မိတ်ဆွေ… လောကကြီး တစ်ခုလုံး ဆူပူအုံကြွနေတာ၊ စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်နေတာ، လူတွေ တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် သတ်ဖြတ်နေကြတာ၊ ငိုကြွေးပူဆွေးနေကြတာတွေရဲ့ အဓိက တရားခံဟာ ဘာလဲဆိုတာ ခင်ဗျား စဉ်းစားကြည့်ဖူးပါသလား။ အဖြေက အင်မတန် ရိုးရှင်းပါတယ်။ တကယ် လက်တွေ့မှာ လုံးဝ (လုံးဝ) မရှိတဲ့ စကားလုံးလေး တစ်လုံးကို “အစစ်အမှန်” လို့ ထင်မှတ်ပြီး အသေအလဲ ကာကွယ်နေကြလို့ပါပဲ။ အဲဒီ စကားလုံးကတော့ “ငါ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးပါပဲ။

ဒီဆောင်းပါးမှာ ကျွန်တော်တို့ တစ်သက်လုံး ဖက်တွယ်ထားတဲ့ “ငါ”၊ “သူ” ဆိုတဲ့ အရာတွေဟာ တကယ်တော့ ပညတ်လောကရဲ့ အကြီးမားဆုံးသော မျက်လှည့်ပြကွက်ကြီး တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်းကို သောတာပန် အရိယာများ၏ မြင်ကွင်း (Perspective) မှနေ၍ အသေးစိတ် ခွဲစိတ်ပြသသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ အဝိဇ္ဇမာနပညတ် သို့မဟုတ် စိတ်ကူးယဉ် ယုန်ချို

ပညတ်ဆိုတဲ့ နေရာမှာ နှစ်မျိုး ရှိပါတယ်။ တကယ်ရှိတဲ့ အရှိတရား (ရုပ်၊ နာမ်) တွေကို အမည်တပ်ခေါ်ဝေါ်တဲ့ “ဝိဇ္ဇမာနပညတ်” နဲ့၊ တကယ် လုံးဝ မရှိဘဲ စကားလုံးသက်သက် ဖန်တီးထားတဲ့ “အဝိဇ္ဇမာနပညတ်” ဆိုပြီး ရှိပါတယ်။

“ငါ”၊ “သူ”၊ “ယောက်ျား”၊ “မိန်းမ” ဆိုတာတွေဟာ ဒုတိယအမျိုးအစားဖြစ်တဲ့ “အဝိဇ္ဇမာနပညတ်” (တကယ်မရှိဘဲ ဖန်တီးထားသော စကားလုံး) တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာပေးရရင် “ယုန်ချို” (ယုန်၏ ဦးချို) လိုပါပဲ။

လောကမှာ ယုန်ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ယုန်မှာ “ဦးချို” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။ သို့သော်လည်း ကျွန်တော်တို့က “ယုန်ချို” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကိုတော့ အသံထွက်ပြီး ပြောလို့ရတယ်။ စာအုပ်ထဲမှာ ရေးလို့ရတယ်။ စိတ်ကူးနဲ့ ပုံဖော်လို့ရတယ်။ ပြောပါများလာတော့ ကလေးတွေက ယုန်မှာ ချိုရှိတယ်လို့ တကယ် ထင်လာနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီသဘောတရားအတိုင်းပါပဲ… “ငါ”၊ “သူ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာလည်း ခန္ဓာငါးပါး အစုအဝေးကြီးအပေါ်မှာ မရှိတာကို အရှိလုပ်ပြီး ဖန်တီးယူထားတဲ့ ယုန်ချိုလို အရာမျိုး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ မရှိတဲ့ ယုန်ချို (ငါ) ကို အရှိထင်ပြီး ကာကွယ်နေကြလို့သာ ဒုက္ခပင်လယ် ဝေနေကြရတာပါ။

