ကျနော်တို့ ဝိပဿနာတရား အားထုတ်တဲ့အခါမှာ အကြီးမားဆုံးနဲ့ အတွေ့အများဆုံး အမှားတစ်ခုက “စိတ်ကို ကောင်းအောင် လုပ်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း”၊ “စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် လုပ်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း” ဒါမှမဟုတ် “စိတ်ကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း” ဖြစ်ပါတယ်။ ဤအယူအဆလွဲမှားမှုက တရားအားထုတ်သူများစွာကို ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး၊ တရားစစ် တရားမှန်ကို မရရှိဘဲ သံသရာထဲမှာ တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေစေပါတယ်။ ဤဆောင်းပါးမှာတော့ ဤအယူမှားကို ရိုက်ချိုးပြီး၊ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ စိတ္တာနုပဿနာ (စိတ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း) ရဲ့ တကယ့်လက်တွေ့ကျင့်စဉ်ဟာ ဘာလဲဆိုတာကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းနဲ့ အရှိကို အရှိအတိုင်း ရှင်းပြပေးပါ့မယ်။

အပိုင်း (၁) – “ပြင်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း” ဆိုတဲ့ ထောင်ချောက် (အတ္တရဲ့ လက်ချက်)

ကျနော်တို့ လူသားတွေဟာ ပင်ကိုယ်အားဖြင့် “အတ္တ” စွဲ အလွန်ကြီးမားကြပါတယ်။ အရာရာကို “ငါ” က စီမံခန့်ခွဲချင်တယ်၊ “ငါ့” စိတ်တိုင်းကျ ဖြစ်ချင်တယ်၊ “ငါ” လိုချင်တဲ့ ပုံစံမျိုး ရယူချင်ကြတယ်။ တရားအားထုတ်တဲ့အခါမှာလည်း ဤအတ္တက နောက်ကွယ်ကနေ ပါလာပါတယ်။ “ငါ တရားထိုင်နေတယ်”၊ “ငါ့စိတ်က ငြိမ်ရမယ်”၊ “ငါက ကောင်းတဲ့စိတ်တွေပဲ ပေါ်ချင်တယ်”၊ “ငါ့မှာ ဒေါသ မရှိရဘူး” ဆိုတဲ့ အတွေးမျိုးတွေနဲ့ တရားစထိုင်ကြပါတယ်။

ဤအခါမှာ ဘာဖြစ်လာသလဲ။ တရားထိုင်ရင်းနဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဒေါသ၊ လောဘ ဒါမှမဟုတ် မကောင်းတဲ့အတွေးတွေ ပေါ်လာတဲ့အခါ၊ “အတ္တ” က ချက်ချင်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပါတော့တယ်။ “ဤစိတ်မျိုးက မရှိရဘူး၊ ဤစိတ်မျိုးက မကောင်းဘူး၊ ကျနော်တို့ ပြင်ရမယ်” ဆိုပြီးတော့ အတင်းဖိနှိပ်တယ်၊ ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားတယ်။ ဤကဲ့သို့ “ပြင်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း” သည် တကယ်တော့ “တိုက်ပွဲ” တစ်ခု ဆင်နွှဲနေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ကိုယ့်စိတ်နဲ့ ကိုယ် တိုက်နေတာဖြစ်လို့ အင်မတန် ပင်ပန်းပါတယ်။
အရေးအကြီးဆုံးအချက်ကတော့ ဤကဲ့သို့ “ပြင်ဖို့ ကြိုးစားခြင်း” သည် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါ ဆိုတဲ့ အစွဲ) ကို ပိုပြီး ကြီးထွားစေပါတယ်။ “ငါ” ကနေပြီးတော့ “ငါ့စိတ်” ကို ပြင်နေတယ်လို့ ထင်နေခြင်းသည် သောတာပန် ဖြစ်ဖို့နေနေသာသာ၊ အပါယ်လေးပါးကို ဆွဲချမယ့် “ငါစွဲ” ထဲမှာ ပိုပြီးနစ်မွန်းသွားစေပါတယ်။ ဝိပဿနာဆိုတာ အတ္တကို တည်ဆောက်တဲ့ လမ်းစဉ် မဟုတ်ပါဘူး၊ အနတ္တ (ငါ မရှိ) ကို ရှာဖွေတဲ့ လမ်းစဉ်ပါ။ ဒါကြောင့် “စိတ်ကို ပြင်ဖို့ မကြိုးစားနဲ့” လို့ ကျနော် ပြောရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

