ကျနော်တို့ မြန်မာလူမျိုးတွေဟာ အင်မတန် ရက်ရောကြပါတယ်။ ဘုရားတည်၊ ကျောင်းဆောက်၊ ကထိန်ခင်း၊ ဆွမ်းလောင်း၊ လမ်းတံတားလှူ စတဲ့ အလှူအတန်းတွေဆိုရင် ဘယ်နိုင်ငံက လူမျိုးတွေနဲ့မှ မတူအောင် သဒ္ဒါတရား ထက်သန်ကြတယ်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး အလှူရေစက် လက်နဲ့မကွာ လုပ်နေကြတဲ့ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ဒီလောက်တောင် အလှူရေစက် လက်နဲ့မကွာ လုပ်နေကြပါလျက်နဲ့၊ ကျနော်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ၊ ကျနော်တို့ နိုင်ငံမှာ ဘာလို့ အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ (အထူးသဖြင့် သောတာပန်တွေ) ပေါများ မနေရတာလဲ။ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်သွားတဲ့သူတွေ ဘာလို့ ရှားပါးနေရတာလဲ။

ဒီမေးခွန်းဟာ အင်မတန် စဉ်းစားစရာ ကောင်းသလို၊ အဖြေကလည်း ရှင်းပါတယ်။ ဒါန (အလှူအတန်း) လုပ်တာကို အပြစ်ပြောနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါနဆိုတာ လောဘ (တွယ်တာမှု) ကို ခွာချတဲ့ နေရာမှာ အင်မတန် ကောင်းမွန်တဲ့ အလုပ်ပါ။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက ကျနော်တို့ အများစုဟာ အလှူအတန်း လုပ်တဲ့အခါ “အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်တဲ့ ဉာဏ်” မပါဘဲ၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တ (Ego) ကြီးကို အခြေခံပြီး လှူနေကြလို့ပါပဲ။ အဲဒီ “ငါ” ကပဲ ကျနော်တို့ကို သံသရာထဲမှာ ပြန်ချုပ်နှောင်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဆောင်းပါးမှာ ဒါနလုပ်ခြင်းနဲ့ လွတ်မြောက်ခြင်း (သောတာပတ္တိမဂ်) အကြားက လွဲချော်နေတဲ့ အဆက်အစပ်တွေကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ရှင်းထုတ်ပြချင်ပါတယ်။

ဒါနထဲက ‘ငါ’ ဆိုတဲ့ ထောင်ချောက်

လူတော်တော်များများ အလှူလုပ်တဲ့အခါ ဘယ်လို စိတ်နဲ့ လှူကြသလဲ ဆိုတာကို အရှိအတိုင်း ပြန်ကြည့်ပါ။

“ဒီအလှူကို ‘ငါ’ လှူတာ”

“ဒီကျောင်းကြီးကို ‘ငါ’ ဆောက်ထားတာ”

“‘ငါ့’ နာမည်ကို ကမ္ပည်းထိုးရမယ်”

“ဒီကုသိုလ်ကြောင့် နောင်ဘဝမှာ ‘ငါ’ ချမ်းသာရမယ်၊ နတ်ပြည်ရောက်ရမယ်”

ဒီအတွေးတွေထဲမှာ ဘာတွေ ပါနေသလဲ။ “ငါ” ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (အစွဲ) အပြည့်အဝ ပါနေပါတယ်။ လှူလိုက်တဲ့ ပစ္စည်းအပေါ်မှာ တွယ်တာတဲ့ လောဘကို စွန့်လွှတ်လိုက်နိုင်ပေမယ့်၊ အဲဒီ စွန့်လွှတ်လိုက်တဲ့ အလုပ်အပေါ်မှာ “ငါ လုပ်နိုင်တယ်” ဆိုတဲ့ မာန၊ “ငါ လှူတာ” ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ၊ “ငါ ပြန်ရမှာ” ဆိုတဲ့ နောက်ထပ် လောဘအသစ် တစ်ခုနဲ့ အစားထိုးလိုက်တာပါပဲ။

