အခုခေတ်မှာ “ဘာသာရေးမှိုင်း” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို တော်တော်များများ သုံးလာကြပါတယ်။ “ဘာသာတရား မှန်သမျှဟာ လူတွေကို မှိုင်းသွင်းထားတာ၊ အလိမ်အညာ ‘ဂျင်း’ တွေချည်းပဲ” လို့ ယူဆပြီး ဘာသာတရားတွေကနေ ရုန်းထွက်ဖို့၊ အစွဲအလမ်းတွေ အကုန်စွန့်ဖို့ ကြိုးစားလာကြပါတယ်။ ဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ “ဗုဒ္ဓဘာသာကတော့ အမှန်ပါ၊ တခြားဘာသာတွေကတော့ အယူမှားတွေ၊ ဂျင်းတွေပါ” လို့ သွားပြောရင် တဖက်သတ်ဆန်တယ်လို့ပဲ အမြင်ခံရမှာပါ။

ဒါကြောင့် ဘာသာမဲ့၊ Freethinker၊ အစွန်းရောက် လစ်ဘရယ် တစ်ယောက်ဘဝနဲ့ ဘာသာတရားတွေကို ဘယ်လို လေ့လာဆန်းစစ်ခဲ့သလဲ ဆိုတာကို အတွေ့အကြုံအရ မျှဝေချင်ပါတယ်။

Freethinker တစ်ယောက်၏ ဘာသာတရားများအပေါ် အမြင်

Freethinker (လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်သူ) ဆိုတာ ဘာသာရေး အယူဝါဒ မှန်သမျှကို ဘေးဖယ်ထားသူတွေပါ။ တချို့က ဘာသာတရားကို လုံးဝ စွန့်ပယ်ပြီး သိပ္ပံပညာကိုပဲ ကိုးကွယ်ကြတယ်။ တချို့ကတော့ အတွေးအခေါ် လွတ်လပ်မှုကို အသုံးချပြီး လောကရဲ့ အမှန်တရားကို ပွင့်လင်းစွာ ရှာဖွေကြပါတယ်။ ရှာဖွေတဲ့အခါမှာလည်း ဘာသာတရားအားလုံးကို ‘လူသားတွေရဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှု ရလဒ်’ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုပြီး လေ့လာဆန်းစစ်ကြပါတယ်။ ကျွန်တော်ကတော့ အဲဒီ ဒုတိယ အမျိုးအစားထဲမှာ ပါခဲ့ပါတယ်။ ငယ်ငယ်ကတည်းက စာပေါင်းစုံ ဖတ်ခဲ့ပြီး၊ ဘာသာတရားတွေကိုလည်း “ဘာသာက လူကို ရွေးတာမဟုတ်ဘူး၊ လူကသာ ဘာသာကို ရွေးချယ်သင့်တယ်” ဆိုတဲ့ အမြင်နဲ့ တန်းတူထားပြီး လေ့လာခဲ့ပါတယ်။

ကျွန်တော် စမ်းစစ်ကြည့်တဲ့ ပုံစံက ရိုးရှင်းပါတယ်။ “ဒီဘာသာရဲ့ အနှစ်သာရက ဘာလဲ၊ ဘာအကျိုးကျေးဇူး ပေးမယ်လို့ ကတိပေးထားသလဲ” ဆိုတာကို ကြည့်တာပါ။

ဥပမာ – တချို့ဘာသာတွေမှာ “ဖန်ဆင်းရှင်က အရာအားလုံးကို ဖန်ဆင်းတယ်၊ ကြိုးကိုင်ချယ်လှယ်တယ်” လို့ ဆိုကြပါတယ်။ လက်တွေ့မှာ လူက လူကို မွေးနေတာ တွေ့နေရက်နဲ့၊ စကြဝဠာကြီးက သူ့သဘောသူ ဆောင်ပြီး လည်ပတ်နေတာကို တွေ့နေရက်နဲ့၊ ဖန်ဆင်းရှင် တစ်ဦးတည်းက လုပ်တယ်ဆိုတာ သိပ်သဘာဝ မကျပါဘူး။ နောက်ပြီး “ငါ့ကို ယုံကြည်ရင် ထာဝရ သုခဘုံ၊ မယုံကြည်ရင် ထာဝရ ငရဲ” ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာလည်း သုခဘုံနဲ့ မြှောက်၊ ငရဲနဲ့ ခြောက်ပြီး ယုံကြည်မှုကို အတင်းအဓမ္မ တောင်းခံနေသလိုပါပဲ။ ဘာအပြစ်ပဲ လုပ်လုပ် ဝန်ခံလိုက်ရင် ကျေတယ် ဆိုတာကလည်း လက်ခံနိုင်စရာ မရှိပါဘူး။ လုံလောက်တဲ့ အကျိုးအကြောင်း မရှိဘဲ မျက်ကန်းယုံကြည်မှုကို ဓားပြတိုက်သလို တောင်းခံနေတဲ့ ဒီလိုဘာသာတရားတွေကို Freethinker တစ်ယောက်အနေနဲ့ ဘယ်လိုမှ လက်မခံနိုင်တဲ့အတွက်၊ “ဘာသာရေးမှိုင်း၊ ဘာသာရေးဂျင်း” တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ပယ်ချခဲ့ပါတယ်။