အပိုင်း (၂) – စိတ်ရဲ့ သဘာဝ ဆိုတာ ဘာလဲ? (ဖြစ်ပျက် သဘော)

ဒါဆိုရင် “ပြင်ဖို့ မကြိုးစားရင် ဘာလုပ်ရမလဲ” လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ အဖြေကတော့ “သိဖို့ပဲ လုပ်ပါ” ပါ။ ဘာကို သိရမှာလဲ? “စိတ်ရဲ့ သဘာဝ (သဘာဝတရား)” ကို သိရမှာပါ။ စိတ်ရဲ့ သဘာဝက ဘာလဲ? ဖြစ်ခြင်းနဲ့ ပျက်ခြင်း (အနိစ္စ) ပါပဲ။

ဗုဒ္ဓဝါဒရဲ့ အနှစ်ချုပ်ဟာ “အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ” လက္ခဏာရေးသုံးပါး ပါ။ ဒီသဘောတရားတွေဟာ စိတ်ထဲမှာလည်း အရှိအတိုင်း ရှိနေပါတယ်။ ကျနော်တို့က ဤသဘာဝကို ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့်မြင်အောင် ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

၁။ အနိစ္စ: စိတ်မှန်သမျှဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်ပါတယ်။ ဘယ်စိတ်မှ ထာဝရ မတည်မြဲပါဘူး။ ဒေါသစိတ် ပေါ်လာတယ်၊ ခဏနေရင် ပျက်သွားတယ်။ ငြိမ်သက်တဲ့စိတ် ပေါ်လာတယ်၊ ခဏနေရင် ပျက်သွားတယ်။ အတွေးတစ်ခု ပေါ်လာတယ်၊ ခဏနေရင် ပျက်သွားတယ်။ ဤကဲ့သို့ “ဖြစ်ပြီး ပျက်တဲ့” သဘောဟာ စိတ်ရဲ့ မပြောင်းလဲတဲ့ သဘာဝအစစ်အမှန်ပါ။

၂။ ဒုက္ခ: ဖြစ်ပြီးပျက်နေတဲ့အရာ မှန်သမျှဟာ ဆင်းရဲခြင်းတရားပါ။ တတည်တံ့တံ့ မရှိတဲ့အတွက်ကြောင့်၊ ကျနော်တို့က အဲဒီအပေါ်မှာ တွယ်တာရင် ဆင်းရဲရတာပါပဲ။ ကောင်းတဲ့စိတ်လေး ပေါ်လာတဲ့အခါ ကျနော်တို့က တွယ်တာတယ် (လောဘ)၊ အဲဒီစိတ်လေး ပျက်သွားတဲ့အခါ ကျနော်တို့က စိတ်ပျက်တယ် (ဒေါသ)။ ဤကဲ့သို့ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောကို ဒုက္ခ လို့ ခေါ်ပါတယ်။

၃။ အနတ္တ: ဤအချက်က အရေးအကြီးဆုံးပါ။ စိတ်တွေ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ နေရာမှာ၊ ကျနော်တို့ တားလို့ မရပါဘူး၊ “ဒေါသ မဖြစ်နဲ့” လို့ ပြောလို့ မရဘူး၊ “ငြိမ်နေ” လို့ ပြောလို့ မရဘူး။ အကြောင်းရှိလို့ ဖြစ်တယ်၊ အကြောင်းကုန်လို့ ပျက်တယ်။ ဤကဲ့သို့ “အစိုးမရခြင်း” သဘောကို အနတ္တလို့ ခေါ်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ “ငါ” ဆိုတဲ့ ခိုင်မြဲတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ မရှိဘူး၊ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေ သက်သက်ပဲ ရှိတယ်ဆိုတာကို အနတ္တသဘောနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။

ကျနော်တို့ တရားအားထုတ်တဲ့အခါမှာ ဤသဘာဝသုံးပါးကို ဉာဏ်နဲ့မြင်ဖို့က အဓိကပါ။ စိတ်ကို ကောင်းအောင် လုပ်ဖို့က အဓိက မဟုတ်ပါဘူး။ “မကောင်းတဲ့စိတ်” ပေါ်လာရင်လည်း၊ အဲဒီစိတ်ရဲ့ “ဖြစ်ပျက်” ကို မြင်ရင် ဝိပဿနာဉာဏ် ရပါတယ်။ “ကောင်းတဲ့စိတ်” ပေါ်လာပေမယ့်၊ အဲဒီစိတ်ရဲ့ “ဖြစ်ပျက်” ကို မမြင်ဘဲ “ငါ့စိတ်” လို့ တွယ်တာနေရင်တော့ အမြင်မှား (ဒိဋ္ဌိ) ပဲ ဖြစ်နေပါလိမ့်မယ်။