တကယ်တော့ သောတာပန်ဖြစ်တယ် ဆိုတာ အဲဒီ “ငါ” ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ ဆိုတဲ့ သံယောဇဉ်တွေကို ဖြတ်တောက်နိုင်တာကို ခေါ်တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျနော်တို့က အလှူလုပ်တိုင်း လုပ်တိုင်းမှာ “ငါ” ကို ပြန်ပြန်ပြီး အစာကျွေးနေမယ်၊ “ငါ” ကို ပိုပိုပြီး ကြီးထွားအောင် လုပ်နေမယ် ဆိုရင်၊ ဘယ်လောက်ပဲ အလှူရေစက် လက်နဲ့မကွာ လုပ်လုပ်၊ သောတာပန်ဖြစ်ဖို့ လမ်းစက အဝေးကြီး ဝေးနေဦးမှာပါပဲ။ အခွံသက်သက် ဘာသာရေး အလေ့အကျင့်တွေ၊ ရိုးရာဓလေ့တွေ (သီလဗ္ဗတပရာမာသ) ထဲမှာပဲ နစ်မွန်းနေဦးမှာပါ။

သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခ) ၏ အလှူ

ဒီနေရာမှာ ကျနော်တို့ရဲ့ ရည်မှန်းချက်ဖြစ်တဲ့ လူ၊ ရဟန်း အရိယာများ ပေါ်ထွန်းရေးအတွက် အရေးကြီးတဲ့ အယူအဆ တစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ အရိယာ မဖြစ်သေးပေမယ့်၊ သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခ) တစ်ယောက်ဟာ အလှူအတန်း လုပ်တဲ့အခါ သာမန် ပုထုဇဉ်တွေနဲ့ ဘယ်လို ကွာခြားသွားသလဲ ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ကြည့်ပါ။

သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခ) ဟာ အလှူလုပ်တဲ့အခါ ကောင်းကင်ဘုံကို မျှော်လင့်ပြီး မလှူပါဘူး။ နောင်ဘဝ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ရဖို့အတွက် မျှော်လင့်ပြီး မလှူပါဘူး။ သူတို့ လှူတာဟာ “စွန့်လွှတ်ခြင်း” သက်သက်အတွက်ပါ။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ကပ်ငြိနေတဲ့ “နှမြောဝန်တိုမှု” (မစ္ဆရိယ) နဲ့ “တွယ်တာမှု” (လောဘ) ကို ဖြတ်တောက်ချင်တဲ့ ဆန္ဒသက်သက်နဲ့ လှူတာပါ။

ပိုပြီး အရေးကြီးတာက လှူနေတဲ့ အချိန်မှာ သူတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို သူတို့ ပြန်စောင့်ကြည့်နေတာပါပဲ (စိတ္တာနုပဿနာ)။

လှူချင်တဲ့ စိတ်ကလေး ပေါ်လာရင် “ဪ… လှူချင်တဲ့ စေတနာ (နာမ်တရား) လေး ပေါ်လာပါလား” လို့ သိတယ်။

လှူနေတဲ့ အချိန်မှာ ပီတိဖြစ်လာရင် “ဪ… ဝမ်းမြောက်တဲ့ ပီတိစိတ်လေး ဖြစ်ပေါ်နေပါလား” လို့ သိတယ်။

လှူပြီးသွားလို့ “ငါ လှူလိုက်နိုင်ပြီ” ဆိုတဲ့ မာနလေး ခေါင်းထောင်လာရင်လည်း “ဪ… မာနစိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ ချက်ချင်း သိလိုက်ပြီး အရှိအတိုင်း စောင့်ကြည့်လိုက်တယ်။

ဒီလို စောင့်ကြည့်လိုက်တဲ့အတွက် လှူနေတာဟာ “ငါ” မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ “စေတနာ” ဆိုတဲ့ နာမ်တရား၊ ယူဆောင်ပေးကမ်းနေတဲ့ “ရုပ်တရား” တို့ရဲ့ ဖြစ်စဉ် (Process) သက်သက်ပဲ ရှိတယ် ဆိုတဲ့ အရှိတရားကို ဉာဏ်နဲ့ ထွင်းဖောက် မြင်လာပါတယ်။ ဒါဟာ ဒါနကို အခြေခံပြီး ဝိပဿနာဉာဏ် (အနတ္တအမြင်) ဘက်ကို ကူးပြောင်းသွားတာပါပဲ။

ရေစက်ချခြင်းနှင့် စိတ္တာနုပဿနာ လက်တွေ့

လက်တွေ့ဘဝမှာ ကျနော်တို့ ရေစက်ချတဲ့ အချိန်ကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။

“ဒီကုသိုလ်ကြောင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရပါလို၏” လို့ ပါးစပ်ကတော့ ရွတ်နေကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ စိတ်ထဲမှာတော့ “ငါ့ သားလေး စာမေးပွဲ အောင်ပါစေ၊ ငါ့ စီးပွားရေး အဆင်ပြေပါစေ၊ ကျန်းမာပါစေ” ဆိုတဲ့ လောကီ ဆုတောင်းတွေက အပြည့်ပါ။

