ကျနော်တို့ နေ့စဉ်ဖြတ်သန်းနေရတဲ့ ဘဝမှာ အလုပ်ခွင်မှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အိမ်မှာ မိသားစုနဲ့ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လမ်းမှာ ကားပိတ်လို့ပဲဖြစ်ဖြစ် ကိုယ့်စိတ်တိုင်းမကျစရာတွေ၊ အလိုမကျစရာတွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရတဲ့အခါ “ဒေါသ” ဆိုတာ မလွဲမသွေ ပေါ်လာတတ်စမြဲပါ။ အဲဒီလို ဒေါသထွက်လာတဲ့အခါ လူတော်တော်များများက လမ်းကြောင်း နှစ်ခုထဲက တစ်ခုခုကို ရွေးချယ်တတ်ကြတယ်။

ပထမလမ်းကတော့ “ပေါက်ကွဲပစ်လိုက်တာ” ပါပဲ။ ဒေါသနောက်ကို လိုက်ပါစီးမျောပြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုမယ်၊ ရန်ဖြစ်မယ်။ ဒါဟာ ဒေါသရဲ့ ကျေးကျွန် ဖြစ်သွားတာပါပဲ။

ဒုတိယလမ်းကတော့ “ဖိနှိပ်ထားတာ” ပါ။ “ငါက တရားအားထုတ်နေတဲ့သူ၊ ငါ ဒေါသ မထွက်ရဘူး”၊ “လူကြီးသူမ ရှေ့မှာ မို့လို့ အောင့်အည်းသည်းခံရမယ်” ဆိုပြီး စိတ်ထဲမှာ လောင်ကျွမ်းနေတဲ့ မီးကို အတင်း ဖုံးဖိထားလိုက်တာပါ။

တကယ်တော့ ပေါက်ကွဲတာရော၊ ဖိနှိပ်တာရော နှစ်ခုစလုံးဟာ “ငါ” ဆိုတဲ့ အတ္တ (Ego) ကြီးက ဝင်ရောက်ခြယ်လှယ်နေတာချည်းပါပဲ။ “ငါ့ကို လာစော်ကားရမလား” ဆိုပြီး ပေါက်ကွဲတယ်။ “ငါက လူကောင်း၊ ငါ ဒေါသ မထွက်ရဘူး” ဆိုပြီး ဖိနှိပ်တယ်။ ဒီနှစ်ခုစလုံးဟာ အရှိကို အရှိအတိုင်း မမြင်ဘဲ လွဲချော်နေတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေပါ။

ဒေါသသည် အရှုခံ သက်သက်သာ ဖြစ်သည်

စိတ္တာနုပဿနာ (စိတ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း) အမြင်အရ ပြောရရင် ဒေါသဆိုတာ ခင်ဗျား ဖိနှိပ်ရမယ့် အရာလည်း မဟုတ်သလို၊ လိုက်ပါစီးမျောရမယ့် အရာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ သူဟာ ဉာဏ်နဲ့ “စောင့်ကြည့်ရမယ့် အရှုခံ သက်သက်” သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါသဆိုတာ ဘယ်သူ့ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းမှ မဟုတ်ပါဘူး။ အာရုံတစ်ခု (ဥပမာ- ကိုယ့်ကို လာဆဲတဲ့ အသံ) နဲ့ ဒွါရ (နား) တို့ တိုက်မိပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ အလိုမကျမှုဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားတွေ ဆုံဆည်းသွားတဲ့အခါ ခဏတဖြုတ် ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝတရား (ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်) သက်သက်ပါ။ အဲဒီဖြစ်စဉ်ထဲမှာ “ငါ” မပါပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကျနော်တို့က အဲဒီ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ နာမ်တရားလေးကို “ငါ့ ဒေါသ” ဆိုပြီး သွားဆုပ်ကိုင်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာပဲ အဲဒီဒေါသက ငရဲမီး ဖြစ်သွားတော့တာပါ။

