ကျနော်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ကြားထဲမှာ ခိုင်ခိုင်မာမာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ အယူမှား (ဒိဋ္ဌိ) တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ “ငါတို့က လူဝတ်ကြောင်တွေပဲ၊ သားမယားနဲ့၊ စီးပွားရေးနဲ့၊ အလုပ်တွေ ရှုပ်နေတာ… ဘယ်လိုလုပ် သောတာပန် တည်နိုင်မှာလဲ၊ တရားဆိုတာ သင်္ကန်းဝတ်ပြီး တောထဲတောင်ထဲ သွားအားထုတ်မှ ရမှာပေါ့” ဆိုတဲ့ အသိပါပဲ။

ဒီစကားက သာမန်ကြည့်ရင် နှိမ့်ချသယောင်ယောင်၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သိသယောင်ယောင် ရှိပေမယ့် တကယ်တမ်းကျတော့ အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ “ဆင်ခြေ” တစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒီဆင်ခြေကပဲ လူတွေကို တရားစစ် တရားမှန်နဲ့ ဝေးစေပြီး၊ အခွံသက်သက် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းစဉ်လာတွေထဲမှာပဲ တဝဲလည်လည် ဖြစ်စေခဲ့တာပါ။ ကျနော် ရေးတဲ့ စာတွေရဲ့ အဓိက ရည်မှန်းချက်ကတော့ လူပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ရဟန်းပဲဖြစ်ဖြစ် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တွေ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာရေးပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့တော့ ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာတွေကြားမှာ အတားအဆီးဖြစ်နေတဲ့ ဒီ “လူဝတ်ကြောင်တွေ အရိယာ မဖြစ်နိုင်ဘူး” ဆိုတဲ့ အယူမှားကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ရိုက်ချိုးပြီး ရှင်းထုတ်ပစ်ချင်ပါတယ်။

သာဝတ္ထိပြည်က သက်သေများ

သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ပါ။ မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်က သာဝတ္ထိပြည်ကြီးကို ပြန်ကြည့်ပါ။ အဲဒီခေတ်က သာဝတ္ထိပြည်သူ ပြည်သား ၇ ကုဋေ ရှိတဲ့အထဲမှာ ၅ ကုဋေလောက်က အရိယာတွေချည်းပါပဲ။ အဲဒီ ၅ ကုဋေသော အရိယာတွေဟာ တောထဲမှာ သစ်သီး သစ်ဖုစားပြီး နေတဲ့သူတွေ မဟုတ်ပါဘူး။
ကျောင်းအမကြီး ဝိသာခါဆိုရင် သားသမီး မြေးမြစ်တွေ အများကြီးနဲ့ အိမ်ထောင်ရှင်မ တစ်ယောက်ပါ။ အနာထပိဏ် သူဌေးကြီးဆိုရင်လည်း နေ့စဉ် ကုန်သွယ် စီးပွားရှာနေတဲ့ သူဌေးကြီးပါ။ သူတို့တွေဟာ ရွှေတွေ ငွေတွေ ဝတ်ဆင်ကြတယ်၊ စီးပွားရှာကြတယ်၊ မိသားစုနဲ့ နေထိုင်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့ဟာ “သောတာပန်” တွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အဝတ်အစားက လူဝတ်ကြောင် ဖြစ်နေပေမယ့် သူတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်က အရိယာတွေ ဖြစ်နေပါပြီ။ ဘာကြောင့်လဲ? သူတို့ဟာ “အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်တဲ့ ဉာဏ်” ရှိသွားလို့ပါပဲ။ တရားဆိုတာ သင်္ကန်းဝတ်မှ ရတာမဟုတ်ဘူး၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ အစွဲပြုတ်မှ ရတာဆိုတာကို သာဝတ္ထိပြည်က ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာတွေက သက်သေပြခဲ့ပြီးပါပြီ။

သောတာပန် ဆိုတာ ဘာလဲ

လူတော်တော်များများက သောတာပန်ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို မှော်ဆန်ဆန် တန်ခိုးတွေရသွားတာ၊ မစားမသောက်ဘဲ နေနိုင်သွားတာ၊ ဒါမှမဟုတ် အမြဲတမ်း ပြုံးဖြီးပြီး ဒေါသ လုံးဝမထွက်တော့တဲ့ အခြေအနေမျိုးလို့ ထင်နေကြတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး။ သောတာပန်ဆိုတာ သံယောဇဉ် သုံးပါး (ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ) ပြုတ်သွားတဲ့ သူကို ခေါ်တာပါ။

