ထေရဝါဒ သာသနာဆိုသည်မှာ ပထမသင်္ဂါယနာတင်ပွဲတွင် မဟာသာဝက မထေရ်ကြီးများက “မည်သည့်အရာကိုမျှ ထပ်မံဖြည့်စွက်ခြင်း၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း မလုပ်တော့ဘဲ မူလအတိုင်းသာ ထားရှိမည်” ဟု သဘောတူ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည့် မူဝါဒကို တိတိကျကျ လိုက်နာသော အစုအဖွဲ့ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထေရဝါဒ သာသနာသည် အင်မတန်မှ တန်ဖိုးကြီးမားလှပါသည်။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်စဉ်က သုတ် နှင့် ဝိနည်း ဟူ၍သာ သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ မပြောင်းလဲပါဘူးဟု ခံယူထားသည့်ကြားမှ နောင်အခါတွင် အသစ်ထည့်သွင်း ပြောင်းလဲထားမှုများ၏ လက်စလက်နများကို တွေ့မြင်နေရပါသည်။

ထိုသို့ ပြောင်းလဲမှုများထဲတွင် အဘိဓမ္မာကို ထည့်သွင်းလာခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အထူးတလည် ကန့်ကွက်လိုခြင်း မရှိပါ။ တရားတော်များ ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေခြင်းကိုပင် ကျေးဇူးတင်ရမည် ဖြစ်ကာ၊ အဘိဓမ္မာကို လက်မခံသူများထဲတွင် ကျနော် လုံးဝ မပါဝင်ပါ။ သို့သော် အလေးအနက် ထောက်ပြလိုသည်မှာ ပိဋကတ်တော်ထဲသို့ နောက်ထပ် အသစ်ထည့်သွင်းမှုများ ပြုလုပ်ရာတွင်၊ ဘုရားဟောယောင်ဆောင်ထားသည့် တရားများ ပါဝင်လာခြင်းကတော့ အလွန်အန္တရာယ်ကြီးမားလှပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဒေဝဒူတသုတ္တန်တွင် ပါဝင်သော ယမမင်းကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များသည် ပထမသင်္ဂါယနာ နောက်ပိုင်းမှသာ မသိမသာ လှည့်ပတ်ထည့်သွင်းထားသော အချက်အလက်များ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ပါဝင်နေနိုင်သည်ဟု သုံးသပ်မိပါသည်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ပိဋကတ်သုံးပုံသည် ရှိသင့်သလောက် စင်ကြယ်မှု ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ဖတ်ကြည့်လိုက်တိုင်း ကြည်ညိုဖွယ်ရာများသာ ဖြစ်ပါသည်။ ပြဿနာ အကြီးအကျယ် ဖြစ်နေရသည်မှာ ဗုဒ္ဓ၏ အဆုံးအမကို “ဘာသာတရား” ဟူသော ခေါင်းစဉ်တပ်၍ လိုရာဆွဲသုံးခြင်း၊ ဋီကာ နှင့် အဋ္ဌကထာ ဟူသော အမည်ခံကာ အလွန်အမင်း ချဲ့ထွင်ရေးသားထားခြင်းများကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဤနေရာများတွင် ထင်သလို လွတ်လွတ်လပ်လပ် ချဲ့ထွင်ရေးသားထားကြသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား၏ ဉာဏ်တော်အနန္တကို ယုံကြည်လက်ခံသော်လည်း၊ အဋ္ဌကထာများထဲတွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားလွန်းသော ချီးမွမ်းခန်း အသစ်များ တီထွင်ရေးသားခြင်းသည် မြင်းထိန်းငတေကဲ့သို့ ဖြစ်နေတတ်ပါသည်။ ထိုစာများသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်ကို ပိုမိုမတက်စေသည့်အပြင်၊ သာသနာတော်ကိုပင် ဒုက္ခပေးသော စာများ ဖြစ်လာတတ်ပါသည်။ ဓမ္မသင်္ဂဏီ ရုပ်ပိုင်းလာ အချက်အလက်များနှင့် အဋ္ဌကလာပ် ကိစ္စများ အကြီးအကျယ် ကွဲလွဲနေခြင်းသည် ယင်းအတွက် သက်သေပင် ဖြစ်ပါသည်။