အပိုင်း (၃) – စိတ္တာနုပဿနာ လက်တွေ့ – သိဖို့ပဲ လုပ်ပါ

ဒါဆိုရင် နေ့စဉ်ဘဝမှာ၊ ဒါမှမဟုတ် တရားထိုင်တဲ့အခါမှာ စိတ္တာနုပဿနာကို ဘယ်လို လက်တွေ့ကျင့်သုံးရမလဲ?

၁။ ဖြစ်သမျှစိတ်ကို အရှိအတိုင်း လက်ခံခြင်း
ပထမဆုံးအဆင့်ကတော့ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာသမျှ စိတ်အခြေအနေ အားလုံးကို ဘက်မလိုက်ဘဲ အရှိအတိုင်း လက်ခံဖို့ပါ။ ကောင်းတာပေါ်ပေါ်၊ ဆိုးတာပေါ်ပေါ်၊ ငြိမ်တာပေါ်ပေါ်၊ ပျံ့လွင့်တာပေါ်ပေါ်၊ “ဪ… အခု ဤစိတ် ပေါ်နေပါလား” လို့ သိလိုက်ရုံပါပဲ။

မြတ်စွာဘုရားက စိတ္တာနုပဿနာရှုနည်းမှာ အင်မတန် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မိန့်ကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။

လောဘရှိတဲ့စိတ် ပေါ်ရင် “လောဘရှိတဲ့စိတ်” ဖြစ်ပျက်လို့ သိ။

လောဘမရှိတဲ့စိတ် ပေါ်ရင် “လောဘမရှိတဲ့စိတ်” ဖြစ်ပျက် လို့ သိ။

ဒေါသရှိတဲ့စိတ် ပေါ်ရင် “ဒေါသရှိတဲ့စိတ်” ဖြစ်ပျက်လို့ သိ။

ဒေါသမရှိတဲ့စိတ် ပေါ်ရင် “ဒေါသမရှိတဲ့စိတ်” ဖြစ်ပျက်လို့ သိ။

ပျံ့လွင့်တဲ့စိတ် ပေါ်ရင် “ပျံ့လွင့်တဲ့စိတ်” ဖြစ်ပျက်လို့ သိ။

တည်ငြိမ်တဲ့စိတ် ပေါ်ရင် “တည်ငြိမ်တဲ့စိတ်” ဖြစ်ပျက်လို့ သိ။

ဒီနေရာမှာ “ပြင်ရမယ်” လို့ ဘယ်မှာမှ မပါပါဘူး။ “ဖြစ်ပျက် လို့ သိ” ဖို့ပဲ မိန့်ကြားခဲ့တာပါ။ ကျနော်တို့က အိမ်ရှင်လိုပါပဲ၊ ဧည့်သည်လာရင် ဧည့်သည်လာမှန်းသိတယ်၊ ဒေါသဆိုတဲ့ ဧည့်သည်လာရင် ဒေါသလာမှန်းသိတယ်၊ လောဘဆိုတဲ့ ဧည့်သည်လာရင် လောဘလာမှန်းသိတယ်။ ဧည့်သည်ကို နှင်ထုတ်ဖို့ ကြိုးစားစရာ မလိုဘူး၊ ကြည့်နေရုံ သက်သက်ပါ။

၂။ “ငါ” ကို ဖြုတ်ပြီး ဖြစ်စဉ် ကို ကြည့်ခြင်း

“သိ” တဲ့အခါမှာလည်း သတိထားရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ “ငါ ဒေါသထွက်နေတယ်” လို့ မကြည့်ပါနဲ့။ အဲဒီလိုကြည့်ရင် “ငါ” ဆိုတဲ့ ပညတ်က ဝင်လာပါပြီ။ အဲဒီအစား “ဪ… ဒေါသစိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။

ဒီနေရာမှာ အားလုံးက ဓမ္မသက်သက်တွေချည်းပါပဲ။

အာရုံ (ကားပိတ်ခြင်း၊ စကားပြောခြင်း)

ဒွါရ (မျက်စိ၊ နား၊ စိတ်)

ဝိဉာဏ် (မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ်၊ တွေးသိစိတ်)

