ကျနော်တို့ နေ့စဉ် နှုတ်ဖျားမှာ အမြဲတမ်း သုံးစွဲနေတဲ့ စကားလုံးတွေ ရှိပါတယ်။ “ငါ”၊ “သူ”၊ “ယောက်ျား”၊ “မိန်းမ”၊ “ပုဂ္ဂိုလ်”၊ “သတ္တဝါ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေပါ။ ဒီစကားလုံးတွေဟာ လောကဝေါဟာရအရ ဆက်သွယ်ပြောဆိုဖို့ အင်မတန် အသုံးဝင်ပေမယ့်၊ တကယ့် ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် (အရှိတရား) ကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းမြင်လာတဲ့ အခါမှာတော့… ဒီစကားလုံးတွေဟာ လုံးဝကို အဓိပ္ပါယ် ပျောက်ဆုံးသွားပါတော့တယ်။

ဒီဆောင်းပါးမှာ ဉာဏ်ပွင့်လာတဲ့ အခါ ပညတ်စကားလုံးတွေ ဘယ်လို အရည်ပျော်ကျသွားသလဲ ဆိုတာကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ပြချင်ပါတယ်။

အတ္တဒိဋ္ဌိဆိုတာ အတင်းဖယ်ခွာရတဲ့ အရာမဟုတ်

တရားအားထုတ်တယ် ဆိုတဲ့ နေရာမှာ အလွဲမှားဆုံး အချက်တစ်ခုက “ငါ့ဆီမှာ ရှိနေတဲ့ အတ္တ (Ego) ကြီးကို ဖျောက်ဖျက်ပစ်ရမယ်” ဆိုပြီး အတင်း ကြိုးစား ရုန်းကန်နေကြတာပါပဲ။ အတ္တဆိုတာက အစကတည်းက မရှိပါဘူး။ တကယ်တော့ အတ္တရှိနေတယ်ဆိုတဲ့အယူ အတ္တဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခွာဖို့ ဆိုတာ ကိုယ်က အတင်း ကြိုးစားဖယ်ထုတ်ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။

ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နဲ့ နာမ်ကို မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်ရင်းကနေ “အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ” ဆိုတဲ့ အရှိတရားကို မြင်တဲ့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ (အမြင်မှန်) ရောက်လာတဲ့ အချိန်မှာ… အမြင်မှား (ဒိဋ္ဌိ) တွေဟာ နေထွက်လာရင် မြူတွေ ပျောက်သွားသလို သူ့သဘောသူ ဆောင်ပြီး အလိုလို ပျောက်ကွယ်သွားတာပါ။

အဲဒီအချိန် ရောက်ရင် “ငါ တရားအားထုတ်နေတယ်” လို့တောင် ပြောစရာ မရှိတော့ပါဘူး။ အရာအားလုံးဟာ ဓမ္မတွေ (တနည်းအားဖြင့် တရားတွေ) သက်သက်သာ ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဒီတရားတွေ အားလုံးဟာလည်း အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်နေတဲ့ သင်္ခါရတရားတွေ ချည်းပါပဲ။ အကြောင်းတရားတစ်ခုကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်လာတယ်၊ အဲဒီ အကျိုးတရားကပဲ နောက်ထပ် ဖြစ်စဉ်တစ်ခုအတွက် အကြောင်းတရား ပြန်ဖြစ်သွားတယ်။

(သင်္ခါရ -> သင်္ခါရ -> သင်္ခါရ)

ဒီလို ဖြစ်ပျက်နေတာသာ ရှိတဲ့အတွက်၊ လောကကြီးဟာ သင်္ခါရတရားတွေ ကြီးစိုးနေတဲ့ “သင်္ခါရလောကကြီး” သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီဖြစ်စဉ်ထဲမှာ “ငါ” မပါဘူး၊ “သူ” မပါဘူး၊ အသက်ဇီဝ လိပ်ပြာ ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ အရာရာဟာ သူ့သဘောသူဆောင်နေတဲ့ “အနတ္တ” အတိပါပဲ။

ဓာတ် (၁၈) ပါးနှင့် ပျောက်ဆုံးသွားသော “ငါ”

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် ခန္ဓာကို ဉာဏ်နဲ့ ဖြန့်ကြည့်ရအောင်။

အခံဓာတ် ၆ ပါး: မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်

အတိုက်ဓာတ် ၆ ပါး: အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ တွေးတောစရာ

အပွင့်ဓာတ် (ဝိညာဏ်) ၆ ပါး: မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ်၊ နံသိစိတ်၊ ရသာသိစိတ်၊ ထိသိစိတ်၊ တွေးသိစိတ်