ဒေါသကို ဉာဏ်ပွင့်စရာ အဖြစ် ဘယ်လိုပြောင်းမလဲ

ဒေါသထွက်စရာ ကြုံလာတဲ့အခါ “ငါ ဒေါသထွက်နေပြီ” လို့ မတွေးပါနဲ့။ “ငါ ဒေါသ မထွက်အောင် ထိန်းရမယ်” လို့လည်း မကြိုးစားပါနဲ့။

ခင်ဗျား လုပ်ရမှာက “ဪ… ဒေါသစိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ အရှိကို အရှိအတိုင်း ဝင်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ “သိ” လိုက်ဖို့ပါပဲ။ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ပူလာသလား၊ နှလုံးခုန် မြန်လာသလား၊ စိတ်ထဲမှာ ဆဲဆိုချင်တဲ့ အတွေးတွေ တန်းစီပေါ်လာသလား။ အဲဒါတွေကို ဘေးလူတစ်ယောက်လို ပြဇာတ်ကြည့်သလို ထိုင်ကြည့်နေလိုက်ပါ။ အဲဒီလို အရှိအတိုင်း စောင့်ကြည့်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ၊ “ဒေါသ” ဟာ ပြကွက် (Object) ဖြစ်သွားပြီး၊ “သိနေတဲ့ သတိ” က ပွဲကြည့်ပရိသတ် (Subject) ဖြစ်သွားပါတယ်။ သိနေတဲ့ သတိဟာလဲ ကိုယ်မဟုတ်ဘူး၊ တရားနာခြင်းကြောင့်ဖြစ်လာတဲ့ အကျိုးတရား (နာမ်တရား) လို့ပါ ထပ်နားလည်ရင်တော့ ပိုကောင်းပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အံ့ဩစရာ ကောင်းတာက၊ အဲဒီလို “ငါ” မပါဘဲ အရှိအတိုင်း စောင့်ကြည့်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ဒေါသဟာ အရှိန်သေသွားပါတယ်။ သူဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်လာပြီး၊ မကြာခင်မှာ ပြန်ချုပ်ငြိမ်း ပျက်ပြယ်သွားမယ့် သဘောတရားပါလား ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းမြင်လာပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ ဒေါသကို ငရဲမီးအဖြစ်ကနေ သံယောဇဉ် (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) ဖြတ်တောက်ရာ ဉာဏ်ပွင့်စရာ ကိရိယာအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်လိုက်တာပါပဲ။

ကျနော်တို့ နေ့စဉ်ဖြတ်သန်းနေရတဲ့ ဘဝမှာ စိတ္တာနုပဿနာကို ဘယ်လို လက်တွေ့အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို လူတိုင်း ကြုံတွေ့နေကျ အဖြစ်အပျက် (၃) ခုနဲ့ ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ဥပမာပေးပြီး ရှင်းပြပါ့မယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်တွေကို ဖတ်တဲ့အခါ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပညတ်ကိုခွာပြီး ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေရဲ့ အလုပ်လုပ်နေမှု သက်သက်အဖြစ် ဘယ်လို ပြောင်းလဲရှုမှတ်ရမလဲ ဆိုတာကို သေချာလေး လေ့လာကြည့်ပါ။

ဖြစ်စဉ် (၁) – ရန်ကုန် ကားလမ်းပိတ်ဆို့မှုနှင့် ဒေါသကို ရှုမှတ်ခြင်း

အခြေအနေ: ခင်ဗျား ရုံးသွားဖို့ ကားမောင်းနေတယ်။ လမ်းက အတော်ပိတ်နေတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဘေးက ကားတစ်စီးက ရုတ်တရက် ဝင်ဖြတ် (ကျော်တက်) သွားတယ်။

သာမန်လူတို့ရဲ့ တုံ့ပြန်ပုံ (အစွဲပါသော အမြင်): ချက်ချင်းပဲ “ငါ့ကိုများ လာကျော်တက်ရသလား၊ ဒီကောင် ဘယ်လို ကားမောင်းနေတာလဲ” ဆိုပြီး ဒေါသ ထောင်းခနဲ ထွက်လာမယ်။ ဟွန်းကို အဆက်မပြတ် တီးမယ်။ လှမ်းဆဲမယ်။ “ငါ ဒေါသထွက်နေပြီ” လို့ ခံစားပြီး အဲဒီ ဒေါသမီးထဲမှာ လောင်ကျွမ်းနေတော့မယ်။

