ကျွန်ုပ်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အများစုဟာ “သံဃာ” လို့ ပြောလိုက်ရင် ခေါင်းတုံး၊ သင်္ကန်းဝတ်နဲ့ ဝိနည်းအချို့ကို လိုက်နာနေသူတွေကို ပြေးမြင်လေ့ရှိကြပါတယ်။ ဒါဟာ ကြာမြင့်စွာ အမြစ်တွယ်လာခဲ့တဲ့ “သမုတိ” (အများသတ်မှတ်ချက်) အမြင်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ မြတ်စွာဘုရားရှင် ညွှန်ပြခဲ့တဲ့ “ကိုးကွယ်ရာ သံဃာရတနာ” ဆိုတာဟာ သင်္ကန်းဝတ်ရုံရုံမျှနဲ့ ဖြစ်တည်လာတာ မဟုတ်ဘဲ “တရားရှိမှု” အပေါ်မှာသာ အခြေခံပါတယ်။

“သမုတိသံဃာ” ဆိုတာ မြတ်စွာဘုရား ပညတ်တော် မဟုတ်ပါ

ပထမဦးဆုံး သတိပြုရမယ့်အချက်ကတော့ “သမုတိသံဃာ” သို့မဟုတ် “သမုတိသံဃာ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ တရားဒေသနာတော်တွေမှာ ပါဝင်ခြင်း မရှိပါဘူး။ ဒါဟာ နောက်ပိုင်းမှ ပုထုဇဉ်ရဟန်းတွေကို အကာအကွယ်ပေးဖို့ သတ်မှတ်လိုက်တဲ့ ပညတ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပညတ်ရှိနေတဲ့အတွက်ကြောင့်ပဲ “ငါတို့က ပုထုဇဉ် သမုတိသံဃာပဲ၊ မဂ်ဖိုလ်မရလဲ ရတယ်” ဆိုတဲ့ ဆင်ခြေတွေနဲ့ သာသနာမှာ အချောင်စီးသူတွေ ပေါ်ပေါက်လာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

သံဃာဆိုတာ “အဋ္ဌပုရိသ ပုဂ္ဂလာ” သာ ဖြစ်သည်

မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရတနသုတ်မှာ “လေးယောက်အစုံ၊ ရှစ်ယောက်အပြား” ရှိတဲ့ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တွေကိုသာ သံဃာရတနာအဖြစ် အတိအကျ ညွှန်ပြခဲ့ပါတယ်။

• မဂ်ပုဂ္ဂိုလ် (၄) ပါး

• ဖိုလ်ပုဂ္ဂိုလ် (၄) ပါး ဒီ (၈) ပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်တွေဟာ “တရား” ရရှိထားတဲ့အတွက်ကြောင့်သာ ကိုးကွယ်ရာ သံဃာရတနာ မြောက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ တရားမရှိတဲ့ ပုထုဇဉ်ဟာ သင်္ကန်းဘယ်လောက်ပဲ ပတ်ထားပါစေ၊ သံဃာ့ဂုဏ်တော် ၉ ပါးနဲ့ မညီညွတ်တဲ့အတွက် သံဃာစစ် မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။

ဂုဏ်တော်မရှိလျှင် သံဃာမမြောက်

သံဃာ့ဂုဏ်တော်ရဲ့ ထိပ်ဆုံးမှာ “သုပ္ပဋိပန္နော” (ကောင်းစွာကျင့်ခြင်း) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်ရှိပါတယ်။ ဒီ “ကောင်းစွာကျင့်ခြင်း” ဆိုတာဟာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်ကင်းကြောင်း “မဂ္ဂသစ္စာ” (ဝိပဿနာအကျင့်) ကို ကျင့်ကြံခြင်းကို ဆိုလိုတာပါ။ သံသရာလွတ်ကြောင်း မကျင့်ဘဲ စာသင်တာ၊ စားဝတ်နေရေးအတွက် ဝတ်နေတာတွေဟာ သမုဒယသစ္စာ (ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း) ထဲမှာပဲ လည်ပတ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

တရားအားထုတ်ဖို့ စိတ်ကူးမရှိသူဟာ မြတ်စွာဘုရားထံက အကြွေးယူထားပြီး ပြန်မဆပ်တဲ့သူကို လူယုတ်မာ လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဆွမ်း၊ ခဲဖွယ်တွေကို အလှူခံပြီး သံသရာလွတ်ကြောင်း တရားမအားထုတ်တဲ့ ပုထုဇဉ်ဘုန်းကြီးတွေဟာ သာသနာကို အချောင်စီးနေတဲ့ “လူယုတ်မာ” ဘဝကို ရောက်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုးကွယ်သူများ၏ တာဝန်

ကျွန်ုပ်တို့ ကိုးကွယ်သူတွေအနေနဲ့ “သင်္ကန်း” ကို ကြည့်ပြီး ကိုးကွယ်တာထက် “တရား” ကို ကြည့်ပြီး ကိုးကွယ်တတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ မျက်လှည့်ဆရာတွေရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုလိုမျိုး “သံဃာကို ပြစ်မှားရင် အကုသိုလ်ဖြစ်မယ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေအောက်မှာ ဒူးထောက်နေစရာ မလိုပါဘူး။ တရားမရှိ၊ ဂုဏ်တော်မရှိတဲ့ ပုထုဇဉ်ဘုန်းကြီးကို ဆုံးမတာ၊ မကိုးကွယ်တာဟာ သံဃာရတနာကို ပြစ်မှားတာ မဟုတ်သလို အကုသိုလ်လည်း မဖြစ်ပါဘူး။

နိဂုံး

“သမုတိသံဃာ” ဆိုတဲ့ အကာအကွယ်ကို ဖယ်ရှားလိုက်ရင် “အရိယာသံဃာ” ဆိုပြီးတော့လည်း သီးသန့် ခွဲပြောစရာ မလိုတော့ပါဘူး။ သံဃာဆိုတာ တရားရှိတဲ့သူ (အရိယာ) သာ ဖြစ်ရပါမယ်။ သင်္ကန်းဆိုတာ ရဟန်းကိစ္စဖြစ်တဲ့ “တရားအားထုတ်ဖို့” အတွက် သုံးတဲ့ ဝတ်စုံသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် “သင်္ကန်းဝတ်ရုံရုံနဲ့ သံဃာမမြောက်ဘူး၊ တရားရှိမှ သံဃာဖြစ်တယ်” ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို လက်ခံပြီး စစ်မှန်တဲ့ သံဃာရတနာကိုသာ ရှာဖွေကိုးကွယ်ကြပါစို့။