ဒီ ဓာတ် (၁၈) ပါးကို သေချာကြည့်ပါ။ မျက်စိနဲ့ အဆင်းနဲ့ တိုက်လို့ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီ ဓာတ်တွေ တစ်လှည့်စီ ဖြစ်ပျက်နေတာကလွဲလို့၊ ဘယ်နေရာမှာမှ “ငါ” က မြင်တယ်၊ “ငါ” က ကြားတယ် ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ ဘယ်သူကမှ ဖန်ဆင်းပြုလုပ်နေတာ မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ အကျိုး (သင်္ခါရတရား) တွေပါ။ ထပ်ခါထပ်ခါ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေတဲ့အတွက် အင်မတန် စက်ဆုပ်စရာကောင်းပြီး ဘာမှ အသုံးမကျတဲ့ (ဒုက္ခ) တွေချည်းပါပဲ။ ဒီ ဓာတ် (၁၈) ပါးကို အရှိအတိုင်း မြင်လိုက်တာနဲ့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဆိုတဲ့ လက္ခဏာရေး သုံးပါးဟာ အထင်ရှားဆုံး ပေါ်လာပါတော့တယ်။

“ငါ” နှင့် “သူ” ၏ အလွဲကြီး (Illusion of Separation)

အဲဒီလို ဉာဏ်ပွင့်လာတဲ့ အချိန်မှာ၊ နေ့စဉ်သုံးနေတဲ့ ပညတ်စကားလုံးတွေနဲ့ အရိယာသစ္စာ အကြား အဓိပ္ပါယ်တွေ ကွဲပြားလာပါပြီ။

“ငါ” ၊ “သူ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သုံးလိုက်တာနဲ့ ပထမဆုံး ဝင်လာတဲ့ အဓိပ္ပါယ်က “ကွဲပြားခြားနားမှု” (Separation) ပါပဲ။ “ငါက တစ်မျိုး၊ သူက တစ်မျိုး” လို့ ခွဲခြားလိုက်တာပါ။ ဒါဟာ ပုထုဇဉ်တွေရဲ့ မဟာ အလွဲကြီးပါ။

တကယ်တမ်း ရုပ်တရားတွေကို ကြည့်လိုက်ရင် သဏ္ဍာန် (ပုံပန်းသွင်ပြင်) ကွဲကောင်း ကွဲနေပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ သဏ္ဍာန်ဆိုတဲ့ ပညတ်ကို ခွာချလိုက်ရင်၊ အားလုံးဟာ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့ (ရုပ္ပန လက္ခဏာ) ရုပ်တရားတွေ ချည်းပါပဲ။ နာမ်တရားကို ကြည့်ရင်လည်း အတူတူပါပဲ။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတာတွေဟာ “ငါ့ဒေါသ” မို့လို့ တစ်မျိုး၊ “သူ့ဒေါသ” မို့လို့ နောက်တစ်မျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ သဘာဝ လက္ခဏာချင်း အတူတူပါပဲ။

ဒါကြောင့် လောကကြီး တစ်ခုလုံးကို ဉာဏ်မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်လိုက်ရင်၊ လုံးဝ မကွာခြားတဲ့ ရုပ်နာမ်တရားတွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေကြတာသာ ရှိတဲ့အတွက်… “ငါ” ဆိုတာရော၊ “သူ” ဆိုတာရောဟာ အဓိပ္ပါယ် လုံးလုံး ပျောက်ဆုံးသွားပါတော့တယ်။

ဒုတိယအချက် အနေနဲ့ “ငါ လုပ်တယ်၊ သူ လုပ်တယ်” ဆိုတဲ့ “ပြုလုပ်သူ” (Doer) အဓိပ္ပါယ်ပါ။ သင်္ခါရလောကကြီးမှာ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်တွေ အလုပ်လုပ်နေတာသာ ရှိတဲ့အတွက်၊ ဓမ္မတွေ ဖြစ်ပြီး ဓမ္မတွေ ပျက်နေတာသာ ရှိပါတယ်။ “ပြုလုပ်သူ” ဆိုတာ မရှိတော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် “သတ္တဝါ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာလည်း အဓိပ္ပါယ်နဲ့ အရှိတရား မကိုက်ညီတော့ဘဲ၊ သုံးစွဲဖို့ သက်သက် ပညတ်ထားတဲ့ စကားလုံးအဖြစ်သာ ကျန်ရစ်ပါတော့တယ်။