၂။ “ငါ” ဟူသော စကားလုံး၏ နောက်ကွယ်က အဓိပ္ပာယ်မဲ့ ရည်ညွှန်းချက်များ

ဘာကြောင့် “ငါ” ဆိုတာ ဖန်တီးယူထားတဲ့ အရာလဲလို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောရသလဲဆိုရင်၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ရည်ညွှန်းနေတဲ့ အဓိပ္ပာယ်တွေဟာ တကယ်တမ်း ရှာကြည့်လိုက်တဲ့အခါ “လုံးဝ မရှိတဲ့ အရာကြီးကို” ရည်ညွှန်းထားတာ ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။ လူတစ်ယောက်က သူ့ကိုယ်သူ “ငါ” လို့ ပြောလိုက်တဲ့အခါ၊ သူ့ရဲ့ စိတ်အောက်ခြေမှာ ကြီးမားတဲ့ အထင်မှား (၃) ခု အလိုအလျောက် ပါဝင်သွားပါတယ်။ အဲဒီ အထင်မှားတွေကို ဓမ္မခွဲစိတ်ခန်းထဲ ထည့်ကြည့်ရအောင်။

ပထမ အထင်မှား – “မွေးကတည်းကနေ ယနေ့အထိ ရှင်သန်လာသူ”

ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် “ငါ” လို့ ပြောလိုက်ရင်၊ “အမိဝမ်းက ကျွတ်ကတည်းက အခု အသက် (၃၀)၊ (၄၀) အရွယ်အထိ ဘဝရဲ့ အနိမ့်အမြင့် ကိစ္စတွေကို ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့လာရတဲ့ ‘သူ’ တစ်ယောက် ရှိတယ်” လို့ ရည်ညွှန်းလိုက်တာပါပဲ။

တကယ်တော့ သတ္တဝါဆိုတာ ပညတ်သာဖြစ်ပြီး၊ တကယ့်အရှိတရားက “ခန္ဓာငါးပါး” သာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ရှင်းလင်းဖို့ လိုပါတယ်။ ဒီ ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိဉာဏ်) ဟာ ရေစီးကြောင်းကြီးလို၊ ရေတံခွန်ကြီးလို အဆက်မပြတ် ဖြစ်လိုက်၊ ပျက်လိုက်နဲ့ အသစ်အသစ်တွေချည်း အစားထိုး လည်ပတ်နေတာပါ။ အဲဒီအတွက် “မွေးကတည်းကနေ ဒီနေ့အထိ အဆက်မပြတ် တည်ရှိနေတဲ့ သူ” ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။

ခင်ဗျားက “ဒါဆို အတိတ်က အကြောင်းတွေကို ငါ မှတ်မိနေတာကကော” လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ “ငါ မှတ်မိတယ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို တွေးကြံလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာတင်ပဲ၊ “သညာက္ခန္ဓာ” (မှတ်သားမှု သဘောတရား) လေးဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ရုတ်တရက် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပြန်ပျက်ကျသွားတာပါ။ မှတ်သားတဲ့ သဘောလေး (သညာ) ပေါ်လာတာကို ခင်ဗျားရဲ့ အဝိဇ္ဇာက “ငါ မှတ်မိတယ်၊ အရင်ကတည်းက ရှိနေတဲ့ ငါပဲ” လို့ ဇာတ်လမ်းဆင်လိုက်တာပါ။ အဲဒီအတွက် “မွေးကတည်းက ရှင်သန်လာတဲ့ ငါ” ဆိုတဲ့ ပထမရည်ညွှန်းချက်ဟာ ယုန်ချိုလိုပဲ ပြစရာ အကောင်အထည် မရှိပါဘူး။

ဒုတိယ အထင်မှား – “မနေ့က ‘ငါ’ နဲ့ ဒီနေ့ ‘ငါ’ ဟာ အတူတူပဲ”

ဒါကလည်း အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပါပဲ။ ညက အိပ်ရာဝင်သွားတဲ့ လူနဲ့ မနက်နိုးလာတဲ့ လူဟာ “တစ်ယောက်တည်းပဲ” လို့ ခင်ဗျား ထင်နေတယ်။