၁။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါ ဆိုတဲ့ အစွဲပြုတ်ခြင်း): ခန္ဓာငါးပါး၊ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေအပေါ်မှာ “ငါ” လို့ ထင်မှတ်နေတဲ့ အမြင်မှား ပြုတ်သွားတာပါ။ မြင်တာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ကြားတာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ တွေးတာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နဲ့ နာမ် အလုပ်လုပ်နေတာ သက်သက်ပဲလို့ အရှိကို အရှိအတိုင်း တည့်တည့်မြင်သွားတာပါ။

၂။ ဝိစိကိစ္ဆာ (သံသယ ကင်းခြင်း): အကြောင်းအကျိုး (Process) အပေါ်မှာ ယုံမှားသံသယ မရှိတော့တာပါ။ ဘယ်ဖန်ဆင်းရှင်ကမှ ဖန်ဆင်းထားတာ မဟုတ်ဘူး၊ အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း နားလည်သွားတာပါ။

၃။ သီလဗ္ဗတပရာမာသ (အကျိုးမဲ့ အလေ့အကျင့်များကို စွန့်ခြင်း): ယတြာချေတာ၊ ဂြိုဟ်ပြေနံပြေ လုပ်တာ၊ ထုံးတမ်းစဉ်လာ အခမ်းအနားတွေနဲ့ နိဗ္ဗာန်ရမယ်လို့ ထင်နေတဲ့ အယူမှားတွေ ပြုတ်သွားတာပါ။ ဘာသာရေး အခွံသက်သက်တွေကနေ လွတ်မြောက်သွားတာပါ။

ဒီသုံးချက်ကို ကြည့်ပါ။ ဒီသုံးချက် ပြုတ်ဖို့အတွက် လူဝတ်ကြောင် ဖြစ်နေလို့ မရဘူးလို့ ဘယ်မှာ ပါသလဲ။ အိမ်ထောင်ရှိလို့၊ စီးပွားရှာနေလို့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ မပြုတ်နိုင်ဘူးလို့ ဘယ်သူ ပိတ်ပင်ထားသလဲ။ ဘယ်သူမှ မပိတ်ပင်ထားပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ မသိမှု (မောဟ) ကသာ ပိတ်ပင်ထားတာပါ။

စိတ္တာနုပဿနာဖြင့် လူ့ဘဝထဲက တရားရှာခြင်း

“လူတွေက အလုပ်ရှုပ်တယ်၊ တရားထိုင်ဖို့ အချိန်မရှိဘူး” လို့ ပြောတတ်ကြတယ်။ အဲဒါဟာ တရားဆိုတာကို “ခြေပိုက်ခွေထိုင်ပြီး မျက်စိမှိတ်ထားမှ တရား” လို့ ပုံသေကားကျ မှတ်ထားလို့ပါ။ တကယ်တော့ ကျနော်တို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အသင့်တော်ဆုံးနဲ့ အထိရောက်ဆုံးက “စိတ္တာနုပဿနာ” (စိတ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း) ပါပဲ။

ရုံးသွားနေရင်း၊ ကားမောင်းနေရင်း၊ စျေးရောင်းနေရင်း စိတ္တာနုပဿနာ အားထုတ်လို့ ရပါတယ်။ ကားပိတ်လို့ ဒေါသထွက်လာတယ် ဆိုပါစို့။ “ငါ ဒေါသထွက်နေတယ်” လို့ မကြည့်ပါနဲ့။ အဲဒီလိုကြည့်ရင် “ငါ” က ဝင်လာပြီ။ အဲဒီအစား “ဪ… ဒေါသစိတ် ပေါ်လာပါလား” လို့ သိလိုက်ပါ။ အာရုံ (ကားပိတ်ခြင်း) နဲ့ ဒွါရ (မျက်စိ/နား) တိုက်မိလို့ ဒေါသဆိုတဲ့ နာမ်တရားလေး ခဏ ပေါ်လာတာပါလား လို့ အရှိကို အရှိအတိုင်း ကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီလို ကြည့်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ “ဒေါသစိတ်” က အရှုခံ (Object) ဖြစ်သွားပြီး၊ “သိလိုက်တဲ့စိတ်” က အရှုဉာဏ် (Subject) ဖြစ်သွားပါတယ်။ အဲဒီ လုပ်ငန်းစဉ် (Process) ထဲမှာ “ကျနော်” မပါဘူး၊ “ခင်ဗျား” မပါဘူး၊ “ငါ” မပါပါဘူး။