ဒါပေမဲ့ “ယောက်ျား”၊ “မိန်းမ” ဆိုတာကတော့ ပုဂ္ဂလပညတ်ကျမ်းတွေမှာ ပြဆိုထားတဲ့အတိုင်း ယောက်ျားဘာဝရုပ်၊ မိန်းမဘာဝရုပ် ပါဝင်မှုကို အကြောင်းပြုပြီး ခေါ်ဝေါ်တဲ့ “သမုတိအမှန်” လို့ သတ်မှတ်လို့ ရပါတယ်။ ဒါဟာလည်း အရှိတရားကို ညွှန်းဆိုဖို့ ထူးခြားချက် အဓိပ္ပါယ်လေး ရှိလို့ သမုတ်ထားတဲ့ အမှန်တရား (ပညတ်) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

အရိယာသစ္စာ နှင့် လက်တွေ့ လမ်းစဉ်

ဒီလို ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကြီးဟာ အမြဲဖြစ်နေရတဲ့အတွက်၊ အမြဲပျက်နေရတဲ့အတွက်၊ နှိပ်စက်တတ်တဲ့ သဘောရှိတဲ့အတွက်၊ ကိလေသာတွေ ပူလောင်နေတဲ့အတွက် ဒါဟာ တကယ့် ဒုက္ခသစ္စာ အမှန်ပါပဲ။

အဲဒီ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းရင်းကတော့ လိုချင်တပ်မက်မှု သမုဒယသစ္စာ (တဏှာ) ပါ။

ဒီဒုက္ခကနေ လွတ်မြောက်မယ့် လမ်းစဉ်ကတော့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဆိုတဲ့ မဂ္ဂသစ္စာ ပါပဲ။

ခန္ဓာရုပ်နာမ်တို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ အသင်္ခတတရား ဖြစ်တဲ့ နိစ္စ၊ သုခ၊ အနတ္တ ကတော့ ငြိမ်းအေးရာ အမှန် နိရောဓသစ္စာ (နိဗ္ဗာန်) ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အထူးသတိထားရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ ရုပ်နာမ်တွေဟာ သင်္ခါရတွေ၊ ငါမဟုတ်ဘူး အနတ္တပဲ ဆိုတာကို သိလိုက်တဲ့အတွက် “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ “ငါ” မရှိဘူး ဆိုပေမယ့်၊ သံသရာထဲ ဆက်လည်စေမယ့် “တဏှာ” (အကြောင်းတရား) တွေ မချုပ်ငြိမ်းသေးသရွေ့ ဒုက္ခ (အကျိုးတရား) ကတော့ ဖြစ်နေဦးမှာပါပဲ။

ဒါကြောင့် သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခ) တစ်ယောက်ဟာ “ငါမှ မဟုတ်တာလေ” ဆိုပြီး လက်မှိုင်ချ မနေပါဘူး။ လွတ်မြောက်မှုအတွက် အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတဲ့အတိုင်း… ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ၊ မလျှော့သော စိတ္တ၊ အဆက်မပြတ် ရှုမှတ်တဲ့ ဝီရိယ၊ အရှိတရားကို ထိုးထွင်းသိတဲ့ ဝီမံသဉာဏ် တွေနဲ့ ကိုယ့်လမ်းကို ကိုယ်တိုင် ပြဋ္ဌာန်းပြီး မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းကြောင်းပေါ်ကို တည့်တည့် လျှောက်လှမ်းကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံး

မိတ်ဆွေတို့…

ခင်ဗျားတို့ရဲ့ နှုတ်ကနေ “ငါ” လို့ သုံးလိုက်တိုင်း၊ “သူ” လို့ သုံးလိုက်တိုင်း… အဲဒီစကားလုံးတွေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ အမှန်တကယ် ခိုင်မြဲတဲ့ အကောင်အထည် တစ်ခုခု ရှိနေတယ်လို့ စိတ်ထဲက ယုံကြည်ပြီး စွဲလမ်းနေသေးသရွေ့၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ လမ်းစ ဝေးနေပါသေးတယ်။

ပညတ်ကို ပညတ်မှန်းသိပြီး၊ တကယ့် အရှိတရားဖြစ်တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်လာအောင် ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်တိုင် မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်ဖို့သာ အရေးကြီးဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဆောင်းပါးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နေ့စဉ်ဘဝမှာ ဒီ ‘ပညတ်’ စကားလုံးတွေကနေ ရုန်းထွက်ပြီး ‘အရှိတရား’ ကို ရှုမှတ်တဲ့ နေရာမှာ ခင်ဗျားအတွက် အခက်ခဲဆုံး အပိုင်းက ဘာများဖြစ်နေမလဲ ခင်ဗျာ။

ထက်အောင်