ပရမတ်အမြင်နဲ့ ဉာဏ်စိုက်ကြည့်ပါ။ ခန္ဓာငါးပါးဟာ တစ်စက္ကန့်ရဲ့ အပုံတစ်သန်းပုံလောက် တိုတောင်းတဲ့ အချိန်လေးအတွင်းမှာတင် မရေမတွက်နိုင်အောင် ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာပါ။ သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်တောင် ခင်ဗျားခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဆဲလ် (Cells) တွေဟာ မနေ့က ဆဲလ်တွေ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အသစ်တွေချည်းပါပဲ။ ခန္ဓာငါးပါးက အမြဲဖြစ်ပျက်နေတဲ့အတွက် မနေ့က ခန္ဓာငါးပါးနဲ့ ဒီနေ့ ခန္ဓာငါးပါးဟာ လုံးဝ (လုံးဝ) မတူတော့ပါဘူး။ ဖယောင်းတိုင် တစ်တိုင်ကို ထွန်းထားရင်၊ ညဦးပိုင်းက လောင်နေတဲ့ မီးတောက်နဲ့ သန်းခေါင်ယံမှာ လောင်နေတဲ့ မီးတောက်ဟာ “မီး” ဆိုတဲ့ အမည် (ပညတ်) တူပေမယ့်၊ လောင်စာနဲ့ အပူဓာတ်တွေဟာ အသစ်အသစ်တွေချည်း ဖြစ်နေသလိုပါပဲ။ ဒါကြောင့် “မနေ့က ငါနဲ့ ဒီနေ့ ငါ တူတူပဲ” လို့ ရည်ညွှန်းတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဟာလည်း လုံးဝ မရှိပါဘူး။

တတိယ အထင်မှား – “ငါ လုပ်ရင်၊ ငါ ခံရမှာပေါ့” (The Illusion of the Doer and Receiver)

ဒါဟာ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးကို ယုံကြည်တယ်ဆိုတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေကြားမှာ အဖြစ်အများဆုံး အလွဲကြီးပါပဲ။ “ငါ” လို့ ပြောလိုက်တာနဲ့ “ပြုလုပ်သူ (Doer)” နဲ့ “ခံစားသူ (Receiver)” ရှိတယ်လို့ ယူဆလိုက်တာပါပဲ။

ခန္ဓာငါးပါးဟာ သင်္ခါရတရားပါ။ “အကြောင်းတရား” (Cause) ကြောင့် “အကျိုးတရား” (Effect) ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ ဖြစ်ပေါ်နေတာသာ ရှိပါတယ်။ ပြုလုပ်ခြင်း (ကာယသင်္ခါရ၊ ဝစီသင်္ခါရ၊ မနောသင်္ခါရ) ဆိုတာဟာ တစ်စုံတစ်ယောက်သော “ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ” က တမင်တကာ ပြုလုပ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဥပါဒါန်တရား (စွဲလမ်းမှု) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အကျိုးတရား ယန္တရားသက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် “ပြုလုပ်သူ (Doer)” ဆိုတာ မရှိပါဘူး။

ထို့အတူပဲ… “ကံ အကျိုးပေးတယ်” ဆိုတာဟာလည်း ခိုင်မြဲတဲ့ ရုပ်၊ ခိုင်မြဲတဲ့ နာမ် (Soul) ကြီး ရှိနေပြီး အဲဒီ Soul ကြီးက နောက်ဘဝကို သွားပြီး ခံစားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကံဆိုတာ (စေတနာ) ဟာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ ချက်ချင်း ပျက်သွားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူပျက်သွားပေမယ့် သူချန်ထားခဲ့တဲ့ “အကျိုးပေးနိုင်တဲ့ သတ္တိ (Kammic Energy)” လေးက ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ အဲဒီ စွမ်းအင်က အကြောင်းတိုက်ဆိုင်တဲ့အခါ နောက်ထပ် အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် ရုပ်နာမ် (ပဋိသန္ဓေဝိဉာဏ်) အသစ်တစ်ခုကို သွားပြီး အကျိုးပေး (Trigger လုပ်) တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် “ငါ လုပ်တယ်၊ ငါ ခံရတယ်” ဆိုတဲ့ စကားမှာလည်း “ငါ” ဆိုတဲ့ ကောင်က လုပ်တာ မဟုတ်သလို၊ “ငါ” ဆိုတဲ့ ကောင်က ခံရတာလည်း မဟုတ်တဲ့အတွက် ရည်ညွှန်းအဓိပ္ပါယ် လုံးဝမရှိဘဲ ယုန်ချိုလို ဖြစ်နေပြန်ပါတယ်။

