ကျနော်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ “တရားအားထုတ်နေတယ်” ဆိုတဲ့ လူတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအထဲက အများစုဟာ ဘာသာရေး အခွံတွေ၊ ရိုးရာဓလေ့တွေ (သီလဗ္ဗတပရာမာသ) နောက်ကို လိုက်နေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် တကယ်ပဲ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ “အရှိကို အရှိအတိုင်း” မြင်အောင် ကြိုးစားနေတာလား ဆိုတာ ခွဲခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်ရေး လမ်းကြောင်းပေါ် ရောက်နေတဲ့၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ဖြုတ်ချဖို့ လက်တွေ့ကျင့်ကြံနေတဲ့ သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခအလောင်းအလျာ) တစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်နေသဘောထား (Mindset) ဘယ်လို ရှိသလဲ ဆိုတာကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တင်ပြပေးသွားပါမယ်။

၁။ ဘာသာရေး အခွံတွေကို စွန့်လွှတ်ထားခြင်း (Breaking the Shells)

သေက္ခအလောင်းအလျာ တစ်ယောက်ဟာ ဘုရားပန်း ဘယ်နှစ်ပွင့် ကပ်ရမယ်၊ ဘယ်ထောင့်က ရေလောင်းရမယ် ဆိုတဲ့ ထုံးတမ်းစဉ်လာတွေကို အဓိက မထားတော့ပါဘူး။ ယတြာချေတာ၊ ဂြိုဟ်ပြေနံပြေ လုပ်တာတွေနဲ့ လွတ်မြောက်မှု မရနိုင်ဘူးဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိနေပါပြီ။

သူတို့ ဘုရားရှိခိုးတယ်၊ ပန်းကပ်တယ် ဆိုရင်တောင် “ငါ ကုသိုလ်ရချင်လို့၊ ငါ ချမ်းသာချင်လို့” ဆိုတဲ့ လောဘ၊ ဒိဋ္ဌိတွေနဲ့ မလုပ်တော့ပါဘူး။ “စွန့်လွှတ်ခြင်း” သက်သက်၊ “ရိုသေကိုင်းရှိုင်းခြင်း” သက်သက်နဲ့သာ လုပ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အဓိက အာရုံစိုက်မှုက အပြင်ဘက်က အခမ်းအနားတွေမှာ မရှိတော့ဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အတွင်းစိတ် (ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်) ပေါ်မှာသာ ရှိပါတယ်။

၂။ “ငါ” ကို အမြဲတမ်း စောင့်ကြည့်နေခြင်း (Continuous Mindfulness)

သေက္ခအလောင်းအလျာ တစ်ယောက်ရဲ့ အထင်ရှားဆုံး လက္ခဏာကတော့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ စိတ္တာနုပဿနာ (စိတ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း) ကို လက်ကိုင်ထားတာပါပဲ။ ရုံးမှာ အလုပ်လုပ်နေရင်းဖြစ်ဖြစ်၊ ကားမောင်းနေရင်းဖြစ်ဖြစ်၊ မိသားစုနဲ့ စကားပြောနေရင်းဖြစ်ဖြစ် သူတို့ဟာ ကိုယ့်စိတ်ကို အမြဲတမ်း မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့် (Just Knowing) နေပါတယ်။

ဒေါသထွက်လာရင် “ငါ ဒေါသထွက်တယ်” လို့ မခံစားတော့ဘူး။ “ဪ… ဒေါသစိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ သိလိုက်တယ်။

လောဘဖြစ်လာရင်လည်း “ဪ… လိုချင်တဲ့ စိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား” လို့ သိလိုက်တယ်။

ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အထင်ကြီးတဲ့ မာနဝင်လာရင်လည်း “ဪ… မာနစိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ ချက်ချင်း သိလိုက်တယ်။

အဲဒီလို ‘သိ’ လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်တိုင်းဟာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကို ခွာချနေတာဖြစ်ပြီး၊ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေရဲ့ အလုပ်လုပ်နေမှု သက်သက်ကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ အနတ္တအမြင်ဖြင့် လောကဓံကို ရင်ဆိုင်ခြင်း (Embracing Anatta)

သေက္ခအလောင်းအလျာ ဟာ “အနတ္တ” ကို “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ (Pessimism) အဖြစ် မခံယူထားပါဘူး။ အနတ္တဆိုတာ တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ မဟုတ်ဘဲ၊ “အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု” (Law of Causality) ကို နားလည်ပြီး မှန်ကန်စွာ စီမံခိုင်းတာလို့ တိတိကျကျ သဘောပေါက်ထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် စီးပွားရေး အဆင်မပြေတာ၊ အလုပ်မှာ ပြဿနာတက်တာ စတဲ့ လောကဓံတွေ ကြုံလာရတဲ့အခါ “ငါတော့ ဒုက္ခရောက်ပါပြီ၊ ကံမကောင်းလို့ပါလေ” ဆိုပြီး ငုတ်တုတ်ထိုင် မငိုပါဘူး။

“ဒီပြဿနာဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝတရား (ဓမ္မ) သက်သက်ပဲ။ ငါ့ အပြစ်လည်း မဟုတ်ဘူး၊ ဘယ်သူ့ အပြစ်မှလည်း မဟုတ်ဘူး” လို့ အရှိအတိုင်း ကြည့်ပါတယ်။ ပြီးရင် အဲဒီ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ လိုအပ်တဲ့ “အကြောင်းတရား” (ဥပမာ- ကြိုးစားအားထုတ်မှု၊ မှန်ကန်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်) တွေကို “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲမပါဘဲ ပညာဉာဏ်နဲ့ ပြတ်ပြတ်သားသား စီမံဆောင်ရွက်ပါတယ်။

၄။ ကံတရားကို ထိုင်မစောင့်ခြင်း (Proactive Approach)

သေက္ခအလောင်းအလျာ တစ်ယောက်ဟာ အရာရာကို အတိတ်ကံအပေါ် ပုံချပြီး မနေပါဘူး။ ဘုရားရှေ့မှာ ဆုတောင်းပြီး ကယ်တင်ရှင်ကို ထိုင်မစောင့်ပါဘူး။ လွတ်မြောက်မှု ဆိုတာ ကိုယ်တိုင် ပြဋ္ဌာန်းယူရမယ် ဆိုတာကို ယုံကြည်ပါတယ်။

အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတဲ့အတိုင်း…

သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်လိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ

စိတ်ရဲ့ ဖြစ်ပျက်အပေါ် မျက်ခြည်မပြတ် စူးစိုက်တဲ့ စိတ္တ

အရှိတရားကို သိမြင်ဖို့ အဆက်မပြတ် ကြိုးစားအားထုတ်တဲ့ ဝီရိယ

အကြောင်းအကျိုး ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်တဲ့ ဝီမံသ (ပညာဉာဏ်)

ဒီ အဓိပတိတရား လေးပါးကို လက်နက်သဖွယ် ဆုပ်ကိုင်ပြီး၊ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရသမျှ အခက်အခဲ၊ စိတ်အနှောင့်အယှက် မှန်သမျှကို ဉာဏ်ပွင့်စရာ အရှုခံ အာရုံတွေ အဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ပါတယ်။

၅။ သူတစ်ပါးအပေါ် ဝေဖန်မှု ကင်းခြင်း (Non-judgmental View)

ဒါဟာ သေက္ခအလောင်းအလျာ တွေရဲ့ အင်မတန် ထူးခြားတဲ့ စိတ်နေသဘောထားပါ။ သူတို့ဟာ “ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်တွေရဲ့ အလုပ်လုပ်နေမှု သက်သက်ပဲ ရှိတယ်” (အနတ္တ) ဆိုတာကို နားလည်ထားတဲ့အတွက်၊ တခြားသူတွေရဲ့ အမှားတွေ၊ အားနည်းချက်တွေကို တွေ့တဲ့အခါ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ရှုတ်ချတာမျိုး မလုပ်တော့ပါဘူး။

သူတစ်ပါး ဒေါသထွက်နေတာ၊ မိုက်မဲနေတာကို မြင်ရင် “သူ မကောင်းလို့” လို့ မမြင်ဘဲ၊ “သူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဒေါသဆိုတဲ့ နာမ်တရား၊ မောဟဆိုတဲ့ နာမ်တရားတွေ အလုပ်လုပ်နေတာပါလား” လို့ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ (Objectively) ပဲ ကြည့်ပါတယ်။

နိဂုံး

မိတ်ဆွေတို့…

သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခအလောင်းအလျာ) ဆိုတာ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပါဘူး။ တောထဲတောင်ထဲ သွားနေစရာလည်း မလိုပါဘူး။ ခင်ဗျားတို့ ကျနော်တို့လို လူဝတ်ကြောင်တွေ၊ အိမ်ထောင်ရှင်တွေ၊ ရုံးဝန်ထမ်းတွေလည်း သေက္ခအလောင်းအလျာ ဖြစ်နိုင်သလို အားထုတ်ရင်း သေက္ခ ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

အဓိကကတော့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကြီးကို ဖြုတ်ချဖို့၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်တိုင် အရှိအတိုင်း စောင့်ကြည့်ဖို့ (စိတ္တာနုပဿနာ) နဲ့၊ အဓိပတိတရား လေးပါးကို အသုံးပြုပြီး ကိုယ့်လမ်းကိုယ် တည့်တည့်ဖောက်ဖို့ သတ္တိရှိဖို့ပဲ လိုပါတယ်။

ဒီဆောင်းပါးမှာ ဖော်ပြခဲ့တဲ့ စိတ်နေသဘောထား (၅) ချက်ကို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်တိုက်စစ်ကြည့်ပါ။ ခင်ဗျားဟာ ရိုးရာဓလေ့တွေနောက် လိုက်နေတဲ့ သာမန် ပုထုဇဉ်လား၊ ဒါမှမဟုတ် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ တကယ် လွတ်မြောက်ဖို့ လမ်းစလျှောက်နေတဲ့ သေက္ခအလောင်းအလျာ လား ဆိုတာ အဖြေထွက်လာပါလိမ့်မယ်။

အမှန်တရားဆိုတာ ကိုယ်တိုင်ကြည့်မှ မြင်ရတာပါ။

ထက်အောင်