တကယ် လွတ်မြောက်ချင်တယ်၊ သောတာပန်ဖြစ်ချင်တယ် ဆိုရင် အဲဒီ ရေစက်ချနေတဲ့ အချိန်ဟာ စိတ္တာနုပဿနာ အားထုတ်ဖို့ အကောင်းဆုံး အချိန်ပါပဲ။

ရေစက်ခွက်ကို ကိုင်ထားရင်း ရေစက်ချနေတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ၊ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်ထဲကို သေချာ ကြည့်ပါ။

“ငါ လှူလိုက်ရလို့ ကျေနပ်နေတဲ့စိတ်” ပေါ်လာသလား။ ပေါ်လာရင် ပေါ်လာမှန်း သိလိုက်ပါ။

“တခြားလူတွေ ငါ့ကို သာဓုခေါ်ကြမှာပဲ” လို့ တွေးပြီး ဂုဏ်ယူနေတဲ့စိတ် ပေါ်လာသလား။ ပေါ်လာရင် ပေါ်လာမှန်း သိလိုက်ပါ။

အဲဒီလို ‘သိ’ နေတဲ့ သတိဟာ “ငါ” မဟုတ်ပါဘူး။ အရှိကို အရှိအတိုင်း စောင့်ကြည့်နေတဲ့ ဓမ္မသဘော သက်သက်ပါ။ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ လောဘ၊ မာန၊ ဝမ်းမြောက်မှု အားလုံးဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာပဲ ဆိုတဲ့ အနိစ္စသဘောကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ အဲဒီ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ စိတ်တွေထဲမှာ “ငါ” လို့ အခိုင်အမာ ဆုပ်ကိုင်ထားစရာ ဘာမှ မရှိဘူးဆိုတဲ့ သဘာဝကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ ဒါဆိုရင် ခင်ဗျားရဲ့ အလှူရေစက်ချခြင်းဟာ သံသရာလည်စေမယ့် အလုပ် မဟုတ်တော့ဘဲ၊ သံယောဇဉ်ကို ဖြတ်တောက်မယ့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်အတွက် တကယ့် လက်နက်ကောင်း ဖြစ်သွားပါပြီ။

‘အနတ္တ’ ဆိုတာ ဘာမှ လုပ်လို့မရတော့ဘူး ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ မဟုတ်ဘူး

ဒီနေရာမှာ မလွဲမသွေ ရှင်းပြရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ “အရာရာဟာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်သက်သက်၊ အနတ္တပဲ ဆိုရင် ငါတို့ အလှူအတန်းတွေ လုပ်နေစရာ မလိုတော့ဘူးပေါ့။ လှူလည်း ငါမှ မဟုတ်တာ၊ မလှူလည်း ငါမှ မဟုတ်တာ” လို့ အယူမှား ဝင်လာတတ်ပါတယ်။

ဒါဟာ အင်မတန် အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ အတွေးအခေါ်ပါ။ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ အနတ္တဆိုတာ တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ခိုင်မြဲတဲ့ “ငါ” မရှိဘူးလို့ ပြောတာဖြစ်ပေမယ့်၊ “အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု” (Cause and Effect) ကြီးကတော့ တိတိကျကျကို အလုပ်လုပ်နေပါတယ်။

မီးထဲကို လက်နှိုက်ရင် ပူမယ်၊ လောင်မယ်။ ရေခဲကို ကိုင်ရင် အေးမယ်။ ဒီအကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်မှာ “ငါ” မပါပေမယ့်၊ ပူခြင်း အေးခြင်း ဆိုတဲ့ အကျိုးတရားတွေကတော့ အရှိအတိုင်း ပေါ်ပေါက်လာတာပါပဲ။

ထို့အတူပါပဲ။ အလှူအတန်း (ဒါန) ဆိုတဲ့ ကောင်းမြတ်တဲ့ အကြောင်းတရား (Cause) ကို လုပ်ရင်၊ စိတ်ချမ်းသာမှု၊ အထောက်အပံ့ကောင်းတွေ ရရှိမှုဆိုတဲ့ အကျိုးတရား (Effect) ကတော့ ဖြစ်လာမှာပါပဲ။ အနတ္တကို နားလည်တဲ့သူ (ဉာဏ်ရှိသူ) ဟာ အလှူမလုပ်ဘဲ နေတာမဟုတ်ပါဘူး။ သူဟာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တစွဲ မပါဘဲ၊ “အကြောင်းတရား” တွေကို ပိုပြီး ပြတ်ပြတ်သားသားနဲ့ မှန်မှန်ကန်ကန် ဆောင်ရွက်နိုင်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူလှူတဲ့ အလှူဟာ ပိုပြီး စင်ကြယ်သွားပါတယ်။