စိတ်ကို အတင်းပြင်ဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။ “ငါ ဒေါသ မထွက်ရဘူး၊ မထွက်ရဘူး” လို့ အတင်းဖိနှိပ်ထားတာဟာ အတ္တ (Ego) ပါပဲ။ စိတ္တာနုပဿနာ ဆိုတာ ဝင်စွက်ဖက်တာ မဟုတ်ဘူး။ ဒေါသဖြစ်ရင် ဒေါသဖြစ်မှန်း သိတယ်၊ လောဘဖြစ်ရင် လောဘဖြစ်မှန်း သိတယ်။ ဧည့်သည် လာရင် လာမှန်းသိတဲ့ အိမ်ရှင်လိုပဲ တံခါးဝကနေ ထိုင်ကြည့်နေရုံ သက်သက်ပါ။ ဒီလို စောင့်ကြည့်ပါများလာရင်၊ စိတ်တွေရဲ့ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတဲ့ သဘောကို မြင်လာမယ်။ “ငါ” လို့ ဆုပ်ကိုင်စရာ ဘာမှ မရှိပါလား ဆိုတာ ဉာဏ်နဲ့ ပေါက်ကွဲပြီး နားလည်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒါ သောတာပန် တည်တာပါပဲ။

အနတ္တ ဆိုတာ ဘာမှ လုပ်လို့မရတော့ဘူး ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ မဟုတ်

ဒီနေရာမှာ အထူးသတိထားရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ တချို့က “ငါမှ မဟုတ်တာ၊ အားလုံးက အနတ္တပဲ” ဆိုပြီး အရာရာကို လွှတ်ချ၊ ဘာတာဝန်မှ မယူတော့ဘဲ ပေပေတေတေ နေတတ်ကြတယ်။ “အနတ္တ” ဆိုတာဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။ အနတ္တ ဆိုတာ တာဝန်မဲ့ခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ အနေနဲ့သာ မရှိတာ၊ “အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု” (Cause and Effect Process) ကတော့ အလုပ်လုပ်နေတာပါပဲ။
ဒါကြောင့် လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ကြိုးစားတဲ့အခါ “ကံ” ကိုချည်း ထိုင်စောင့်နေလို့ မရပါဘူး။ အရာရာကို အတိတ်ကံအပေါ် ပုံချပြီး ငုတ်တုတ်ထိုင်နေတာ ဗုဒ္ဓဝါဒ မဟုတ်ပါဘူး။ ဆုတောင်းနေရုံနဲ့လည်း မရပါဘူး။ လွတ်မြောက်မှုအတွက် ကိုယ်တိုင် ပြဋ္ဌာန်းယူရပါမယ်။ ဘယ်လို ပြဋ္ဌာန်းမလဲ? အဓိပတိတရား လေးပါး (ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝီရိယ၊ ဝီမံသ) နဲ့ ပြည့်စုံအောင် လက်တွေ့ ကျင့်သုံးရပါမယ်။

• ဆန္ဒ: ဒီသံသရာ ဒုက္ခကနေ လွတ်မြောက်ချင်တဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒ ရှိရမယ်။
• စိတ္တ: လွတ်မြောက်ရေး လမ်းစဉ်အပေါ်မှာ စိတ်ကို စူးစူးစိုက်စိုက် ထားရမယ်။
• ဝီရိယ: ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် အားထုတ်မှု၊ မလျှော့သော လုံ့လ ရှိရမယ်။
• ဝီမံသ: အရှိကို အရှိအတိုင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သိမြင်နိုင်တဲ့ ပညာဉာဏ် ရှိရမယ်။

ဒီ အဓိပတိတရား လေးပါးနဲ့သာ ပြည့်စုံရင် မိမိလိုတာ ပြည့်ပါတယ်။ အိမ်ထောင်ရှင် ဖြစ်နေလို့၊ လူဝတ်ကြောင် ဖြစ်နေလို့ ဆိုပြီး ဘယ်အရာကမှ ခင်ဗျားကို တားဆီးထားလို့ မရပါဘူး။