စိတ္တာနုပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ရှုမှတ်ပုံ (အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်ခြင်း): ကားက ဝင်ဖြတ်သွားတဲ့အခါ ရင်ထဲမှာ ပူခနဲ၊ ဒေါသ ထောင်းခနဲ ဖြစ်သွားတာကို ချက်ချင်း သတိပြုမိလိုက်ပါ။ “ငါ ဒေါသထွက်တယ်” လို့ မတွေးပါနဲ့။ “ဪ… မျက်စိကနေ ကားဝင်ဖြတ်တာကို မြင်လိုက်တဲ့ (အာရုံ) ကြောင့်၊ မကျေနပ်တဲ့ ‘ဒေါသစိတ်’ လေး ပေါ်လာပါလား” လို့ အရှိအတိုင်း ‘သိ’ လိုက်ပါ။ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ပူလာတာ၊ အသက်ရှူ မြန်လာတာတွေကိုပါ ဘေးလူတစ်ယောက်လို ထိုင်ကြည့်နေလိုက်ပါ။ အဲဒီလို “ဒေါသ ပေါ်လာပါလား” လို့ ဉာဏ်နဲ့ သိလိုက်တဲ့ စက္ကန့်ပိုင်းလေးအတွင်းမှာပဲ၊ အဲဒီဒေါသဟာ ဆက်မပွားတော့ဘဲ အရှိန်သေပြီး ရပ်သွားတာကို လက်တွေ့ မြင်ရပါလိမ့်မယ်။ ဒေါသဆိုတာ ခင်ဗျား မဟုတ်ဘူး၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ စိတ်အခြေအနေ တစ်ခု သက်သက်ပဲ ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်သွားပါပြီ။

ဖြစ်စဉ် (၂) – Facebook သုံးရင်း ပေါ်လာသော မနာလိုမှုနှင့် လောဘကို ရှုမှတ်ခြင်း

အခြေအနေ: ညဘက် အနားယူရင်း ဖုန်းသုံးနေတယ်။ Facebook မှာ မိတ်ဆွေတစ်ယောက်က ကားအသစ်ဝယ်တဲ့အကြောင်း၊ ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံခြား ခရီးထွက်တဲ့အကြောင်း ပုံတင်ထားတာကို မြင်လိုက်ရတယ်။

သာမန်လူတို့ရဲ့ တုံ့ပြန်ပုံ (အစွဲပါသော အမြင်): “သူကတော့ ချမ်းသာနေပြီ၊ ငါကတော့ ဒီဘဝ ဒီလိုပဲ သွားတော့မှာပဲ” ဆိုတဲ့ သိမ်ငယ်စိတ် ဝင်လာမယ်။ “ငါလည်း သူ့လို လိုချင်လိုက်တာ” ဆိုတဲ့ လောဘ ဖြစ်လာမယ်။ ဒါမှမဟုတ် “သူက လေလုံးထွားပြနေတာပါ” ဆိုပြီး ဣဿာ (မနာလိုဝန်တိုမှု) တွေ ဖြစ်လာမယ်။ ဒါကိုပဲ “ငါ ခံစားနေရတယ်” ဆိုပြီး စိတ်ညစ်နေတော့မယ်။

