ကျနော်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်က ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အများစုဆီကနေ အမြဲလိုလို ကြားနေရတဲ့ ဆင်ခြေတစ်ခု ရှိပါတယ်။
“ကျနော်တို့က လူဝတ်ကြောင်တွေလေ၊ ရုံးအလုပ်တွေ၊ စီးပွားရေးတွေ၊ မိသားစု ကိစ္စတွေနဲ့ အရမ်း အလုပ်ရှုပ်တယ်။ တရားထိုင်ဖို့ အချိန်မှ မရှိတာ၊ ဘယ်လိုလုပ် သောတာပန် တည်နိုင်မှာလဲ” ဆိုတဲ့ စကားပါပဲ။

ဒီစကားဟာ သာမန်နားထောင်ရင် ယုတ္တိရှိသယောင်ယောင် ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းကျတော့ “မောဟ” (အမှန်တရားကို မသိမှု) ဖုံးလွှမ်းနေတဲ့ အကြီးမားဆုံး အလွဲကြီး တစ်ခုပါ။ တရားဆိုတာကို “တိတ်ဆိတ်တဲ့ အခန်းထဲမှာ ခြေပိုက်ခွေထိုင်ပြီး မျက်စိမှိတ်ထားမှ တရား” လို့ ပုံသေကားကျ မှတ်ထားတဲ့ အခွံသက်သက် အယူအဆကြောင့် ဒီလိုတွေးမိသွားကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျနော်ရေးတဲ့ စာတွေ၊ ဆွေးနွေးတဲ့ အကြောင်းအရာတွေရဲ့ ရည်မှန်းချက်ကတော့ လူ၊ ရဟန်း အရိယာတတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပါ။ ဒါကြောင့် “အလုပ်ရှုပ်လို့ တရားမရနိုင်ဘူး” ဆိုတဲ့ အယူမှားကို ဒီနေ့ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ရိုက်ချိုးပြီး၊ သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခ) တစ်ယောက်အတွက် အလုပ်ခွင်ဟာ ဘယ်လောက်တောင် အကောင်းဆုံး တရားစခန်း ဖြစ်နေသလဲ ဆိုတာကို လက်တွေ့ ကျကျ ရှင်းပြပေးပါ့မယ်။

အလုပ်ခွင်ဆိုတာ အကောင်းဆုံး စမ်းသပ်ကွင်းပါ

တရားစခန်းတွေ၊ ရိပ်သာတွေမှာ ထိုင်နေတဲ့အခါ ပတ်ဝန်းကျင်က တိတ်ဆိတ်နေတယ်။ စိတ်အနှောင့်အယှက် ပေးမယ့်သူ မရှိဘူး။ အဲဒီအချိန်မှာ စိတ်ငြိမ်သွားတာဟာ သိပ်တော့ မဆန်းပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အလုပ်ခွင်ထဲ ရောက်တဲ့အခါ… ဆူပူတတ်တဲ့ သူဌေး၊ အလုပ်မလုပ်ဘဲ နေရာယူချင်တဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ အလွဲလွဲအချော်ချော် ဖြစ်နေတဲ့ စာရင်းဇယားတွေ၊ ဖြေရှင်းရခက်တဲ့ Customer တွေ စတဲ့ လောကဓံမျိုးစုံနဲ့ တွေ့လာရပြီ။

အဲဒီအချိန်မှာပဲ ခင်ဗျားရဲ့ အတွင်းစိတ်မှာ ဒေါသတွေ၊ လောဘတွေ၊ မာနတွေ၊ သောကတွေ ပွက်လောရိုက်ပြီး ထွက်လာပါတော့တယ်။ အဲဒီလို ထွက်လာတာကိုပဲ လူတွေက “အလုပ်ရှုပ်လို့ စိတ်ညစ်ရတယ်” လို့ ထင်ကြတာပါ။ တကယ်တော့ အဲဒီ ထွက်လာတဲ့ စိတ်အညစ်အကြေးတွေ (ကိလေသာတွေ) ဟာ ခင်ဗျား ရှုမှတ်ရမယ့် “အရှုခံ အာရုံ” တွေပါပဲ။