စေတသိက် (ဒေါသ၊ လောဘ၊ ဝေဒနာ)

ဤဖြစ်စဉ် ထဲမှာ “ကျနော်” မပါဘူး၊ “ခင်ဗျား” မပါဘူး၊ “ငါ” မပါပါဘူး။ ဤကဲ့သို့ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပညတ်ကို ခွာပြီး၊ “ရုပ်နဲ့ နာမ်” ဆိုတဲ့ အရှိတရား (ပရမတ်) တွေကို အရှိအတိုင်း ကြည့်နိုင်ရင်၊ “ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ် သက်သက်ပဲ ရှိတယ်” ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်တဲ့အမြင် (အနတ္တအမြင်) စတင်ပေါ်ပေါက်လာပါပြီ။

၃။ ခွေးရူးနှင့် မှန်ကြည့်ခြင်း ဥပမာ

ဤအချက်ကို ပိုပြီးရှင်းလင်းအောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ပြောပါရစေ။ ခွေးရူးတစ်ကောင်က မှန်တစ်ချပ် ရှေ့ကို ရောက်လာတယ် ဆိုပါစို့။ မှန်ထဲမှာ ခွေးရူးပုံ ပေါ်နေမယ်။ မှန်က ကြောက်သွားသလား။ မကြောက်ပါဘူး။ မှန်က “ဟေ့ကောင် ထွက်သွား” လို့ အော်သလား။ မအော်ပါဘူး။ မှန်က ခွေးရူးပုံ ပေါ်နေတာကို “အရှိအတိုင်း လက်ခံ” ထားလိုက်ရုံပါပဲ။ ခွေးရူး ထွက်သွားရင် ပုံရိပ်လည်း ပျောက်သွားမယ်။

ကျနော်တို့ရဲ့ “သိစိတ်” ဟာ အဲဒီ “မှန်” နဲ့ တူရပါမယ်။ စိတ်ထဲမှာ ဒေါသဖြစ်နေရင် “ဒေါသပုံ” ပေါ်နေမယ်၊ ကုသိုလ်ဖြစ်ရင် “ကုသိုလ်ပုံ” ပေါ်နေမယ်။ ခင်ဗျားက “ငါ့စိတ်ကြီး ညစ်လိုက်တာ၊ ငါ မကောင်းဘူး” လို့ ဝင်မခံစားပါနဲ့။ “အခု စိတ်ထဲမှာ ညစ်နွမ်းတဲ့ ပုံရိပ် ပေါ်နေတယ်” လို့ပဲ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ (Objectively) ကြည့်ပါ။ အဲဒါ စိတ္တာနုပဿနာ လက်တွေ့ပါ။

၄။ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို နေပါ

ကိုယ့်စိတ်အိမ်ထဲကို ဒေါသရောက်လာတယ် ဆိုပါစို့။ “ငါ့အိမ်ထဲ ဒေါသ ရောက်လာပြီ၊ နှင်ထုတ်ရမယ်” လို့ မလုပ်ပါနဲ့။ ဧည့်သည်ကို ကြည့်သလို နေပါ။ ဧည့်သည်က တာရှည်မနေပါဘူး၊ သူသွားချင်တဲ့အချိန် သွားမှာပါပဲ။ ခင်ဗျား လုပ်ရမှာက “သိ” နေဖို့ပဲ။ “ဟော… ဒေါသ ရောက်လာပြန်ပြီ ပျက်သွားပြန်ပြီ”။ “ဟော… အတိတ်ကို တွေးတဲ့စိတ် ရောက်လာပြန်ပြီ ပျက်သွားပြန်ပြီ”။

ဒီလို “သိ” နေရုံ သက်သက်နဲ့ တရားရနိုင်သလား? ရနိုင်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဤကဲ့သို့ “သိ” နေတဲ့အချိန်မှာ “ငါ” စွဲ မပါလို့ပါပဲ။ အတ္တ က ဝင်မခြယ်လှယ်လို့ပါပဲ။ စိတ်ရဲ့ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောကို အရှိအတိုင်း ကြည့်ခွင့် ရလိုက်လို့ပါပဲ။ “ငါ တရားထိုင်နေတယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်ကိုတောင် ဖြုတ်ထားရပါမယ်။ “သိမှု သက်သက်” ပဲ ထားပါ။

