ကျွန်ုပ်တို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ၏ အမြင့်ဆုံး ကိုးကွယ်ရာမှာ “ရတနာသုံးပါး” ဖြစ်ပါသည်။ ရတနာဟူသည် အလွန်အဖိုးတန်၍ အပြစ်ကင်းစင်သော အနှစ်သာရကိုသာ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် “သမ္မုတိ” (သမုတိ) ဟူသော အကာအကွယ်အောက်၌ ပုထုဇဉ်ရဟန်းများကို သံဃာရတနာအဖြစ် မှားယွင်းစွာ သွတ်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ဤအယူအဆလွဲများအပေါ် အစဉ်အလာအရ ကန့်ကွက်လိုသူတို့၏ အချက် (၅) ချက်ကို “ရတနာသုံးပါးတွင် မပါဝင်ခြင်း” ဟူသော စံနှုန်းဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အသေးစိတ် ချေဖျက် တင်ပြအပ်ပါသည်။

၁။ ဝိနည်းကံ ဆောင်ရွက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ချေဖျက်ခြင်း

အစဉ်အလာသမားတို့က သမ္မုတိသံဃာ မရှိလျှင် ရဟန်းခံခြင်း၊ ကထိန်ခင်းခြင်း စသည့် ဝိနည်းကံများ ပျက်စီးမည်ဟု ဆိုကြသည်။ ချေဖျက်ချက်: ဝိနည်းကံဆိုသည်မှာ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှု (Organizational Rules) မျှသာ ဖြစ်သည်။ သင်္ကန်းဝတ် တစ်ဦးကို ဝိနည်းအရ “ရဟန်း” ဟု သတ်မှတ်နိုင်သော်လည်း၊ ထိုသူသည် တရားမရှိပါက “ကိုးကွယ်ရာ သံဃာရတနာ” မမြောက်နိုင်ပါ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ ဝန်ထမ်း သတ်မှတ်ချက်နှင့် ကိုးကွယ်ရာ ရတနာကို ရောထွေးခြင်း မပြုသင့်ပါ။ ဝိနည်းကံ ဆောင်ရွက်နိုင်ရုံမျှဖြင့် သံဃာရတနာ ဖြစ်ရမည်ဆိုပါက ရတနာ၏ ဂုဏ်သိက္ခာမှာ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအောက်တွင် နိမ့်ကျသွားပါလိမ့်မည်။ ရတနာဟူသည် ဝိနည်းကံထက် အဆပေါင်းများစွာ မြင့်မြတ်သော “တရားအနှစ်သာရ” ပေါ်တွင်သာ အခြေခံရပါမည်။

၂။ သာသနာ လက်ဆင့်ကမ်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ချေဖျက်ခြင်း

ပုထုဇဉ်ရဟန်းများက စာပေထိန်းသိမ်း၍ သာသနာကို လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ချေဖျက်ချက်: စာပေတတ်မြောက်ခြင်း (ပရိယတ္တိ) သည် ဂုဏ်ယူဖွယ် ဖြစ်သော်လည်း “ရတနာ” မဟုတ်ပါ။ စာဖိုင်ထဲတွင် ပါရှိသည့်အတိုင်း “စာတွေ မိုးပျံအောင် တတ်နေပါစေ၊ မြတ်စွာဘုရား ညွှန်ပြခဲ့တဲ့ ရတနာသုံးပါးမှာ မပါလျှင် သံဃာမဟုတ်ပါ”။ စာပေဟူသည် လမ်းညွှန်မြေပုံမျှသာ ဖြစ်သည်။ မြေပုံကို ကိုင်ထားရုံမျှဖြင့် ခရီးရောက်သူဟု မခေါ်နိုင်သကဲ့သို့၊ စာတတ်ရုံမျှဖြင့် ကိုးကွယ်ရာ သံဃာရတနာ မဖြစ်နိုင်ပါ။ တရားကို ကိုယ်တိုင်မြင်မှ (သို့မဟုတ်) မြင်အောင် အားထုတ်နေမှသာလျှင် သံဃာစစ် ဖြစ်ပါသည်။ စာသင်နေခြင်းသက်သက်ဖြင့် သာသနာကို အချောင်စီးနေသူများမှာ သာသနာကို လက်ဆင့်ကမ်းသူများ မဟုတ်ဘဲ သာသနာ့အရိပ်ကို ခိုလှုံ၍ စားဝတ်နေရေး ဖြေရှင်းနေသူများသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပါမည်။

