သစ္စာလေးပါးမှာ တစ်ပါးစီတိုင်းအတွက် လုပ်ဆောင်ရမယ့် တာဝန် (ကိစ္စ) တွေ အသီးသီး ရှိကြပါတယ်။

ဒုက္ခသစ္စာ ကို အမှန်တိုင်း ပိုင်းခြားသိရပါမယ် (ပရိညေယျ)။

သမုဒယသစ္စာ ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်စွန့်ရပါမယ် (ပဟာတဗ္ဗ)။

မဂ္ဂသစ္စာ ကို ကိုယ်တိုင် ပွားများရပါမယ် (ဘာဝေတဗ္ဗ)။

နိရောဓသစ္စာ ကို မျက်မှောက် ဆိုက်ရောက်ရပါမယ် (သစ္ဆိကာတဗ္ဗ)။

ဒီလေးခုထဲမှာ အရေးအကြီးဆုံး ပထမခြေလှမ်းကတော့ “ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိခြင်း” ကနေ စတင်ရတာပါ။ အမှန်တရား (သစ္စာ) ကို မြင်ပြီဆိုတာနဲ့ “ငါ၊ သူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုတာ တကယ်မရှိဘူး” ဆိုတဲ့ သုညတ သဘောတရားကိုပါ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သဘောပေါက်သွားရပါမယ်။

ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိဖို့အတွက် ပါဠိလို ခက်ခဲတဲ့ စာလုံးတွေထက်၊ လက်တွေ့ ခန္ဓာမှာ ဉာဏ်နဲ့ကြည့်ရမယ့် ဒုက္ခရဲ့ အဓိပ္ပာယ် (၄) ချက်ကို အရှင်းဆုံး ပြောပြချင်ပါတယ်။

၁။ အမြဲပူလောင်နေရတဲ့ သဘော (သန္တာပဋ္ဌော)

“ငါ” ဆိုတာ တကယ်မရှိဘူး၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက ကိုယ့်သဘောအတိုင်း စီမံခန့်ခွဲလို့မရဘူး (အနတ္တ) ဆိုတာကို တစေ့တစောင်း သိလာတဲ့အချိန်မှာပဲ ဒုက္ခကို စပြီး မြင်ရပါတော့တယ်။ စိတ်ထဲက ကိလေသာက ခန္ဓာကြီးကို “ငါ့ဟာ၊ ငါ့ကိုယ်” ဆိုပြီး ဆက်ပိုင်ဆိုင်ချင်နေတုန်းပါ။ ဒါပေမယ့် တကယ့် လက်တွေ့မှာ ဘာကိုမှ ပိုင်စိုးမထားရပါဘူး။ အဲဒီလို “ပိုင်ဆိုင်ချင်တဲ့ လိုအင်ဆန္ဒ” နဲ့ “တကယ်တမ်း မပိုင်ဆိုင်တဲ့ အမှန်တရား” ကြားမှာ အကြီးအကျယ် ပွတ်တိုက်မှုဖြစ်ပြီး လောင်ကျွမ်းပူလောင်နေရတာဟာ ဒုက္ခပါပဲ။

၂။ ညှာတာမဖက် အမြဲနှိပ်စက်နေတဲ့ သဘော (ပီဠနဋ္ဌော)

ကိုယ့်သဘော မပါဘဲ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးကို သေချာကြည့်လိုက်ရင် အကောင်းဆိုတာ တစ်စက်မှ မရှိဘဲ အချိန်ပြည့် နှိပ်စက်ဖို့ပဲ ဦးတည်နေတာကို တွေ့ရပါမယ်။

ရုပ်ခန္ဓာက ဆာလောင်ခြင်း၊ အိုမင်းခြင်း၊ ကျင်ကြီးကျင်ငယ် သွားရခြင်းတွေနဲ့ အမြဲ နှိပ်စက်ပါတယ်။

**ဝေဒနာ (ခံစားမှု)**ကလည်း ပူတယ်၊ ချမ်းတယ်၊ နာတယ်ဆိုပြီး နှိပ်စက်တဲ့အပြင်၊ သာယာစရာလေးတွေ (သောမနဿ) ပေးပြီးတော့လည်း နောက်ထပ် ခန္ဓာသစ်တွေ ထပ်ရအောင် လှည့်စား နှိပ်စက်ပါတယ်။

