ကျနော်တို့ ‘အနတ္တ’ (Non-Self / Not-Controlled) လို့ ပြောလိုက်ရင် လူတချို့က ချက်ချင်းဆိုသလို အဆိုးမြင်တဲ့ အတွေးတွေ ဝင်လာတတ်ကြတယ်။
“‘ငါ မရှိဘူး’ လို့ ပြောရင် ဘယ်သူက ကြိုးစားမှာလဲ?”
“‘အစိုးမရဘူး’ လို့ ပြောရင် ဘာမှ တာဝန်ယူစရာ မလိုတော့ဘူးပေါ့?”
“ဒါဆို ဘာမှ ကြိုးစားစရာ မလိုတော့ဘဲ၊ သူ့အလိုလို ဖြစ်ချင်တာ ဖြစ်နေမှာပေါ့?”
ဒီလို တွေးခေါ်မှုတွေဟာ ‘အနတ္တ’ ရဲ့ သဘောတရားကို အင်မတန် လွဲမှားစွာ ကောက်ယူထားတာ ဖြစ်သလို၊ ဒီအယူမှားကပဲ လူတွေကို တရားစစ် တရားမှန်နဲ့ ဝေးစေပြီး၊ ‘မောဟ’ ဆိုတဲ့ အမှောင်ထုထဲမှာ ပိုပြီး နစ်မွန်းသွားစေပါတယ်။ ကျနော်ကတော့ ဒီနေ့ ဤအယူမှားကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ရိုက်ချိုးပြီး၊ ‘အနတ္တ’ အမြင်ဟာ ဘာမှ မလုပ်ဘဲ လက်မှိုင်ချဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ‘အကြောင်းအကျိုး’ ဖြစ်စဉ်ကို ဉာဏ်နဲ့ စီမံပြီး ကိုယ့်လမ်းကိုယ် တည့်တည့်ဖောက်နိုင်တဲ့ အစွမ်း ကို ပေးတာဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
‘အနတ္တ’ ဆိုတာ တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ မဟုတ်
သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ရင် မြတ်စွာဘုရားက ‘အနတ္တ’ လို့ ဟောတာဟာ ‘တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ’ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ အနတ္တ ဆိုတာ “ခိုင်မြဲတဲ့၊ အမြဲတမ်း ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ ‘ငါ’ ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် မရှိတာ” ကို ဆိုလိုတာပါ။
ဥပမာ – မီးဖိုချောင်ထဲမှာ ထင်းထည့်ရင် မီးတောက်လာမယ်။ ရေလောင်းချရင် မီးငြိမ်းသွားမယ်။ ဒါဟာ သဘာဝ ဖြစ်စဉ် (Natural Process) ပါပဲ။ အဲဒီနေရာမှာ ‘ငါ’ မပါပေမယ့်၊ ထင်းထည့်မလား၊ ရေလောင်းမလား ဆိုတဲ့ ‘အကြောင်းတရား’ ကို ဖန်တီးဖို့က ကိုယ့်တာဝန် ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်အိမ်ကို မီးမလောင်အောင် စီမံဖို့က ကိုယ့်တာဝန်ပါ။
ဒါကြောင့်မို့လို့ လွတ်မြောက်ချင်တယ် ဆိုရင် “ငါမှ မရှိတာ၊ သူ့အလိုလို သွားတော့မယ်” ဆိုပြီး ပစ်မထားရပါဘူး။ အဓိပတိတရား လေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသ) ကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးပြုပြီး၊ မှန်ကန်တဲ့ ‘အကြောင်းတရား’ (Right Causes) တွေကို ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးရပါမယ်။
‘အကြောင်းအကျိုး’ ဖြစ်စဉ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် စီမံနိုင်သည်
‘အနတ္တ’ ရဲ့ တကယ့်အနှစ်သာရက ‘အစိုးမရခြင်း’ မဟုတ်ဘဲ၊ ‘အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု’ (Law of Causality) ကို နားလည်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ တရားတွေရဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ပျက်မှု ဖြစ်စဉ်ကို သိတဲ့အခါ၊ အဲဒီဖြစ်စဉ်ပေါ်မှာ ဉာဏ်နဲ့ သုံးသပ်ပြီး မိမိတို့အလိုရှိအပ်သောအရာကို ရအောင် စီမံနိုင်တယ် ဆိုတာကို ကျနော် အလေးပေး ထည့်ရေးချင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အကြောင်းအကျိုးထဲမှာ ငါဆိုတာမပါဘူးဆိုတာကိုလဲ ရှင်းလင်းဖို့လိုပါတယ်။