၃။ “သမ္မုတိ” ပညတ်နှင့် ပတ်သက်၍ ချေဖျက်ခြင်း

သမ္မုတိသည် လောကဝေါဟာရ အမှန်တရားဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ချေဖျက်ချက်: မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကိုးကွယ်ရာကို ညွှန်ပြရာတွင် “သမ္မုတိရတနာ” ဟု ခွဲခြားဟောကြားခဲ့ခြင်း လုံးဝမရှိပါ။ သံဃာရတနာကို ဂုဏ်တော်ကိုးပါးနှင့်သာ တွဲဖက်ဟောကြားခဲ့သည်။ “သုပ္ပဋိပန္နော” (ကောင်းစွာကျင့်ခြင်း) မရှိသော ပုထုဇဉ်ကို “သံဃာ” ဟု သမုတ်ခြင်းသည် ဘုရားအလိုကျ မဟုတ်သော အတုအယောင် ပညတ်တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ဤပညတ်ကြောင့်ပင် ရဟန်းများမှာ တရားအားထုတ်ရန် မလိုတော့ဘဲ သင်္ကန်းဝတ်ထားရုံဖြင့် သံဃာဖြစ်ပြီဟု ဘဝင်မြင့်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သမ္မုတိသံဃာဟူသော ဝေါဟာရမှာ စစ်မှန်သော သံဃာရတနာကို အစားထိုး ဖျက်ဆီးနေသည့် “အညစ်အကြေး” တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါသည်။

၄။ သံဃိကဒါန (အလှူ) နှင့် ပတ်သက်၍ ချေဖျက်ခြင်း

ပုထုဇဉ်ကို လှူသော်လည်း သံဃာကို ရည်မှန်းလျှင် အကျိုးကြီးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ချေဖျက်ချက်: ဤအချက်သည် လူများကို မျက်လှည့်ပြ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ရတနာသုံးပါးတွင် မပါဝင်သော၊ သံသရာလွတ်ကြောင်း မဂ္ဂသစ္စာကို မကျင့်သောသူအား လှူဒါန်းခြင်းသည် အကြွေးမဆပ်မည့်သူကို ငွေချေးခြင်းနှင့် တူပါသည်။ “ရဟန်းကိစ္စ မလုပ်သောသူကို လှူဒါန်းခြင်းသည် သာသနာကို ဖျက်ဆီးနေခြင်းသာ ဖြစ်သည်”။ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တွင် သံဃာ့ဂုဏ်မရှိလျှင် စစ်မှန်သော သံဃာရတနာကိုသာ ရည်မှန်းလှူဒါန်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဂုဏ်တော်မဲ့သော ပုထုဇဉ်အား “သံဃာ” အမှတ်ဖြင့် ကိုးကွယ်ခြင်းမှာ ကိုးကွယ်မှု လွဲမှားခြင်း (Miccha-ditthi) သာ ဖြစ်သည်။

၅။ ဂေါတြဘူ ရဟန်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ချေဖျက်ခြင်း

သင်္ကန်းရစ်ပတ်ထားသော ဂေါတြဘူရဟန်းများကို လှူလျှင်ပင် အကျိုးကြီးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ချေဖျက်ချက်: မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဤဟောကြားချက်မှာ သံဃာ့အနွယ်အဆက်ကို မပြတ်စေလိုသော မဟာကရုဏာတော်အရသာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုသူတို့ကို “ကိုးကွယ်ရာ ရတနာ” အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် မဆိုလိုပါ။ ရတနာဟူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခမှ တကယ်ကယ်တင်နိုင်သူကိုသာ ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ တရားမရှိသော ဂေါတြဘူရဟန်း သို့မဟုတ် သမ္မုတိသံဃာသည် မိမိကိုယ်တိုင်ပင် ဒုက္ခမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ပါက အခြားသူအား မည်သို့ ကယ်တင်နိုင်ပါမည်နည်း။ ထို့ကြောင့် သူတို့သည် သဒ္ဓါကြည်ဖြူ၍ ပေးကမ်းထောက်ပံ့မှုကို ခံယူထိုက်သော “အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်” အဆင့်သာ ရှိနိုင်ပြီး၊ ငါတို့၏ ဦးထိပ်ထားရာ “သံဃာရတနာ” အဆင့်သို့ လုံးဝ မရောက်နိုင်ပါ။

နိဂုံးချုပ်

“သမ္မုတိသံဃာ” ဆိုသည်မှာ တရားမကျင့်လိုသော၊ သံသရာလွတ်ကြောင်း အားမထုတ်လိုသော ပုထုဇဉ်ရဟန်းများအတွက် ဖန်တီးထားသည့် “ဆင်ခြေ” သက်သက်သာ ဖြစ်သည်။ ရတနာသုံးပါးတွင် ပါဝင်သော သံဃာမှာ “မဂ် ၄ ပါး၊ ဖိုလ် ၄ ပါး” ရရှိထားသည့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသာ ဖြစ်သည်။ တရားမရှိလျှင် သံဃာမမြောက်၊ ဂုဏ်တော်မရှိလျှင် ရတနာမမည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ပညတ်ကို အရှိလုပ်သော “သမ္မုတိ” ကို စွန့်ပယ်ပြီး၊ တရားအနှစ်သာရ ရှိသော စစ်မှန်သော “သံဃာရတနာ” ကိုသာ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ခြင်းဖြင့် သာသနာတော်ကို သန့်စင်တည့်မတ်ကြပါစို့။