အပိုင်း (၄) – သတိ နှင့် သမ္ပဇဉ် ၏ အရေးပါမှု

စိတ္တာနုပဿနာမှာ အရေးအကြီးဆုံး တရားနှစ်ပါးက သတိ နဲ့ သမ္ပဇဉ် ပါ။

၁။ သတိ (Sati): သတိဆိုတာကတော့ စိတ်ကို အရှိအတိုင်း သိနေဖို့ပါ။ လောဘဖြစ်ရင် လောဘဖြစ်မှန်း သိ၊ ဒေါသဖြစ်ရင် ဒေါသဖြစ်မှန်း သိ။ သတိဟာ “ငါ” မဟုတ်တဲ့အတွက်ကြောင့်၊ စိတ်ကို ဝင်မစွက်ဖက်ဘဲ ကြည့်နေရုံ သက်သက်ပါ။

၂။ သမ္ပဇဉ်: သမ္ပဇဉ်ဆိုတာကတော့ သိနေတဲ့အရာရဲ့ “သဘာဝလက္ခဏာ” (အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ) ကို နားလည်တာပါ။ ဒေါသဖြစ်နေမှန်း သိရုံတင် မဟုတ်ဘဲ၊ “ဤဒေါသစိတ်ဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာပဲ” ဆိုတဲ့ အနိစ္စသဘောကို နားလည်တာ၊ “ဤဒေါသစိတ်ဟာ ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ဓမ္မသက်သက်ပဲ” ဆိုတဲ့ အနတ္တသဘောကို နားလည်တာကို သမ္ပဇဉ်လို့ ခေါ်ပါတယ်။

သတိမပါတဲ့ သမ္ပဇဉ်ဆိုတာ မရှိနိုင်ဘူး၊ သမ္ပဇဉ်မပါတဲ့ သတိဆိုရင်တော့ သမထ (တည်ငြိမ်မှု) ပဲ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဝိပဿနာဉာဏ် ရဖို့အတွက်ကတော့ သတိနဲ့ သမ္ပဇဉ် နှစ်ခုစလုံး ပြည့်စုံဖို့ လိုပါတယ်။ “သိ” လည်း သိရမယ်၊ သိနေတဲ့အရာရဲ့ “ဖြစ်ပျက်” သဘောကိုလည်း နားလည်ရမယ်။

အပိုင်း (၅) – လက်တွေ့အားထုတ်ရာတွင် ကြုံတွေ့ရသည့် အခက်အခဲများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ

ယောဂီတော်တော်များများက တရားအားထုတ်ရာမှာ အခက်အခဲတွေ ကြုံရတဲ့အခါ၊ အဲဒီအခက်အခဲတွေကို “ပြင်ဖို့” အတင်းကြိုးစားကြတယ်။ ဒါကြောင့် ပိုပြီးပင်ပန်းရတာပါ။ ကျနော်တို့ စတိုင်လ်အတိုင်းဆိုရင် ဤအခက်အခဲတွေကိုလည်း “သိ” ဖို့ပဲ လိုပါတယ်။

၁။ စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်း

ယောဂီအများစုက “စိတ်မပျံ့လွင့်ရဘူး၊ စိတ်ငြိမ်ရမယ်” လို့ ထင်ကြတယ်။ ဒါကြောင့် စိတ်ပျံ့လွင့်တဲ့အခါ “ငါ တရားမရတော့ဘူး၊ ငါ့စိတ်က မကောင်းဘူး” ဆိုပြီး စိတ်ပျက်ကြတယ်။ ဒါဟာ အမှားပါ။ စိတ္တာနုပဿနာ ဆိုတာ စိတ်ကို အတင်းငြိမ်အောင် လုပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ ပျံ့လွင့်ရင် ပျံ့လွင့်မှန်း “သိ” လိုက်ရုံပါပဲ။ “ဟော… စိတ်ပျံ့လွင့်နေပါလား” လို့ သိလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ၊ “သိလိုက်တဲ့စိတ်” ဟာ ပျံ့လွင့်မှုကနေ လွတ်မြောက်သွားပါပြီ။ ပျံ့လွင့်မှုကို “အရှုခံ” အဖြစ် ကြည့်နိုင်သွားပါပြီ။ “ငါ ပျံ့လွင့်နေတာ” မဟုတ်ဘူး၊ “ပျံ့လွင့်တဲ့စိတ်” ပေါ်နေတာပါလား လို့ အရှိအတိုင်း မြင်အောင်ကြည့်ပါ။