မြတ်စွာဘုရား၏ မူရင်းတရားတော်များတွင် ပါဝင်သော စကားလုံးများကို တစ်လုံးချင်း သေချာစွာ ဖတ်ရှုနားလည်မည်ဆိုလျှင်၊ မဂ်ဖိုလ်အတွက် ဓမ္မစကြာ နှင့် အနတ္တလက္ခဏာသုတ် စသည်တို့သည်ပင် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရန် အလုံလောက်ဆုံးသော အနှစ်သာရများ ဖြစ်ကြပါသည်။ (ဤနေရာတွင် “အနတ္တ” ဆိုသည်မှာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဟု လက်မြှောက်အရှုံးပေးရမည့် အဆိုးမြင်ဝါဒ လုံးဝ မဟုတ်ဘဲ၊ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာသိမြင်ပြီး သံသရာမှ လွတ်မြောက်အောင် ပညာရှိရှိ စီမံရမည့် တက်ကြွသော ကျင့်စဉ်ဖြစ်ကြောင်း အထူးသတိပြုရပါမည်။) ဤကျင့်စဉ်များကြောင့်လည်း ယနေ့တိုင် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ မကွယ်ပျောက်သေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် မျက်လုံးထဲ သဲဝင်သကဲ့သို့ နှောင့်ယှက်နေသော အချို့သော အဋ္ဌကထာများကိုတော့ သတိပြု ဖယ်ရှားရန် လိုအပ်ပါသည်။ (အဋ္ဌကထာတိုင်း အကျိုးမရှိဟု ဆိုလိုခြင်း မဟုတ်ပါ။)

“သဒ္ဓါတရား တက်တာပေါ့… ဟုတ်သော်ရှိ မဟုတ်သော်ရှိ” ဆိုသည့် အလွယ်တကူ တွေးခေါ်မှုများဖြင့်၊ ဗုဒ္ဓသာသနာကို ကိုယ့်အရပ်ထဲက သူငယ်ချင်းလို သဘောထားကာ ထင်ရာဆိုင်း ရေးသားထားမှုများ အလွန်များပြားလှပါသည်။ အရိယာမဟုတ်သူများ ရေးသားခဲ့သော ထိုစာများသည် သာသနာတွင်းရှိလူများကို ထွက်သွားစေရန် တွန်းပို့သလို၊ ဝင်လာမည့်သူများကိုလည်း တားဆီးပိတ်ပင်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပါသည်။ အမှန်တကယ် ကျနော်တို့ ခိုလှုံဆည်းကပ်ရမည်မှာ ဗုဒ္ဓ၊ ဗုဒ္ဓ၏ အဆုံးအမ ဓမ္မ နှင့် အရိယာသံဃာ များသာ ဖြစ်သင့်ပါသည်။ သမုတိသံဃာဟု ခေါ်ဆိုနေသော ကျန်ရဟန်းများ အနေဖြင့်လည်း အနည်းဆုံး သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခ) အဖြစ် မဖြစ်မနေ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေသူများသာ ဖြစ်သင့်ပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သင်္ကန်းတောင်းစဉ်က ဆိုခဲ့သော ကတိစကားနှင့် သမ္မာအာဇီဝကျမှုသည် တရားလမ်းကြောင်းအတွက် အလွန်အရေးကြီးသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

လူသားအားလုံး သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရန် တပြေးညီ ကျင့်ကြံနိုင်သည့် အခွင့်အရေးရှိသော်လည်း၊ ပစ္စည်းလေးပါး ထောက်ပံ့ရုံဖြင့် ရနိုင်မည်ဟူသော အယူအဆဖြင့် ငွေကြေး အကြီးအကျယ် အကုန်အကျခံရသည့် “ရေပေါ်ဆီ လူတန်းစား” တစ်ရပ်သဖွယ် ဘုန်းကြီးများကို ကိုးကွယ်နေရခြင်းသည် လက်ရှိ ကျပ်တည်းနေသော ခေတ်အခြေအနေတွင် မှန်ကန်မှုမရှိပါ။ သီလစောင့်ရုံ၊ ရဟန်းဆိုလျှင် ကုသိုလ်ရသည်ဆိုရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ပါ။ မည်သည့်ရဟန်းမဆို ကိုရင်ဘဝတွင် “သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ ကိုယ်တိုင် လွတ်မြောက်အောင် ကြိုးစားပါမည်” ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သင်္ကန်းတောင်းခဲ့ကြသည်ကို အမြဲသတိရရန် လိုအပ်ပါသည်။ ထိုသို့ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေမှသာလျှင် သေက္ခ (ကျင့်ဆဲ) ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် အများအကျိုးကို အမှန်တကယ် ဆောင်ရွက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ရတနာသုံးပါးတွင် ပါဝင်သော “သံဃာ” ဟူသည် အမှန်စင်စစ် အရိယာသံဃာများကိုသာ ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သို့ဆိုလျှင် လက်ရှိ သမုတိသံဃာများအနေဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အရမ်းအထင်ကြီးကာ မာနတက်နေကြသလား၊ တရားအားထုတ်ရန် တကယ်ရော လိုအပ်သလား ဆိုသည်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန်းစစ်စေချင်ပါသည်။ ဘုန်းကြီးများကို စာချရလောက်အောင် ကျနော် မမိုက်မဲသော်လည်း၊ ဆိုစရာရှိသည်ကိုတော့ တာဝန်အရ ဆိုရမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ တန်ဖိုးကြီးမားလှသော သာသနာတော်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင် တာဝန်ရှိသူအချင်းချင်း အသိပေးခြင်းဟုသာ သဘောထားစေလိုပါသည်။ သာသနာကို ဘိက္ခု၊ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ ဟူသော ထောက်တိုင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည်ဖြစ်ရာ ထောက်တိုင်အချင်းချင်း ပွင့်လင်းစွာ ဆွေးနွေးကြရန် လိုအပ်ပါသည်။