စိတ္တာနုပဿနာ (စိတ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း) ဆိုတာ အဲဒီလို လှုပ်ရှားနေတဲ့၊ ပွက်လောရိုက်နေတဲ့ စိတ်တွေကို “ငါ” လို့ မထင်ဘဲ အရှိကို အရှိအတိုင်း ဘေးကနေ ထိုင်ကြည့်ဖို့ (Just Knowing) လုပ်ရတာပါ။

အလုပ်ခွင်ထဲက စိတ္တာနုပဿနာ (လက်တွေ့ ဥပမာများ)

ရုံးခန်းထဲမှာ၊ အလုပ်ခွင်ထဲမှာ စိတ္တာနုပဿနာကို ဘယ်လို ကျင့်သုံးမလဲ ဆိုတာကို ဖြစ်စဉ်တချို့နဲ့ ဥပမာ ပေးကြည့်ပါ့မယ်။

ဥပမာ (၁) – အထက်လူကြီးက မတရား ဆူပူတဲ့အခါ (ဒေါသကို ရှုမှတ်ခြင်း)
အစည်းအဝေးမှာ အထက်လူကြီးက ခင်ဗျားကို အကြောင်းမဲ့သက်သက် အပြစ်ရှာပြီး ဆူတယ် ဆိုပါစို့။ ပုံမှန်ဆိုရင် “ငါ့ကိုများ လာပြောရသလား၊ သူကရော ဘာမို့လို့လဲ” ဆိုပြီး ဒေါသတွေ ထောင်းခနဲ ထွက်လာမယ်။ ပြန်ပြောရင် အလုပ်ပြုတ်မှာစိုးလို့ အောင့်အည်း သည်းခံလိုက်ရတယ်။ အဲဒီ ဒေါသမီးက ရင်ထဲမှာ တစ်နေကုန် လောင်နေတော့တယ်။
သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခ) ကတော့ အဲဒီလို မလုပ်ပါဘူး။ ဒေါသထွက်လာတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ “ဪ… အလိုမကျတဲ့ ဒေါသစိတ်လေး ပေါ်လာပါလား” လို့ ဝင်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ ‘သိ’ လိုက်ပါတယ်။ ရင်ဘတ်ထဲက ပူလာတဲ့ သဘောလေးကို အရှိအတိုင်း ကြည့်လိုက်ပါတယ်။ “ငါ ဒေါသထွက်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဒေါသဆိုတဲ့ နာမ်တရားလေး ခဏ ပေါ်လာတာပါလား” လို့ အရှိတရားကို ဉာဏ်နဲ့ ကပ်ကြည့်လိုက်တဲ့ စက္ကန့်ပိုင်းလေးမှာပဲ ဒေါသဟာ အရှိန်သေသွားပါတယ်။ ဒေါသကို ငရဲမီး အဖြစ်ကနေ ဉာဏ်ပွင့်စရာ အရှုခံ အဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်လိုက်တာပါ။

ဥပမာ (၂) – ပရောဂျက် အောင်မြင်လို့ ချီးကျူးခံရတဲ့အခါ (မာနနှင့် လောဘကို ရှုမှတ်ခြင်း)
ခင်ဗျား တာဝန်ယူထားတဲ့ အလုပ်တစ်ခု အောင်မြင်သွားလို့ သူဌေးက လူလုံးရှေ့မှာ ချီးကျူးတယ်၊ ရာထူးတိုးပေးတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအခါမှာ “ငါ တော်လို့ပေါ့၊ ငါ လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီ” ဆိုပြီး ‘ငါ’ (Ego) ကြီးက ဖောင်းကားလာပါတယ်။ အဲဒီ ချီးကျူးခံရမှု၊ အောင်မြင်မှုအပေါ်မှာ သာယာတွယ်တာတဲ့ လောဘတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာလည်း စိတ္တာနုပဿနာကို အလုပ်ပေးရပါမယ်။ “ဪ… ဂုဏ်ယူဝမ်းမြောက်နေတဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာပါလား၊ သာယာနေတဲ့ လောဘစိတ်လေး ပေါ်လာပါလား” လို့ ချက်ချင်း ‘သိ’ လိုက်ပါ။ ပြီးရင် အဲဒီစိတ်လေးတွေဟာလည်း ခဏနေရင် ပျက်သွားမယ့် အနိစ္စသဘောတွေပဲ ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ ဒါဆိုရင် အောင်မြင်မှု ဆိုတာကို အကြောင်းပြုပြီး ကြီးထွားလာမယ့် “သက္ကာယဒိဋ္ဌိ” (ငါစွဲ) ကို အလုပ်ခွင်ထဲမှာတင် ဖြတ်တောက်လိုက်နိုင်ပါပြီ။

