“တရားအားထုတ်တယ်” ဆိုတဲ့ စကားကို ရှင်းလင်းဖို့ဆိုရင် ပညတ်နဲ့ ပရမတ် နှစ်မျိုးစလုံးကို တွဲပြီး ပြောမှ ပြည့်စုံပါမယ်။ တကယ့် အဖြစ်မှန် (ပရမတ်) ကို နားလည်အောင်၊ လောကဝေါဟာရ အခေါ်အဝေါ် (ပညတ်) တွေ သုံးပြီး ရှင်းပြရပါမယ်။

လွယ်လွယ်ပြောရရင် ရှေးဆရာတော်ကြီးတွေ မိန့်ခဲ့သလိုပါပဲ။ “တရားအားထုတ်တယ် ဆိုတာ ခန္ဓာအရှိနဲ့ ဉာဏ်အသိ ကိုက်အောင် လုပ်တာ” ပါ။

ခန္ဓာအရှိ က ဘာလဲဆိုရင် – အမြဲတမ်း ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ “ရုပ်နာမ်” ယန္တရားကြီး (အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ) ပါ။

ပုထုဇဉ် ဉာဏ်အသိ က ဘာလဲဆိုရင် – အဲဒီ ရုပ်နာမ် ယန္တရားကြီးကို “ငါ၊ သူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ယောကျ်ား၊ မိန်းမ” လို့ အထင်မှား သိထားတာပါ။

ဒီတော့ တကယ်မရှိတဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အထင်မှားကို ဖယ်ရှားပြီး၊ တကယ်ရှိနေတဲ့ “ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်” ကြီးကို အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်အောင် ကြိုးစားတာကိုပဲ တရားအားထုတ်တယ်လို့ ခေါ်ပါတယ်။

အဆင့် (၁) – ရုပ်နဲ့ နာမ်ကို ခွဲခြားသိခြင်း

ပထမဆုံးအနေနဲ့ “ငါ၊ သူ” မဟုတ်ဘဲ၊ အကောင်အထည်ရှိတဲ့ “ရုပ်” နဲ့ အကောင်အထည်မရှိတဲ့ “နာမ်” နှစ်ခုပဲ ရှိတယ်ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ရုပ် – ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘောပါ။ မြတ်စွာဘုရားကတော့ “ပထဝီ၊ တေဇော၊ အာပေါ၊ ဝါယော” ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်မရှိတဲ့ ဓာတ်ကြီးလေးပါးနဲ့၊ အဲဒါကို မှီပြီးဖြစ်တဲ့ အကောင်အထည်ရှိတဲ့ ရုပ်တွေ အားလုံးကို ရုပ်လို့ ဟောပါတယ်။ ဒါပေမယ့် စတင် အားထုတ်သူတွေအနေနဲ့ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ဉာဏ်မမီသေးရင်၊ မျက်စိနဲ့ မြင်ရတဲ့၊ ကိုင်တွယ်လို့ရတဲ့ အကောင်အထည်ရှိတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို “ရုပ်” လို့ အဓိကထား ရှုမှတ်နိုင်ပါတယ်။

နာမ် – အကောင်အထည် လုံးဝမရှိဘဲ၊ အာရုံကို သိတတ်တဲ့ သဘောသက်သက်ပါ။

ဒီလို “ရုပ်နဲ့ နာမ်” ပဲ ရှိတယ်လို့ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်ရင် “နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်” (ရုပ်နာမ်ကို ပိုင်းခြားသိတဲ့ဉာဏ်) ရပါပြီ။

ဒီထက် ပိုစိတ်ဖြာကြည့်ရင် ရုပ်နာမ်ဆိုတာ ခန္ဓာငါးပါး ပါပဲ။

ရူပက္ခန္ဓာ (ရုပ်) – ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ သဘော

ဝေဒနာက္ခန္ဓာ (နာမ်/စေတသိတ်) – ခံစားတတ်တဲ့ သဘော (ချမ်းသာ၊ ဆင်းရဲ၊ အလယ်အလတ်)

သညာက္ခန္ဓာ (နာမ်/စေတသိတ်) – မှတ်သားတတ်တဲ့ သဘော

သင်္ခါရက္ခန္ဓာ (နာမ်/စေတသိတ်) – ပြုလုပ် စေ့ဆော်တတ်တဲ့ သဘော (ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ)

ဝိညာဏက္ခန္ဓာ (နာမ်/စိတ်) – သိတတ်တဲ့ သဘော

ဒီနာမ်ခန္ဓာ လေးပါးဟာ အမြဲတမ်း တပေါင်းတည်းဖြစ်၊ တပေါင်းတည်းပျက် ကြပါတယ်။ ကိုယ့်ခန္ဓာကို ပြန်ကြည့်ပါ။ ဖောက်ပြန်တဲ့ ရုပ်၊ ခံစားတဲ့ ဝေဒနာ၊ မှတ်သားတဲ့ သညာ၊ စေ့ဆော်တဲ့ သင်္ခါရ၊ သိတဲ့ ဝိညာဏ် ကလွဲပြီး “ငါ” လို့ ပြစရာ တစ်ကွက်မှ မရှိပါဘူး။ ဒါကို အကြိမ်ကြိမ် ဆင်ခြင်ပါ။