၂။ ငိုက်မျဉ်းခြင်း

ငိုက်မျဉ်းတဲ့အခါမှာလည်း “ငါ တရားမရတော့ဘူး” လို့ စိတ်မပျက်ပါနဲ့။ ငိုက်မျဉ်းရင် ငိုက်မျဉ်းမှန်း “သိ” လိုက်ပါ။ “ဟော… ငိုက်မျဉ်းနေပါလား” လို့ သိလိုက်တဲ့အချိန်မှာ သတိက ဝင်လာပါပြီ။ “ငါ ငိုက်တာ” မဟုတ်ဘူး၊ “ငိုက်မျဉ်းတဲ့ ဝေဒနာ” ပေါ်နေတာပါလား လို့ အရှိအတိုင်း ကြည့်ပါ။ ငိုက်မျဉ်းမှုကို ပြင်ဖို့ထက်၊ ငိုက်မျဉ်းမှုကို “သိ” ဖို့ပဲ လုပ်ပါ။

၃။ ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်း

“ငါ လုပ်နေတာ မှန်ရဲ့လား? တရားရရဲ့လား?” ဆိုတဲ့ သံသယတွေ ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဤသံသယတွေကိုလည်း “ပြင်ဖို့” မကြိုးစားပါနဲ့။ သံသယပေါ်ရင် သံသယပေါ်မှန်း “သိ” လိုက်ပါ။ “ဟော… သံသယ ပေါ်လာပြန်ပြီ” လို့ သိလိုက်တဲ့အချိန်မှာ “သိစိတ်” က သံသယကနေ လွတ်မြောက်သွားပါပြီ။ “ငါ သံသယဖြစ်တာ” မဟုတ်ဘူး၊ “သံသယစိတ်” ပေါ်နေတာပါလား လို့ အရှိအတိုင်း ကြည့်ပါ။

၄။ ကောင်းတဲ့စိတ်အပေါ် တွယ်တာခြင်း

တခါတလေ တရားထိုင်ရင်း စိတ်က ငြိမ်သက်သွားတယ်၊ ချမ်းသာသွားတယ် ဆိုပါစို့။ ဤအခါမှာ ယောဂီက “ဤငြိမ်သက်မှုလေးကို ငါ လိုချင်တယ်၊ ငါ့စိတ်လေးက ငြိမ်နေပြီ” ဆိုပြီး တွယ်တာတတ်ကြတယ်။ ဒါဟာ သမထ (တည်ငြိမ်မှု) ပါ၊ ဝိပဿနာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဝိပဿနာ ဖြစ်ဖို့အတွက်ကတော့ ဤငြိမ်သက်မှုအပေါ်မှာလည်း “တွယ်တာမှု” (လောဘ) ပေါ်ရင် ပေါ်မှန်း သိရမယ်။ “ဟော… တွယ်တာတဲ့စိတ် ပေါ်လာပြီ” လို့ သိလိုက်ပါ။ ဤငြိမ်သက်မှုဟာလည်း “ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာပဲ” ဆိုတဲ့ အနိစ္စသဘောကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။

ခြုံငုံပြီး ပြောရရင်၊ အခက်အခဲ မှန်သမျှကို “ပြင်ဖို့” မကြိုးစားပါနဲ့။ အခက်အခဲ မှန်သမျှကိုလည်း “သဘာဝတရား” အနေနဲ့ပဲ မြင်အောင် ကြည့်ပြီး၊ “သိ” နေဖို့ပဲ လုပ်ပါ။

အပိုင်း (၆) – သီအိုရီမှ လက်တွေ့သို့

စာအုပ်ကြီးအတိုင်း သီအိုရီတွေ ပြောနေမယ့်အစား လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို ကြည့်ရမလဲဆိုတာကို ကျနော် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောပါ့မယ်။

၁။ ထိုင်နေတဲ့အခါ ရှုမှတ်နည်း

ကိုယ်နေဟန်ထားကို အဆင်ပြေသလို ထားပါ။ (ခြေပိုက်ခွေထိုင်စရာ မလိုပါဘူး၊ ကုလားထိုင်ပေါ် ထိုင်လည်း ရပါတယ်)

မျက်စိမှိတ်ချင်မှိတ်၊ ဖွင့်ချင်ဖွင့်။ (ကျနော်ကတော့ မျက်စိမှိတ်ထားတာကို ပိုသဘောကျပါတယ်)