စိတ္တာနုပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ရှုမှတ်ပုံ (အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်ခြင်း): ဖုန်းပွတ်ရင်းနဲ့ ရင်ထဲမှာ မနာလိုတဲ့စိတ်၊ ဒါမှမဟုတ် လိုချင်တဲ့ လောဘစိတ် ပေါ်လာတာကို ပေါ်လာမှန်း ချက်ချင်း ‘သိ’ လိုက်ပါ။ “ငါက မနာလိုဝန်တိုတဲ့သူကြီး” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်မတင်ပါနဲ့။ စိတ်ကို ပြင်ဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။ “ဪ… ဓာတ်ပုံကို မြင်လိုက်တဲ့ အကြောင်းတရားကြောင့် လောဘစိတ်လေး ပေါ်လာပါလား၊ မနာလိုတဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာပါလား” လို့ပဲ ဝင်မစွက်ဖက်ဘဲ မှတ်သိလိုက်ပါ။ ဒီစိတ်လေးတွေဟာ ဖုန်းထဲက ပုံကို မြင်လိုက်တဲ့ အချိန်လေးမှာပဲ ခဏလေး ပေါ်လာတာပါလား၊ ပြီးရင် ပျက်သွားတာပါပဲလား ဆိုတဲ့ အနိစ္စသဘောကို မြင်အောင် ကြည့်လိုက်ပါ။ လောဘနဲ့ မနာလိုမှုတွေဟာ အရှုခံ သက်သက် ဖြစ်သွားပြီး၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါ ဆိုတဲ့ အစွဲ) ပြုတ်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။

ဖြစ်စဉ် (၃) – ညအိပ်ရာဝင်ချိန် အနာဂတ်အတွက် ပူပန်သောကကို ရှုမှတ်ခြင်း

အခြေအနေ: ညအိပ်ရာဝင်ဖို့ မျက်စိမှိတ်လိုက်ပေမယ့် အိပ်မပျော်ဘူး။ မနက်ဖြန် ရှင်းရမယ့် အကြွေးကိစ္စ၊ စီးပွားရေး အဆင်မပြေမှုကိစ္စ၊ သားသမီးတွေရဲ့ အနာဂတ်ကိစ္စတွေကို တွေးပြီး ပူပန်နေတယ်။

သာမန်လူတို့ရဲ့ တုံ့ပြန်ပုံ (အစွဲပါသော အမြင်): အတွေးတွေနောက်ကို တကောက်ကောက် လိုက်သွားပြီး “ငါတော့ ဒုက္ခရောက်တော့မှာပဲ” ဆိုပြီး အကြောက်တရားတွေ ဝင်လာမယ်။ “ငါ အိပ်ပျော်အောင် အတင်းအိပ်ရမယ်၊ မတွေးဘဲ နေရမယ်” ဆိုပြီး စိတ်ကို အတင်းဖိနှိပ်မယ်။ ပိုပြီး အိပ်မပျော်ဘဲ လူးလှိမ့်နေတော့မယ်။

စိတ္တာနုပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ရှုမှတ်ပုံ (အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်ခြင်း): အတိတ်ကို ပြန်တွေးတဲ့စိတ်၊ အနာဂတ်ကို ကြိုတွေးပြီး ပူပန်တဲ့ စိတ်တွေ ပေါ်လာတိုင်း အတင်းဖျောက်ဖျက်ဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။ “ဪ… တွေးတဲ့စိတ် ပေါ်လာပါလား” “ဪ… ပူပန်သောကရောက်တဲ့ စိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ ပေါ်လာသမျှ စိတ်တိုင်းကို ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို တံခါးဝကနေ ထိုင်ကြည့်နေလိုက်ပါ။ “ငါ ပူပန်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ပူပန်တဲ့ နာမ်တရားလေး အလုပ်လုပ်နေတာ သက်သက်ပဲ” လို့ အရှိတရားကို ဉာဏ်နဲ့ ကပ်ပြီး ကြည့်ပါ။ အတွေးတစ်ခု ပေါ်လာရင် ‘သိ’ လိုက်ပါ၊ အဲဒီအတွေး ပျောက်သွားတာကို တွေ့ရပါမယ်။ နောက်အတွေးတစ်ခု ထပ်ပေါ်လာရင် ထပ် ‘သိ’ လိုက်ပါ။

အနတ္တ ဆိုတာ ဘာမှ လုပ်လို့မရတော့ဘူး ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ မဟုတ်ဘူး