အဆင့် (၂) – အကြောင်းအကျိုးကို မြင်ခြင်း (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် နားလည်ခြင်း)

ရုပ်နာမ်ပဲ ရှိတယ်ဆိုတာ သိပြီဆိုရင်၊ “ဒီရုပ်နာမ်တွေ ဘယ်ကရောက်လာတာလဲ” ဆိုတာ ဆက်သိဖို့ လိုပါတယ်။ ဒီရုပ်နာမ်တွေကို ဘယ်ဖန်ဆင်းရှင်ကမှ ဖန်ဆင်းထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်လာတာ” သက်သက်ပါ။

အတိတ်ဘဝ သေခါနီး (စုတိချိန်) မှာ အမှန်တရားကို မသိတဲ့ “အဝိဇ္ဇာ” ကြောင့် ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ “သင်္ခါရ” (ကံ) တွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကံက မိဘနှစ်ပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်တဲ့အခါ “ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်” (အကြောင်း) ဖြစ်လာပြီး၊ ဒီဘဝ “ရုပ်နာမ်” (အကျိုး) အသစ် ထပ်ဖြစ်လာတာပါ။ အခုဘဝမှာလည်း အဝိဇ္ဇာနဲ့ ဆက်နေသွားရင် နောက်ဘဝ ရုပ်နာမ် ထပ်ဖြစ်ဦးမှာပါပဲ။ ဒါကို သံသရာလည်တယ်လို့ ခေါ်ပါတယ်။

လက်ရှိဘဝမှာလည်း ဒီရုပ်နာမ်ယန္တရားကြီးက အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး အဆက်မပြတ် လည်ပတ်နေပါတယ်။

ရုပ်နာမ် ဖြစ်လာတဲ့အတွက် မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ တံခါးပေါက် ၆ ခု (ဒွါရ/သဠာယတန) ဖြစ်လာတယ်။

အဲဒီတံခါးပေါက်တွေကို အဆင်း၊ အသံ စတဲ့ အာရုံတွေ လာတိုက်တဲ့အခါ “ထိတွေ့မှု (ဖဿ)” ဖြစ်တယ်။

ဖဿကြောင့် “ခံစားမှု (ဝေဒနာ)” ဖြစ်တယ်။

ဝေဒနာ နဲ့ သညာ (အမှတ်အသား) ပေါ် မူတည်ပြီး “လိုချင်မှု (တဏှာ)”၊ “ငါလို့ ထင်မှု (ဒိဋ္ဌိ)” နဲ့ “မာန” တွေ ဖြစ်လာတယ်။

တဏှာ ရင့်ကျက်သွားတဲ့အခါ မရမနေ လိုချင်တဲ့ “စွဲလမ်းမှု (ဥပါဒါန်)” ဖြစ်လာတယ်။

ဥပါဒါန်ကြောင့် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ ဆိုတဲ့ “အလုပ် (ကံ)” တွေ လုပ်ဖြစ်တယ်။

ဒီဖြစ်စဉ် တစ်လျှောက်လုံးမှာ “ငါ လိုချင်တယ်၊ ငါ လုပ်တယ်၊ ငါ ခံစားရတယ်” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။ အကြောင်းကြောင့် အကျိုး ဆက်တိုက် ဖြစ်နေတာ သက်သက်ပါ။ အဲဒါကို မသိဘဲ “ငါ” လို့ ဝင်ဝင်ပြီး နာမည်တပ်၊ နှလုံးသွင်း မှားနေတဲ့အတွက် (အတ္တဒိဋ္ဌိ ဝင်နေတဲ့အတွက်) လောဘ၊ ဒေါသ စတဲ့ ကိလေသာတွေ အမြဲ တိုးပွားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် စိတ်တစ်ခု ဖြစ်တိုင်း၊ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု လုပ်တိုင်း “ဒါဟာ ငါလုပ်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ဘယ်အကြောင်းကြောင့် ဒီအကျိုးဖြစ်ရတာလဲ” လို့ အမြဲ ဆင်ခြင်ပြီး၊ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ပဲလို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်တဲ့အထိ အားထုတ်ရပါမယ်။

အဆင့် (၃) – အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ကို လက်တွေ့ ရှုမှတ်ခြင်း (ဖြစ်ပျက်ရှုခြင်း)

ရုပ်နာမ်နဲ့ အကြောင်းအကျိုးကို ခွဲခြားသိပြီဆိုရင်၊ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ ပေါ်လာသမျှကို စောင့်ကြည့်ပြီး လက်တွေ့ ရှုမှတ်ရပါတော့မယ်။ အကြောင်းတရား ပြုပြင်လို့ ဖြစ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ် အားလုံးကို “သင်္ခါရတရား” လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီသင်္ခါရတရားတွေဟာ-