ရိုးရာအစွဲများကို ဖောက်ထွက်ခြင်း

ကျနော်တို့ မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများစုဟာ “သီလဗ္ဗတပရာမာသ” ဆိုတဲ့ အခွံတွေထဲမှာ အရမ်း နစ်မွန်းနေကြတယ်။ ဥပုသ်နေ့မှ ကျောင်းသွားပြီး သီလယူမယ်၊ ဘုရားပန်းကပ်ရင်တောင် ဘယ်နှစ်ပွင့် ကပ်ရမယ်၊ ဘယ်ထောင့်ကနေ ရေသက်စေ့ လောင်းရမယ် စသဖြင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာတွေကိုပဲ ဘာသာရေးလို့ ထင်နေကြတယ်။

တကယ်တော့ အဲဒါတွေဟာ စိတ်သက်သာရာ ရစေရုံ သက်သက်ပါ။ ဒုက္ခကနေ တကယ် လွတ်မြောက်စေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ လွတ်မြောက်ချင်ရင် “အရှိကို အရှိအတိုင်း ကြည့်တဲ့အလုပ်” ကို လုပ်ရပါမယ်။ ခင်ဗျား ခေါင်းပေါ်မှာ ဆံပင်ရှိနေသလား၊ ကတုံးတုံးထားသလား ဆိုတာ တရားရဖို့အတွက် အရေးမကြီးပါဘူး။ ခင်ဗျား ဝတ်ထားတာ သင်္ကန်းလား၊ ပုဆိုးလား၊ စကတ်လား ဆိုတာ သစ္စာလေးပါး သိဖို့အတွက် အရေးမကြီးပါဘူး။ အရေးကြီးတာက ခင်ဗျားရဲ့ “စိတ်” က အမှန်တရားကို တည့်တည့်ကြည့်ရဲတဲ့ သတ္တိ ရှိဖို့ပါပဲ။

နိဂုံး

ဒါကြောင့် ဥပါသကာ၊ ဥပါသိကာ အပေါင်းတို့… “ငါတို့က လူတွေမို့ မရနိုင်ပါဘူးလေ” ဆိုတဲ့ ဆင်ခြေကို အခုကစပြီး အမှိုက်ပုံးထဲ ပစ်လိုက်ပါ။ သင်္ကန်းမဝတ်နိုင်သေးလို့ တရားမရနိုင်ဘူး ဆိုတာ မောဟ ဖုံးနေတဲ့ စကားပါ။ အလုပ်တွေ ရှုပ်နေလို့ တရားမအားထုတ်နိုင်ဘူး ဆိုတာ ပျင်းတဲ့သူတွေရဲ့ စကားပါ။

တရားဆိုတာ နေရာမရွေး၊ အချိန်မရွေး၊ အဝတ်အစားမရွေး ကိုယ့်ခန္ဓာ၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်ကြည့်ရင် တွေ့နိုင်တဲ့ အရာပါ။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတွေကို ဘက်မလိုက်ဘဲ စောင့်ကြည့်ပါ။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပညတ်ကို ခွာပြီး၊ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ် သက်သက်ဆိုတဲ့ ပရမတ်ကို ဉာဏ်နဲ့ ထွင်းဖောက်ကြည့်ပါ။ (ကျနော်က ဒီနေရာမှာ ပရမတ်ဆိုတဲ့ စကားလုံးအစား “အရှိတရား” လို့ပဲ သုံးချင်ပါတယ်)။

ဒီ Page ကနေ ကျနော် အမြဲတိုက်တွန်းနေတာ ဒါပါပဲ။ ယုံကြည်မှု (Faith) နောက်ကို အကန်းမလိုက်ပါနဲ့။ နားလည်မှု (Understanding) ကို တည်ဆောက်ပါ။ သာဝတ္ထိပြည်က လူဝတ်ကြောင် အရိယာတွေလိုပဲ၊ ခေတ်သစ်မှာလည်း ကိုယ့်တာဝန် ကိုယ်ကျေပွန်ရင်း၊ မိသားစုကို စောင့်ရှောက်ရင်းနဲ့ သောတာပန် တည်နိုင်ပါတယ် ဆိုတာကို လက်တွေ့ သက်သေပြကြဖို့ တိုက်တွန်းလိုက်ပါတယ်။

အမှန်တရားဆိုတာ ကိုယ်တိုင်ကြည့်မှ မြင်ရတာပါ။

ထက်အောင်