“တရားမအားထုတ်ဘဲ စာပဲသင်မယ်၊ သာသနာ မကွယ်အောင် စောင့်ရှောက်မယ်” ဆိုသည့် ဆင်ခြေသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် ကောင်းသော်လည်း၊ တကယ့် လက်တွေ့ ဝိပဿနာအလုပ်ကို မလုပ်လျှင်တော့ ရဟန်းတစ်ပါး၏ တာဝန်ကျေသည်ဟု လုံးဝ ပြော၍မရပါ။ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရန် သင်္ကန်းတောင်းခဲ့ပြီးနောက်၊ ဘုန်းကြီးဖြစ်လာချိန်တွင် “စာကျက်ရင် ပြီးတာပဲ၊ ဘွဲ့ရအောင် လုပ်မယ်၊ ဆွမ်းခံစားမယ်၊ မိန်းမမယူဘူး၊ ဝိနည်းကို လိုက်နာသင့်သလောက် လိုက်နာမယ်” ဆိုသည့် အယူအဆသို့ မည်သို့ ပြောင်းလဲသွားသနည်း ဆိုသည်မှာ စဉ်းစား၍ပင် မရနိုင်အောင် ဖြစ်ရပါသည်။ ဝိနည်းကို မည်မျှပင် တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာစေကာမူ၊ ရဟန်းတိုင်းသည် သံသရာမှ လွတ်မြောက်အောင် ကြိုးစားပါမည်ဟူသော ကတိဖြင့် သင်္ကန်းကို လဲလှယ်ထားသူများ ဖြစ်ကြရာ၊ ကိုယ့်စကားကိုယ်တည်သော ယောက်ျားကောင်းများ ဖြစ်ရန် လိုအပ်လှပါသည်။ သမုတိသံဃာများထဲတွင် ယောက်ျားပေါ့များ များပြားနေခြင်းသည် သာသနာအတွက် အပေါင်းလက္ခဏာ လုံးဝ မဟုတ်ပါ။

သာသနာကွယ်ရန် အချိန်အဝေးကြီး လိုပါသေးသည်။ သို့သော် သာသနာတော် နှစ် ၅၀၀၀ တည်မည် ဆိုသော စကားသည် အဋ္ဌကထာသက်သက် မဟုတ်ဘဲ အမှန်တကယ်ဖြစ်ခဲ့လျှင်တောင်မှ၊ နောင်ကျန်ရှိနေမည့် နှစ် ၂၀၀၀ ကျော်အတွက် ယခုခေတ်မှာပင် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ များများပေါ်ထွန်းလာရန် အထူးလိုအပ်နေပါသည်။ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာများဘက်ကတော့ ပြောစရာရှိသည်ကို ပြော၊ အားထုတ်စရာရှိသည်ကို လက်တွေ့အားထုတ်ကာ၊ စာရေးသားဖြန့်ဝေမှုများကို အဆက်မပြတ် လုပ်ဆောင်နေကြပြီ ဖြစ်ပါသည်။ ရဟန်းများဘက်ကရော တရားအားထုတ်ဖို့ စိတ်ကူးများ ရှိကြပါရဲ့လား ဆိုသည်က အလွန် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလှပါသည်။

သင်္ကန်းနှင့် သံသရာလွတ်မြောက်ရေးကို လဲလှယ်ထားသော ရဟန်းများသည် တကယ်တမ်းဆိုလျှင် တရားထူးမရမချင်း မိမိ၏ ကတိအတွက် ကြီးမားသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို ထမ်းပိုးထားရသကဲ့သို့ ခံစားနေရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ သတိသံဝေဂဖြင့် ကြိုးပမ်းကြမှသာလျှင်၊ အရိယာသံဃာများ အဆက်မပြတ် ထွက်ပေါ်လာပြီး သံဃာရတနာ၏ အရောင်အဝါ ထွန်းတောက်ကာ သာသနာတော်ကြီး အမှန်တကယ် သန့်စင်သွားမည့် အချိန်အခါကို မျှော်လင့်နိုင်မည် ဖြစ်ပါကြောင်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။