၃။ အနတ္တသည် လက်လျှော့ခြင်း မဟုတ် (အဓိပတိတရားဖြင့် ပန်းတိုင်သို့)

ဒီလို “ငါ” လည်း မရှိဘူး၊ “သူ” လည်း မရှိဘူး၊ “ပြုလုပ်သူ” လည်း မရှိဘူးလို့ ပရမတ်သဘောကို တိတိကျကျ ပြောလိုက်တဲ့အခါ၊ လူတော်တော်များများက စိတ်ဓာတ်ကျသွားတတ်ပါတယ်။ “ဪ… ငါ မှ မရှိတာ၊ ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှ လုပ်လို့ မရတော့ဘူးပေါ့၊ တရားအားထုတ်လည်း အလကားပဲပေါ့၊ ကုသိုလ်လုပ်လည်း အလကားပဲပေါ့” ဆိုပြီး အဆိုးမြင်ဝါဒ (Nihilism / Pessimism) ဘက်ကို ထိုးကျသွားတတ်ပါတယ်။

ဒါဟာ အနတ္တသဘောကို အလွဲကြီး လွဲသွားတာပါပဲ။ “အရာရာဟာ ငါမဟုတ်ဘူး” ဆိုတာ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ “ငါ မဟုတ်လို့ ဘာမှလုပ်လို့မရဘူး” ဆိုတဲ့ အရှုံးပေးဝါဒနဲ့ ဘဝကို လက်လျှော့လိုက်ဖို့ လုံးဝ (လုံးဝ) မဟုတ်ပါဘူး။

“ငါ” ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် (Ego) သာ မရှိတာပါ၊ လွတ်မြောက်ရေး ပန်းတိုင်ဆီကို မောင်းနှင်ပေးနိုင်တဲ့ “အဓိပတိတရား လေးပါး” ဆိုတဲ့ မဟာစွမ်းအင်တွေတော့ ရှိပါတယ်။

ဆန္ဒ: ဒုက္ခကနေ လွတ်မြောက်ချင်တဲ့ ပြင်းပြတဲ့ လိုလားမှု။

စိတ္တ: ခန္ဓာရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှုအပေါ် စူးစူးစိုက်စိုက် လေ့လာတဲ့ စိတ်။

ဝီရိယ: မဆုတ်မနစ် ကြိုးစားအားထုတ်မှု။

ဝီမံသာ: အကြောင်းအကျိုးကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်တဲ့ ဉာဏ်ပညာ။

ဒီစွမ်းအင် လေးပါးဟာ “အတ္တ” မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ” မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်ဘဝ တိုးတက်ဖို့၊ စိတ်ငြိမ်းချမ်းဖို့၊ သံသရာက လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် ဒီတရားတွေကို “အတ္တမဟုတ်မှန်း သိလျက်နဲ့ပဲ” ထိရောက်အောင် အပြည့်အဝ အသုံးချရပါမယ်။ ရွက်လှေတစ်စင်းကို မောင်းနှင်သလိုပါပဲ။ တိုက်ခတ်လာတဲ့ လေဟာ “ငါ” မဟုတ်ဘူး၊ ပိုင်ရှင်မရှိဘူးဆိုတာ သိပေမယ့်၊ အဲဒီလေရဲ့ စွမ်းအားကို ရွက်လွှင့်ပြီး ကိုယ်သွားချင်တဲ့ ခရီးရောက်အောင် အသုံးချရမှာပါ။ ဒါကြောင့် “ငါ မရှိဘူး” ဆိုပြီး လက်ပိုက်ကြည့်မနေဘဲ၊ အဓိပတိတရားတွေနဲ့ အရှိန်ပြင်းပြင်း ဝိပဿနာ အားထုတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီသို့ (တခုတည်းသော နိဗ္ဗာန်)