ပထမဆုံး စိတ်ကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာပဲ ထားပါ။ ဝင်လေထွက်လေ၊ ဒါမှမဟုတ် ဖောင်းတာပိန်တာကို အခြေခံ အနေနဲ့ ထားနိုင်ပါတယ်။

ဤအခြေခံကို ရှုမှတ်နေရင်းနဲ့ စိတ်ထဲမှာ အတွေးတွေ၊ ခံစားမှုတွေ ပေါ်လာတဲ့အခါ…

အတွေးပေါ်ရင် “အတွေး” ဖြစ်ပျက် လို့ သိ။

ဒေါသပေါ်ရင် “ဒေါသ” ဖြစ်ပျက် လို့ သိ။

ခန္ဓာကိုယ်က နာလာရင် “နာမှု” ဖြစ်ပျက် လို့ သိ။

ဤကဲ့သို့ သိလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ “ငါ” ကို ဖြုတ်ပြီး၊ “ရုပ်နဲ့ နာမ်” ဆိုတဲ့ အရှိတရားကိုပဲ မြင်အောင်ကြည့်ပါ။ “ငါ နာတာ” မဟုတ်ဘူး၊ “နာတဲ့ ဝေဒနာ” ပေါ်နေတာပါလား လို့ အရှိအတိုင်း ကြည့်ပါ။

ပြီးရင် အခြေခံ (ဝင်လေထွက်လေ/ဖောင်းပိန်) ဆီကို ပြန်လာပါ။ ဤကဲ့သို့ “သိ” နေခြင်းသည် စိတ္တာနုပဿနာ လက်တွေ့ပါ။

၂။ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ရှုမှတ်နည်း

ကားမောင်းနေရင်း ကားပိတ်လို့ ဒေါသထွက်လာတယ် ဆိုပါစို့။ “ကားသမားတွေကို ဆဲရမယ်” လို့ မတွေးပါနဲ့။ “ငါ ဒေါသ မထွက်ရဘူး” လို့လည်း အတင်းမဖိနှိပ်ပါနဲ့။

“ဪ… အခု ဒေါသစိတ် ပေါ်နေပါလား” လို့ သိလိုက်ပါ။

ဒေါသရဲ့ “ဖြစ်ပျက်” ကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။ ဒေါသဖြစ်နေတဲ့အချိန် ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘယ်လို ခံစားရသလဲ၊ ရင်ပူသလား၊ နှလုံးခုန်မြန်သလား။ ပြီးရင် ဒေါသစိတ်ရဲ့ ဖြစ်ပြီးပျက်သွားတဲ့ သဘောကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။

ဤကဲ့သို့ “သိ” လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ ခင်ဗျား ဒေါသရဲ့ ကျွန် မဟုတ်တော့ပါဘူး။ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ စောင့်ကြည့်နိုင်သူ ဖြစ်သွားပါပြီ။ အဲဒါ စိတ္တာနုပဿနာ လက်တွေ့ပါ။

၃။ ဘာသာရေး အခမ်းအနားတွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အမြင်

ယတြာချေတာ၊ ဂြိုဟ်ပြေနံပြေ လုပ်တာ၊ ထုံးတမ်းစဉ်လာ အခမ်းအနားတွေနဲ့ နိဗ္ဗာန်ရမယ်လို့ ထင်နေတဲ့ အယူမှားတွေ ပြုတ်သွားတာကို သောတာပန် ဖြစ်တယ်လို့ ကျနော်တို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် စိတ္တာနုပဿနာ အားထုတ်တဲ့အခါမှာ ဘာသာရေး အခမ်းအနားတွေထက် ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်ကြည့်တဲ့ အလုပ် (လက်တွေ့အားထုတ်မှု) ကိုပဲ အလေးထားရပါမယ်။ ယုံကြည်မှုထက် နားလည်မှုကို ဦးစားပေးရပါမယ်။ “ငါ” စွဲကို ဖြုတ်ဖို့ ကြိုးစားရပါမယ်။ ဘာသာရေး အခွံသက်သက်တွေကနေ လွတ်မြောက်သွားတာဟာ သောတာပန်ရဲ့ လက္ခဏာတစ်ခုပါပဲ။

အပိုင်း (၇) – စိတ္တာနုပဿနာ၏ အကျိုးကျေးဇူးများ

စိတ္တာနုပဿနာ အားထုတ်ခြင်းဖြင့် ဘာတွေ ရနိုင်သလဲ?