အဓိပတိတရား လေးပါးဖြင့် လမ်းဖောက်ခြင်း

ကျနော်တို့ လွတ်မြောက်ရေး လမ်းစဉ်မှာ လျှောက်လှမ်းတဲ့အခါ၊ အရာရာကို ထိုင်စောင့်နေလို့ မရပါဘူး။ “ကံပါရင် သောတာပန် ဖြစ်မှာပေါ့လေ” ဆိုပြီး ငုတ်တုတ်ထိုင်နေတာဟာ ဗုဒ္ဓဝါဒ မဟုတ်ပါဘူး။ လွတ်မြောက်မှုဆိုတာ ဆုတောင်းနေရုံနဲ့ မရဘဲ၊ ကိုယ်တိုင် ပြဋ္ဌာန်းယူရမယ့် အရာပါ။

အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတဲ့ စကားကို အမြဲ နှလုံးသွင်းထားပါ။

၁။ ဆန္ဒ (Chanda): ဒီသံသရာ ဒုက္ခကနေ တကယ် လွတ်မြောက်ချင်တဲ့၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ကို ရချင်တဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ ရှိရမယ်။ လှူတိုင်း လှူတိုင်းမှာ အဲဒီဆန္ဒကို ရှေ့တန်းတင်ရမယ်။ လောကီချမ်းသာကို မက်မောတဲ့ လောဘဆန္ဒ မဟုတ်ရဘူး။

၂။ စိတ္တ (Citta): ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ် ဖြစ်ပျက်မှုကို မျက်ခြည်မပြတ် စူးစူးစိုက်စိုက် သိနေရမယ်။ လှူနေရင်း ပေါ်လာတဲ့ စိတ်တွေကို အရှိအတိုင်း သိနေရမယ်။

၃။ ဝီရိယ (Viriya): “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကို ခွာချဖို့၊ သတိကပ်ဖို့ အဆက်မပြတ် ကြိုးစားအားထုတ်ရမယ်။

၄။ ဝီမံသ (Vimamsa): “ငါလှူတာ မဟုတ်ဘူး၊ အကြောင်းအကျိုး ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်ပဲ” လို့ အရှိတရားကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သိမြင်တဲ့ ပညာဉာဏ် ရှိရမယ်။

ဒီ အဓိပတိတရား လေးပါးနဲ့ ပြည့်စုံအောင် လက်တွေ့ကျင့်သုံးပြီး အလှူအတန်း လုပ်မယ်၊ နေ့စဉ်ဘဝကို ဖြတ်သန်းမယ် ဆိုရင်၊ လူဝတ်ကြောင်ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ရဟန်းပဲဖြစ်ဖြစ် အရိယာဖြစ်ဖို့ ဘယ်အရာကမှ တားဆီးထားလို့ မရပါဘူး။

နိဂုံး

ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့…

ဒီနေ့ကစပြီး အလှူရေစက်ချတဲ့အခါ၊ ကထိန်ခင်းတဲ့အခါ၊ ဆွမ်းလောင်းတဲ့အခါ “ငါလှူတယ်၊ ငါ့အလှူ” ဆိုတဲ့ အစွဲကြီးကို အရင်ဆုံး လွှင့်ပစ်လိုက်ပါ။ အခွံသက်သက် ရိုးရာဓလေ့တွေနောက်ကို အကန်းမလိုက်ပါနဲ့။

“အလှူလုပ်ခြင်း” ဆိုတဲ့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်ရယ်၊ အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို အရှိအတိုင်း ‘သိ’ နေတဲ့ ဉာဏ်ရယ်… ဒီနှစ်ခုကိုပဲ တွဲပြီး အလုပ်လုပ်သွားပါ။ စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာတဲ့ လောဘ၊ မာနတွေကို ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီလို လုပ်နိုင်ရင် ခင်ဗျားရဲ့ ဒါနဟာ သံသရာကို ရှည်စေတဲ့ ဒါန မဟုတ်တော့ဘဲ၊ သံသရာကို ဖြတ်တောက်မယ့် ဒါန၊ သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခ) တစ်ယောက်ရဲ့ စင်ကြယ်တဲ့ ဒါန ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

နားလည်ချင်ရင် ကိုယ်တိုင်ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

ထက်အောင်