တခြား ဟိန္ဒူ၊ ဂျိန်း၊ ဇင် စတဲ့ အယူဝါဒတွေကို လေ့လာကြည့်ပြန်တော့လည်း ယုံကြည်မှုကို အတင်းတောင်းခံတာတွေ၊ စကားလုံး လှည့်စားမှုတွေနဲ့သာ ပြည့်နှက်နေပြီး ခိုင်မာတဲ့ အနှစ်သာရ သိပ်မတွေ့ရပါဘူး။ ဒီလိုနဲ့ အဆုံးစွန် လွတ်မြောက်ခြင်းကို ဟောတဲ့ ‘ဖြစ်တည်မှု ပဓာနဝါဒ (Existentialism)’ လို အတွေးအခေါ်မျိုးတွေကိုပါ လေ့လာဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓဝါဒအပေါ် အမြင်ပြောင်းလဲလာခြင်း

ဗုဒ္ဓဘာသာကို လေ့လာတဲ့အခါမှာတော့ အပိုင်း (၂) ပိုင်း ခွဲခြားတွေ့ရပါတယ်။

ပထမပိုင်း (အပေါ်ယံ ဒါန၊ သီလ အပိုင်း): ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ဒါန၊ သီလ၊ ဗြဟ္မစိုရ်တရား၊ သုစရိုက်၊ ဒုစရိုက် စတဲ့ အခြေခံ ကျင့်စဉ်တွေ ရှိပါတယ်။ ဒါတွေဟာ လူတိုင်း လက်တွေ့ ကျင့်ကြံနိုင်ပြီး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ငြိမ်းချမ်းစေတဲ့ အနှစ်သာရတွေ ရှိတာမို့ တခြားဘာသာတွေထက်တော့ ပိုပြီး အလေးထားခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာက မျက်ကန်းယုံကြည်မှုကို မတောင်းဆိုဘဲ၊ “အကြောင်းနဲ့ အကျိုး” ကိုသာ ဟောပြထားလို့ သဘောကျခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီ ‘ဒါန၊ သီလ’ လောက်နဲ့တင် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အပြည့်အဝ လက်မခံနိုင်သေးပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ယနေ့ခေတ် လူတွေက “ဒီနေ့ လှူ၊ မနက်ဖြန် ထီပေါက်” ဆိုတာမျိုး ချက်ချင်းလက်ငင်း အကျိုးပေးဖို့ကိုပဲ မျှော်လင့်နေကြလို့ပါ။ (တချို့ ရဟန်းတွေကလည်း ဒီလို လောကီအကျိုးပေး ဇာတ်လမ်းတွေကိုပဲ အသားပေး ဟောနေကြတာကိုး)။ ဒါကြောင့် “ဒါနလုပ်ရင်၊ သီလစောင့်ရင် ချက်ချင်း ကောင်းကျိုးရမယ်” ဆိုတာကို Freethinker တစ်ယောက် ကျေနပ်လောက်အောင် သက်သေမပြနိုင်တဲ့အခါ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုပါ ‘ဂျင်း’ လို့ ထင်မြင်လာကြတာ ဆန်းတော့ မဆန်းပါဘူး။ အထူးသဖြင့် ငါးပါးသီလတောင် မလုံခြုံတဲ့သူတွေက ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်၊ သာသနာပြု အမည်ခံပြီး လိမ်ညာနေကြတာကို မြင်ရတဲ့အခါ ဗုဒ္ဓဘာသာအပေါ် အမြင်စောင်းလာကြတာပါ။

ဒုတိယပိုင်း (အနှစ်သာရပိုင်း – ဝိဘဇ္ဇနှင့် အနတ္တဝါဒ):