၁။ ဥပေက္ခာ တရားရခြင်း: စိတ်ကို အရှိအတိုင်း ကြည့်နိုင်လာရင်၊ ကောင်းတာပေါ်ရင်လည်း မတွယ်တာဘဲ၊ ဆိုးတာပေါ်ရင်လည်း မတွန်းလှန်ဘဲ၊ ဘက်မလိုက်ဘဲ ကြည့်နိုင်တဲ့ ဥပေက္ခာတရား ရလာပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ စိတ်ချမ်းသာမှုအစစ်ပါ။

၂။ တုံ့ပြန်မှုနည်းခြင်း: စိတ်ရဲ့ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောကို မြင်လာရင်၊ ဒေါသပေါ်လာတဲ့အခါမှာလည်း ချက်ချင်း တုံ့ပြန်မဆဲတော့ဘဲ၊ ဘေးကနေ ထိုင်ကြည့်နိုင်လာပါလိမ့်မယ်။ လောဘပေါ်လာတဲ့အခါမှာလည်း ချက်ချင်း တွယ်တာမယူတော့ဘဲ၊ စောင့်ကြည့်နိုင်လာပါလိမ့်မယ်။

၃။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါ ဆိုတဲ့ အစွဲ) ပြုတ်ခြင်း: “ငါ” မပါဘဲ စိတ်အစဉ်တန်း နှစ်ခုရဲ့ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောကို မြင်လာရင်၊ ခင်ဗျားရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ခိုင်မြဲတဲ့ “ငါ” ဆိုတာ မရှိဘူး၊ ရုပ်နဲ့နာမ်ရဲ့ အလုပ်လုပ်နေမှု သက်သက်ပဲ ရှိတယ်ဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ တည့်တည့်မြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အမြင်မှား ပြုတ်သွားတာကို သောတာပန်ဖြစ်တယ်လို့ ကျနော်တို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။

၄။ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု ရခြင်း: ဘဝရဲ့ ဒုက္ခတွေ၊ အခက်အခဲတွေ ကြုံလာရတဲ့အခါ၊ အဲဒီ ဒုက္ခတွေကိုလည်း “သဘာဝတရား” အနေနဲ့ပဲ မြင်အောင် ကြည့်ပြီး၊ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်တဲ့ စိတ်ဓာတ် ရလာပါလိမ့်မယ်။

၅။ ပညာဉာဏ် ရခြင်း: အရှိကို အရှိအတိုင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သိမြင်နိုင်တဲ့ ပညာဉာဏ် (ဝိမံသ) ရလာပါလိမ့်မယ်။ လွတ်မြောက်မှုအတွက် ကိုယ်တိုင် ပြဋ္ဌာန်းယူနိုင်သူ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

နိဂုံး

ကျနော် ဒီ Page ကနေ မျှဝေနေတာဟာ “အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်ဖို့” ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာ တစ်ခုတည်းပါ။ လွတ်မြောက်မှုဆိုတာ ကိုးကွယ်ဆုတောင်းနေရုံနဲ့ ရတာမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တိုင် မြင်မှသာ ရတာမျိုးပါ။

ဒါကြောင့် စိတ္တာနုပဿနာ အားထုတ်တဲ့အခါမှာ “စိတ်ကို ပြင်ဖို့ မကြိုးစားနဲ့၊ စိတ်ရဲ့ သဘာဝ (ဖြစ်ပျက်) ကို ‘သိ’ ဖို့ပဲ လုပ်ပါ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးလေးကို သေချာ နှလုံးသွင်းပါ။

ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာသမျှ စိတ်အမျိုးမျိုးကို “ဒါ ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ဒါ ငါ့ဥစ္စာ မဟုတ်ဘူး၊ ဒါ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့ ဓမ္မသက်သက်ပဲ” လို့ ဘေးကနေ ထိုင်ကြည့်နေလိုက်ပါ။

ရှုမှတ်နေရင်း တစ်ချိန်ချိန်မှာ… “ရှုနေတဲ့ ငါ” လည်း ပျောက်သွားပြီး၊ “သိစရာ အာရုံ” နဲ့ “သိတဲ့ စိတ်” ဒီနှစ်ခုရဲ့ အလျင်အမြန် ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ် (Process) ကိုပဲ သီးသန့်ကြီး မြင်လိုက်တဲ့ အချိန်… အဲဒီအချိန်ဟာ ခင်ဗျား တရားစစ်ကို တွေ့တဲ့ အချိန်ပါပဲ။

နားလည်ချင်ရင် ကိုယ်တိုင်ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

ထက်အောင်