**သညာ (မှတ်သားမှု)**ကလည်း မလိုအပ်တဲ့ အတိတ်က အရာတွေ၊ မကောင်းတာတွေကို ပြန်ပြန်မှတ်မိစေပြီး သောကရောက်အောင် နှိပ်စက်ပါတယ်။

ဝိညာဏ် (သိမှု) နဲ့ သင်္ခါရ (စေ့ဆော်မှု) တွေကလည်း လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတွေနဲ့ အကုသိုလ်ကံတွေ ဖန်တီးပြီး သံသရာထဲ ထပ်လည်နေအောင် အမြဲ နှိပ်စက်နေပါတယ်။

ဒီခန္ဓာငါးပါးကြီးဟာ “ငါ” မပိုင်တဲ့အတွက် “မနှိပ်စက်ပါနဲ့” လို့လည်း တားလို့ မရတဲ့ ဒုက္ခကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ အကြောင်းတရားတွေက ပြုပြင်ဖန်တီးပေးနေရတဲ့ သဘော (သင်္ခတဋ္ဌော)

ဒီလို နှိပ်စက်မှုတွေ၊ ပူလောင်မှုတွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်နေရတာဟာ သူ့အလိုလို မဟုတ်ပါဘူး။ “လိုချင်တပ်မက်မှု (တဏှာ)” ဆိုတဲ့ လက်သမားကြီးက အကြောင်းတိုက်ဆိုင်တိုင်း ချားရဟတ်လို လည်ပတ်နေအောင် အမြဲတမ်း ပြုပြင်ဖန်တီးနေလို့ပါ။ အဲဒီလို ခိုင်းစေရာကို အမြဲခံနေရတာဟာလည်း ဒုက္ခပါပဲ။

၄။ အမြဲမပြတ် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေတဲ့ သဘော (ဝိပရိဏာမဋ္ဌော)

မြတ်စွာဘုရားရှင်က “သင်္ခါရတရားတွေဟာ နည်းနည်းလေးတောင် ခိုင်မြဲတည်တံ့ခြင်း မရှိဘူး” လို့ ဟောတော်မူပါတယ်။ ကိုယ့်အကြိုက်ကို လုံးဝ မလိုက်ဘဲ၊ ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲပြီး တစ်ချိန်လုံး ပျက်စီးနေပါတယ်။ ဘယ်အရာမှ မမြဲဘဲ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်နေတာဟာလည်း အကြီးမားဆုံး ဒုက္ခကြီးပါပဲ။

နိဂုံး

ဒီအချက် (၄) ချက်ကို သေသေချာချာ သဘောပေါက်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိတဲ့ဉာဏ် (ကိစ္စဉာဏ်) လောက်ကို ရရှိဖို့ အများကြီး နီးစပ်သွားပါပြီ။

မှတ်သားထားရမယ့် အရေးကြီးတဲ့အချက်က “ငါမဟုတ်ဘူး၊ ဒုက္ခသက်သက်ပဲ” လို့ သိလိုက်ရခြင်းဟာ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုပြီး လက်မြှောက် အရှုံးပေးလိုက်တဲ့ အဆိုးမြင်ဝါဒ မဟုတ်ပါဘူး။ အမှားကို အမှားမှန်း၊ ဆင်းရဲကို ဆင်းရဲမှန်း အရှိကိုအရှိအတိုင်း မှန်ကန်စွာ လက်ခံနိုင်တဲ့ သတ္တိသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အမှန်မြင်တဲ့ ဉာဏ်စွမ်းနဲ့သာလျှင် တကယ့် လွတ်မြောက်ရာကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လျှောက်လှမ်းနိုင်မယ့် လူ၊ ရဟန်း အရိယာတွေ တတ်နိုင်သလောက် များများ ပေါ်ထွန်းလာနိုင်ပါစေလို့ ဆန္ဒပြုလိုက်ပါတယ်။