ကျနော်တို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကိုပဲ ကြည့်ပါ။
ကားပိတ်လို့ ဒေါသထွက်လာတယ် ဆိုပါစို့။ “ငါ ဒေါသ မထွက်ရဘူး” လို့ အတင်းဖိနှိပ်ထားတာဟာ ‘အတ္တ’ (Ego) ပါပဲ။ စိတ္တာနုပဿနာ ဆိုတာ ဝင်စွက်ဖက်တာ မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့်… ခင်ဗျားက “ဒေါသစိတ်ဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ (မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ်တွေကြောင့်) ပေါ်လာတာပဲ” လို့ အရှိကို အရှိအတိုင်း ‘သိ’ လိုက်ရင်၊ အဲဒီ ‘သိ’ တဲ့ ခဏမှာ ဒေါသရဲ့ ‘အကျိုး’ ဖြစ်တဲ့ ‘ဆဲဆိုခြင်း’၊ ‘ရန်ဖြစ်ခြင်း’ ကို ဖြတ်တောက်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီ ‘သိ’ တဲ့ ဉာဏ်က ဒေါသရဲ့ ဖြစ်စဉ်ကို စီမံနိုင်သွားတာပါ။
ဒါဟာ အဆိုးမြင်ဝါဒ (Pessimism) လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ အင်မတန် လက်တွေ့ကျတဲ့ ‘အကောင်းမြင်ဝါဒ’ (Causal Optimism) ပါ။ ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ အကြောင်းအကျိုးကို နားလည်တဲ့သူဟာ ဘဝရဲ့ ဒုက္ခတွေကို ပိုပြီး ပြတ်ပြတ်သားသားနဲ့ မှန်မှန်ကန်ကန် ဆောင်ရွက်နိုင်ပါတယ်။
ပညာဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ့်လမ်းကိုယ်ဖောက်ပါ
ဒါကြောင့်မို့လို့ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့…
“‘အနတ္တ’ ဆိုရင် ဘာမှ လုပ်လို့မရတော့ဘူးလေ” ဆိုတဲ့ ဆင်ခြေကို အခုကစပြီး လွှင့်ပစ်လိုက်ပါ။ ‘အနတ္တ’ ဆိုတာဟာ ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ထိုင်စောင့်နေဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ‘အကြောင်းအကျိုး’ ကို ပိုပြီး တိတိကျကျနဲ့ မှန်မှန်ကန်ကန် စီမံနိုင်တဲ့ အစွမ်းကို ပေးတာပါ။
ဆန္ဒ ရှိပါစေ။
စိတ္တ စူးစိုက်ပါ။
ဝီရိယ ထားပါ။
ဝီမံသ (Investigation/Wisdom) ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါ။
ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာသမျှကို ကိုယ်တိုင် စောင့်ကြည့်ပါ။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပညတ်ကို ခွာပြီး၊ “ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ် သက်သက်” ဆိုတဲ့ ပရမတ် (အရှိတရား) ကို ဉာဏ်နဲ့ ထွင်းဖောက်ကြည့်ပါ။ ‘အကြောင်းအကျိုး’ ဖြစ်စဉ်ကို ဉာဏ်နဲ့ စီမံပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်အောင်၊ သံသရာ ဒုက္ခကနေ လွတ်မြောက်အောင် ကိုယ့်လမ်းကိုယ် တည့်တည့်ဖောက်ကြဖို့ တိုက်တွန်းလိုက်ပါတယ်။
နားလည်ချင်ရင် ကိုယ်တိုင်ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။
ထက်အောင်