အနိစ္စ: တစ်စက္ကန့်လေးတောင် မငြိမ်ဘဲ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတယ်။

အနတ္တ: “ငါ” လည်း မဟုတ်၊ ငါလည်း မပိုင်ဆိုင်၊ သူ့အကြောင်းနဲ့သူ ဖြစ်ပြီး သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတယ်။

ဒုက္ခ: ကိုယ့်အလိုလည်း မလိုက်၊ အမြဲလည်း ပျက်စီးနေတဲ့အတွက် ဘာအနှစ်သာရမှ မရှိတဲ့၊ စက်ဆုပ်စရာ အသုံးမကျမှုကြီး သက်သက်ပဲ။

ဒီသုံးပါးထဲမှာ “အနိစ္စ (ဖြစ်ပျက်)” ကို အဓိကထားပြီး အထူး ရှုမှတ်ရပါမယ်။ မြင်စိတ်၊ ကြားစိတ်၊ နာကျင်တဲ့ ဝေဒနာ၊ တွေးတောတဲ့စိတ်… ပေါ်လာသမျှ စိတ်တိုင်းကို သတိထားကြည့်ပါ။ ပေါ်လာတိုင်း “ဖြစ်တယ်” လို့ သိပေး၊ ပျောက်သွားတိုင်း “ပျက်သွားပြီ” လို့ ဆုံးဖြတ်ပေးပါ။ “သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ” (သင်္ခါရတရား အားလုံးဟာ မမြဲပါ) ဆိုတဲ့အတိုင်း ဖြစ်ပျက်နေမှုကို အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။

ဒီလို အဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်နေတာဟာ လောကီ မဂ္ဂင်ငါးပါး ကို ပွားများနေတာပါပဲ။

သတိထားနေတာ (သမ္မာသတိ)

အားထုတ်နေတာ (သမ္မာဝါယမ)

စိတ်မလွင့်ဘဲ တည်ကြည်နေတာ (သမ္မာသမာဓိ)

အမှန်အတိုင်း ကြံစည်တာ (သမ္မာသင်္ကပ္ပ)

ဖြစ်ပျက် (အနိစ္စ)၊ ငါမပါ (အနတ္တ)၊ ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) လို့ ဆုံးဖြတ်တာ (သမ္မာဒိဋ္ဌိ)

ဒီနေရာမှာ အချိန်အများဆုံး ပေးရပါမယ်။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်မှာ “ဖြစ်ပျက်” တွေချည်း မြင်လာပြီဆိုရင်၊ တခြားသူတွေကို ကြည့်တဲ့အခါမှာလည်း “ယောက်ျား မိန်းမ မဟုတ်ဘူး၊ အနတ္တ ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်ကြီးတွေပါလား” လို့ မြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ဖြစ်ပျက်တွေကို ဆက်တိုက်ရှုဖန်များလာတဲ့အခါ၊ အပျက်တွေချည်း ဆက်တိုက်မြင်လာပြီး (ဘင်္ဂဉာဏ်)၊ ဒီခန္ဓာကြီးဟာ “ဒုက္ခ” (စက်ဆုပ်စရာ၊ အသုံးမကျတာကြီး) ပဲ လို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချကာ၊ အကြီးအကျယ် ငြီးငွေ့ မုန်းတီးလာပါလိမ့်မယ် (နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်)။

မုန်းလာတဲ့အခါ ဒီသင်္ခါရတရားတွေကနေ အမြန်ဆုံး လွတ်မြောက်ချင်စိတ် (မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်) ပြင်းပြလာပါမယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ “ဒါတွေဟာ အနတ္တ၊ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတာ၊ ထွက်ပြေးလို့လည်း မရဘူး” လို့ နားလည်ပြီး၊ ဖြစ်ပျက်တွေအပေါ် ချစ်ခြင်း မုန်းခြင်း ကင်းစွာ လျစ်လျူရှု စောင့်ကြည့်နိုင်တဲ့ “သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်” ဆီကို ဆိုက်ရောက်သွားပါလိမ့်မယ်။

ဒီအဆင့်အထိ လမ်းညွှန်ပြသပေးခြင်းဟာ ကလျာဏမိတ္တ (မိတ်ဆွေကောင်း) တစ်ယောက်ရဲ့ တာဝန် ပြီးမြောက်ခြင်းပါပဲ။

(သတိပြုရန် – ဤစာကို တစ်ထိုင်တည်း ဖတ်ရုံဖြင့် အကျိုးမရှိနိုင်ပါ။ ဖတ်ရင်း၊ နားလည်ရင်း၊ ခန္ဓာမှာ လက်တွေ့ ရှုပွားဆင်ခြင်မှသာလျှင် တကယ့် အနှစ်သာရကို ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။)