ဗုဒ္ဓဝါဒရဲ့ အစစ်အမှန် တန်ဖိုးဟာ ဒီဒုတိယပိုင်းမှာမှ ရှိတာပါ။ ဗုဒ္ဓဟာ ဘာသာတရားတစ်ခုကို တည်ထောင်သူထက်၊ အရှိတရားကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြတဲ့ ‘ဝိဘဇ္ဇဝါဒီ’ ပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးပါ။

သူဟောကြားခဲ့တဲ့ “အနတ္တဝါဒ” (ခိုင်မြဲတဲ့ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောကျ်ား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ လုံးဝ မရှိ၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ်ယန္တရားသာ ဖြစ်သည် ဆိုသော ဝါဒ) နဲ့ သစ္စာလေးပါး တရားတော်တွေဟာ အလွန်ကို နက်နဲပြီး၊ တခြား ဘယ်ဘာသာ၊ ဘယ်အယူအဆမှာမှ မရနိုင်တဲ့ အဆုံးစွန်သော အမှန်တရားနဲ့ အေးချမ်းမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါတယ်။

ဒီတရားတွေကို နားလည်ဖို့ ဗုဒ္ဓက ယုံကြည်မှုကို မတောင်းဆိုပါဘူး။ “အမှန်တရားကို လက်ခံနိုင်တဲ့ ရိုးသားမှု၊ ဉာဏ်ပညာ နဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှု (ဝီရိယ)” ကိုသာ တောင်းဆိုပါတယ်။ ကိုယ်တိုင် ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ သိမြင်လာတဲ့အခါမှသာ “သြော်.. ဒါ အမှန်တရားပဲ” ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှုက အလိုလို ပေါ်ပေါက်လာတာပါ။ အဲဒီလို အမှန်တရားကို သိသွားသူဟာ အလိုလို သီလစောင့်ထိန်းပြီးသား ဖြစ်သွားသလို၊ အဆိုးတရားတွေကနေ ကင်းလွတ်ပြီး နောက်ဆုံး နိဗ္ဗာန်အထိ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ပါတယ်။

လူငယ်များနှင့် Freethinker များသို့ အကြံပြုချက်

၂၀၁၇ ကနေ ယနေ့အချိန်အထိ ဒီတရားတွေကို ကိုယ်တိုင် အားထုတ်၊ လေ့လာ၊ ရေးသားလာခဲ့တဲ့ အတွေ့အကြုံအရ ပြောရရင်-

“ဘာသာတရား မှန်သမျှ ဂျင်းပဲ” လို့ မဆုံးဖြတ်ခင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ ‘အနတ္တဝါဒ’ ကို သေသေချာချာ အရင် လေ့လာကြည့်စေချင်ပါတယ်။

အစွမ်းကုန် ဝေဖန်ဆန်းစစ်တတ်သူ၊ မျက်ကန်းယုံကြည်မှု လုံးဝ မရှိသူ တစ်ယောက်အနေနဲ့တောင် ဘယ်လိုမှ ငြင်းဆန်လို့မရတဲ့ အကြွင်းမဲ့ အမှန်တရားဟာ ဗုဒ္ဓဝါဒမှာ ရှိနေပါတယ်။ ဒီတရားကို သာမန် ဘာသာရေးတစ်ခုလို သဘောထားပြီး ပစ်ပယ်လိုက်ရင် အလွန် နစ်နာသွားပါလိမ့်မယ်။

ဒီအနတ္တဝါဒနဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ အနှစ်သာရ အစစ်အမှန်ကို သိချင်တယ်ဆိုရင်၊ ဆရာကောင်းအဖြစ် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရဲ့ တရားတော်တွေကိုပဲ အထူး လမ်းညွှန်ချင်ပါတယ်။ ဘာသာမဲ့ ခဲ့ဖူးသူအချင်းချင်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောရရင်- “အခုခေတ် တခြားသူတွေ ဟောနေတာတွေ အားလုံးကို ဘေးဖယ်ထားလိုက်ပြီး၊ မိုးကုတ်ဆရာတော်ကြီး ဟောတာကိုသာ အမှန်တရားအဖြစ် မှတ်ယူကာ” စတင် လေ့လာကြည့်ပါ။ သင့်ရဲ့ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမားရင် ကြီးမားသလောက်၊ ဒီအမှန်တရားကို အမြန်ဆုံး သဘောပေါက် နားလည်လာပါလိမ့်မယ်လို့ တိုက်တွန်းရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။