ဥပမာ (၃) – အလုပ်တွေ များလွန်းလို့ ဖိစီးလာတဲ့အခါ (သောကကို ရှုမှတ်ခြင်း)
Deadline တွေ ကပ်နေပြီ၊ ဟိုဘက်ကလည်း တောင်း၊ ဒီဘက်ကလည်း တောင်းနဲ့ အလုပ်တွေ အရမ်းပိလာတဲ့အခါ “ငါတော့ ရူးတော့မှာပဲ၊ မလုပ်နိုင်တော့ဘူး” ဆိုပြီး စိတ်ဖိစီးမှု (Stress) တွေ ဖြစ်လာပါပြီ။
အဲဒီအခါ ကွန်ပျူတာ ရှေ့ကနေ ခဏလေး မျက်စိမှိတ် (ဒါမှမဟုတ် မျက်လွှာချ) ပြီး ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်ကြည့်လိုက်ပါ။ “ဪ… ပူပန်သောက ရောက်နေတဲ့ စိတ်တွေ ပေါ်နေပါလား၊ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ စိတ်တွေ ပေါ်နေပါလား” လို့ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို ကြည့်လိုက်ပါ။ “ငါ ရှုပ်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်တွေ အလုပ်လုပ်နေတာ သက်သက်ပဲ” လို့ အရှိအတိုင်း မြင်အောင် ကြည့်လိုက်တာနဲ့၊ အဲဒီ ဖိစီးမှုတွေကြားထဲကနေ ဉာဏ်က ရုန်းထွက်ပြီးသား ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

အနတ္တ အမြင်ဖြင့် အလုပ်လုပ်ခြင်း

ဒီလိုပြောလို့ “အရာရာက အနတ္တပဲ၊ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်ပဲ ဆိုရင် ရုံးအလုပ်တွေ ကြိုးစားလုပ်နေစရာ မလိုတော့ဘူးပေါ့။ ကုမ္ပဏီ မြတ်မြတ် ရှုံးရှုံး ငါမှ မဟုတ်တာ” လို့ လွဲမှားစွာ တွေးမိတတ်ပါတယ်။

ဒါကို သေချာ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ အနတ္တ ဆိုတာ တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ၊ ပေပေတေတေ နေခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အနတ္တ ဆိုတာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲမရှိတာကို ပြောတာပါ။ ဒါပေမဲ့ “အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု” (Causality) ကြီးကတော့ အမြဲတမ်း အလုပ်လုပ်နေပါတယ်။

အလုပ်ကို သေချာကြိုးစားရင် (အကြောင်းတရား)၊ လစာကောင်းမယ်၊ ရာထူးတက်မယ် (အကျိုးတရား)။ အလုပ်မှာ ပေါ့ဆရင် (အကြောင်းတရား)၊ အလုပ်ပြုတ်မယ် (အကျိုးတရား)။ ဒါဟာ သဘာဝ ဖြစ်စဉ် သက်သက်ပါပဲ။ “အနတ္တ” ကို ဉာဏ်နဲ့ မြင်တဲ့သူဟာ အလုပ်ကို ပိုပြီးတောင် တာဝန်ကျေပွန်အောင် လုပ်နိုင်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ “ငါ ပင်ပန်းတယ်”၊ “ငါ့ကို အသိအမှတ် မပြုဘူး” ဆိုတဲ့ အတ္တ (Ego) ခံစားချက်တွေ မပါတော့ဘဲ၊ လုပ်စရာရှိတဲ့ အကြောင်းတရားကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ဉာဏ်နဲ့ ပြတ်ပြတ်သားသား စီမံနိုင်သွားလို့ပါပဲ။ အနတ္တအမြင် ဆိုတာ အလုပ်ခွင်မှာ အထိရောက်ဆုံး စွမ်းဆောင်ရည် (Efficiency) ကို ပေးစွမ်းနိုင်တဲ့ အရာပါ။

