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ၊ မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်တဲ့ စိတ္တ၊ မလျှော့သော ဝီရိယ၊ ပိုင်းခြားသိတဲ့ ဝီမံသဉာဏ် တွေနဲ့ ဒီ “အမှန်တရား ဆိုတဲ့ ဆေးခါးကြီး” ကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ သောက်သုံးရပါမယ်။

ကျနော်ရေးတဲ့ စာတွေရဲ့ အဓိက ရည်မှန်းချက်ကတော့ လူ၊ ရဟန်း အရိယာတတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပါ။ ဒါကြောင့် သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခ) တစ်ယောက်အနေနဲ့ လောကီ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးတွေကို ရှာမနေဘဲ၊ ဒုက္ခရဲ့ ဇာစ်မြစ်ကို ဖြတ်တောက်ပေးမယ့် ဒီဆေးခါးကြီးကို ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး သောက်သုံးနိုင်ကြပါစေလို့ တိုက်တွန်းလိုက်ပါတယ်။

ထက်အောင်