ဒီနေရာမှာ အလွန် အရေးကြီးတဲ့ သတိပေးချက်တစ်ခုကို ထပ်မံ ပြောကြားလိုပါတယ်။ အခုလို စာတွေကို ဖတ်ပြီး “ဪ… ငါ၊ သူ ဆိုတာ ယုန်ချိုလိုပါပဲလား၊ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက်နေတာပဲ ရှိတာပါလား” လို့ တွေးတောဆင်ခြင်ပြီး သဘောပေါက်သွားရုံလေးနဲ့ “ငါ နိဗ္ဗာန်ရောက်ပြီ၊ နိဗ္ဗာန်ကို တွေ့ပြီ” လို့ လွယ်လွယ်ကူကူ မသုံးနှုန်းပါနဲ့။

သာမန်အချိန်မှာ စိတ်ကလေး အေးချမ်းသွားရုံ၊ အမှန်တရားကို တွေးပြီး သိရုံလေးဟာ ဝိပဿနာဉာဏ် အနုစားလေးတွေ သက်သက်သာ ရှိပါသေးတယ်။ အဲဒါ နိဗ္ဗာန် မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ့် နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ… အဲဒီ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေမှု (ဒုက္ခသစ္စာ) အပေါ်မှာ လုံးဝ ငြီးငွေ့လာပြီး၊ အဲဒီ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သင်္ခါရတရားတွေ အားလုံး (သိစရာ အာရုံရော၊ သိတဲ့ စိတ်ရော) တစ်ပြိုင်နက်တည်း ရုတ်ခြည်း ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ “မဂ်အခိုက်၊ ဖိုလ်အခိုက်” ဆိုတဲ့ တိကျသော အခိုက်အတန့် (Specific Moment) မှာမှသာ တိုက်ရိုက် မျက်မှောက်ပြုနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် ပေါ်လာတဲ့ အချိန်တိုလေး အတွင်းမှာသာလျှင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါစွဲ) ဟာ အကြွင်းမဲ့ အမြစ်ပြတ်သွားပြီး သောတာပန် အစစ် ဖြစ်သွားတာပါ။

နိဂုံး

ဒါကြောင့်မို့လို့… “ငါ”၊ “သူ” ဆိုတာဟာ ဖန်တီးထားတဲ့ စကားလုံးများသာ ဖြစ်ပြီး၊ အမှန်တကယ် ရည်ညွှန်းစရာ အကောင်အထည် (Entity) လုံးဝ မရှိတဲ့အတွက် “ယုန်ချို” ဆိုတဲ့ စကားလိုမျိုး ဖန်တီးထားသော စကားသက်သက်၊ အဝိဇ္ဇမာနပညတ်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

မိတ်ဆွေ… တကယ် မရှိတဲ့ ယုန်ချိုကို အရှိလုပ်ပြီး ထမ်းမထားပါနဲ့တော့။ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘဲ ပရမတ်အမြင်နဲ့ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ စောင့်ကြည့်ပါ။ “ငါ” ဆိုတဲ့ ပညတ်မျက်မှန် အမည်းကြီးကို ချွတ်ချပြီး၊ အဓိပတိတရား လေးပါးကို အပြည့်အဝ တပ်ဆင်ကာ၊ ဒီဘဝ၊ ဒီခန္ဓာ၊ ဒီအချိန်မှာတင် သောတာပတ္တိ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ကို မလွဲမသွေ ဆွတ်ခူးနိုင်ကြပါစေလို့ လေးနက်စွာ တိုက်တွန်း နှိုးဆော်လိုက်ရပါတယ်။