ဒီနေရာမှာ အထူးသတိပြုရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ တချို့က “ဒေါသဆိုတာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်၊ အနတ္တပဲ ဆိုတော့ ငါ ဒေါသထွက်ချင်တိုင်း ထွက်နေမှာပေါ့။ ထိန်းစရာ မလိုတော့ဘူးပေါ့” လို့ လွဲမှားစွာ တွေးတတ်ကြတယ်။

“အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ အနတ္တဆိုတာ တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု” (Causality) ကို ဉာဏ်နဲ့ သိပြီး မှန်ကန်စွာ စီမံခိုင်းတာပါ။

ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဒေါသဖြစ်စဉ် ပေါ်လာတာကို “သိ” လိုက်တဲ့ ဉာဏ်က၊ အဲဒီဒေါသကြောင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် ပြဿနာတွေ၊ ရန်ပွဲတွေ၊ နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးတွေကို ကြိုတင်ပြီး ဖြတ်တောက်နိုင်စွမ်း ရှိသွားပါတယ်။ “ငါ” အနေနဲ့ ထိန်းချုပ်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ အရှိတရားကို သိတဲ့ “ဉာဏ်” ကနေပြီး အကြောင်းအကျိုးကို မှန်မှန်ကန်ကန် စီမံလိုက်တာပါ။ ဒါဟာ အနတ္တအမြင်ရဲ့ အမြင့်မားဆုံးသော စွမ်းရည် ပါပဲ။

အဓိပတိတရား လေးပါးဖြင့် လမ်းဖောက်ခြင်း

နေ့စဉ်ဘဝမှာ အခုလို စိတ္တာနုပဿနာကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးနိုင်ဖို့ဆိုတာ ဆုတောင်းနေရုံနဲ့ မရပါဘူး။ အတိတ်ကံကို ထိုင်စောင့်နေစရာလည်း မလိုပါဘူး။ အဓိပတိတရားလေးပါး နဲ့ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်တယ် ဆိုတာကို ခိုင်မြဲစွာ မှတ်ယူထားပါ။

ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်လိုသော ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ၊ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ စိတ်အခြေအနေတွေကို စူးစူးစိုက်စိုက် သိနေတဲ့ စိတ္တ၊ ဒေါသ၊ လောဘ ပေါ်လာတိုင်း မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်မယ့် ဝီရိယ၊ အရှိတရားကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်တဲ့ ဝီမံသ။

ဒီ အဓိပတိတရား လေးပါးကိုသာ လက်နက်သဖွယ် ဆုပ်ကိုင်ပြီး နေ့စဉ်ကြုံတွေ့နေရတဲ့ စိတ်အနှောင့်အယှက်တွေကို ဉာဏ်ပွင့်စရာ အခွင့်အရေးအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ရပါမယ်။

နိဂုံး

အရိယာဖြစ်တယ် ဆိုတာ တောထဲတောင်ထဲမှာ မျက်စိမှိတ် ထိုင်နေမှ ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ အလုပ်ခွင်ထဲမှာ၊ အိမ်ထောင်ရေးထဲမှာ၊ လူမှုဆက်ဆံရေးထဲမှာ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ဒေါသတွေ၊ လောဘတွေကို “ငါ” မပါဘဲ ဉာဏ်နဲ့ ဝင်ရောက် စောင့်ကြည့်နိုင်ခြင်းကသာလျှင် အမှန်ကန်ဆုံးသော လွတ်မြောက်ရေး လမ်းစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် နောက်တစ်ခါ ခင်ဗျား ဒေါသထွက်စရာ ကြုံလာရင် စိတ်မညစ်ပါနဲ့။ “ငါ့ကို တရားလာပြနေပြီ၊ ငါ့ဉာဏ်ကို သွေးပေးမယ့် အရှုခံတရား ရောက်လာပြီ” လို့ ကျေးဇူးတင်လိုက်ပါ။ ဒေါသကို ငရဲမီး မဖြစ်စေဘဲ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို လောင်ကျွမ်းစေမယ့် ဉာဏ်မီး အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။

အရှိကို အရှိအတိုင်း ကြည့်နိုင်ပါစေ။

ထက်အောင်