အဓိပတိတရား လေးပါးဖြင့် လမ်းဖောက်ပါ

အလုပ်ရှုပ်လို့ တရားမအားထုတ်နိုင်ဘူး ဆိုတာ ပျင်းတဲ့သူတွေ၊ ယုံကြည်မှု အခွံသက်သက် နောက်ကို လိုက်နေသူတွေရဲ့ ဆင်ခြေသက်သက်ပါ။ အလုပ်ခွင်ထဲမှာ အရိယာမဂ် ဖောင်စီးချင်တယ် ဆိုရင်၊ လွတ်မြောက်မှုအတွက် အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတာကို ခိုင်ခိုင်မာမာ လက်ကိုင်ထားပါ။

၁။ ဆန္ဒ: သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်လိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒကို အလုပ်လုပ်နေရင်းနဲ့လည်း ရင်ဘတ်ထဲမှာ ကိန်းအောင်းနေပါစေ။
၂။ စိတ္တ: အလုပ်လုပ်နေရင်း စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာသမျှ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အားလုံးကို မျက်ခြည်မပြတ် စူးစူးစိုက်စိုက် စောင့်ကြည့်နေပါ။
၃။ ဝီရိယ: ကွန်ပျူတာ စာရိုက်နေရင်းဖြစ်ဖြစ်၊ ဖုန်းပြောနေရင်းဖြစ်ဖြစ်၊ “ငါ” ကို ဖြုတ်ပြီး ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်အဖြစ် မြင်အောင် အဆက်မပြတ် ကြိုးစားအားထုတ်ပါ။
၄။ ဝီမံသ: အလုပ်ခွင်မှာ ကြုံရသမျှ လောကဓံတွေကို “ဒါဟာ ဓမ္မသက်သက်ပါလား၊ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ပါလား” လို့ ပညာဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါ။

နိဂုံး

မိတ်ဆွေတို့…
“အချိန်ရမှ တရားထိုင်မယ်” ဆိုတဲ့ အတွေးကို အခုချက်ချင်း စွန့်လွှတ်လိုက်ပါ။ သေမင်းက အချိန်ရတဲ့အထိ စောင့်မနေပါဘူး။

ရုံးသွားနေတဲ့ ကားပေါ်မှာ၊ ကွန်ပျူတာ ရှေ့မှာ၊ အစည်းအဝေး ခန်းထဲမှာ၊ ထမင်းစားနေတဲ့ အချိန်မှာ… အဲဒီ နေရာတိုင်းဟာ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်ကို ခင်ဗျား ပြန်ကြည့်လို့ရတဲ့ တရားစခန်းတွေပါပဲ။ ခင်ဗျားကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ပေးနေတဲ့ သူဌေး၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ အလုပ်ဖိအား တွေ အားလုံးဟာ ခင်ဗျားရဲ့ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲကို ခွာချဖို့ ရောက်လာတဲ့ “အရှုခံ အာရုံ” တွေပါပဲ။

အလုပ်ရှုပ်တယ် ဆိုတာ တရားမရနိုင်စရာ အကြောင်းပြချက် လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ သောတာပန်ဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူ (သေက္ခ) တစ်ယောက်အတွက်ကတော့ အလုပ်ခွင်ဆိုတာ အရှိတရားကို ဉာဏ်နဲ့ အထပ်ထပ် အခါခါ သွေးလို့ရတဲ့ အကောင်းဆုံး နေရာပါပဲ။

ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး အလုပ်လုပ်နိုင်ကြပါ‌စေ။

ထက်အောင်