သံဃာ့ဂုဏ်တော်များသည် ပုထုဇဉ်ရဟန်းများတွင် အနှစ်သာရအားဖြင့် မရှိသကဲ့သို့၊ လူဝတ်ကြောင် အရိယာများတွင်လည်း ဘဝအနေအထားအရ အပြည့်အဝ ထင်ဟပ်နိုင်ခြင်း မရှိပါ။ အရိယာဖြစ်ပြီး ရဟန်းအသွင်ဆောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်များတွင်မှသာ အောက်ပါအတိုင်း တစ်ထပ်တည်း ကျနိုင်ပါသည်။

၁။ သုပ္ပဋိပန္နော (ကောင်းစွာကျင့်ခြင်း)

ဤဂုဏ်တော်သည် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း “မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး” အကျင့်ကို အမှန်တကယ် ကျင့်ကြံခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုထုဇဉ်ရဟန်းသည် မဂ်ဖိုလ်မရသေး၍ ဤဂုဏ်နှင့် မပြည့်စုံပါ။ လူအရိယာသည် မဂ်ဖိုလ်ရသော်လည်း လူ့ဘောင်၏ ကာမဂုဏ်များကြားတွင် ပြန်လည်ကျက်စားနေရသဖြင့် “အစဉ်တစိုက် ကောင်းစွာကျင့်ခြင်း” ဟူသော ရဟန်းတို့၏ အနိမ့်ဆုံး စံနှုန်း (ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်များ) နှင့် ကင်းကွာနေသည်။ အရိယာရဟန်းမှာမူ အတွင်းသန္တာန်၌ မဂ်ဉာဏ်ရှိသလို၊ အပြင်ပန်း၌လည်း လောကီအာရုံများကို စွန့်ပယ်ကာ သာသနာ့ဘောင်တွင် အမြဲတမ်း ကောင်းစွာကျင့်နေသူ ဖြစ်သဖြင့် ဤဂုဏ်နှင့် အစစ်အမှန် ပြည့်စုံသည်။

၂။ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော (ဖြောင့်မတ်စွာကျင့်ခြင်း)

ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် သုံးပါးလုံးတွင် ကောက်ကျစ်ခြင်း ကင်းစွာ ကျင့်ခြင်းဖြစ်သည်။ လူဝတ်ကြောင် အရိယာသည် လောကီလူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနယ်ပယ်တွင် အပေးအယူ၊ အပြောအဆိုများ ပြုလုပ်ရသဖြင့် ရဟန်းတော်များကဲ့သို့ “ဖြောင့်မတ်စင်ကြယ်သော အကျင့်” ကို အစဉ်တစိုက် ပြသရန် ခဲယဉ်းသည်။ အရိယာရဟန်းသည် ကိလေသာကို ပယ်ပြီးဖြစ်သလို၊ လူတို့၏ အလုပ်အကိုင်များကို စွန့်လွှတ်ထားသူဖြစ်၍ ဤဂုဏ်တော်ကို အပြည့်အဝ ဖော်ဆောင်နိုင်သူ ဖြစ်သည်။

၃။ ဉာယပ္ပဋိပန္နော (နိဗ္ဗာန်အလို့ငှာ ကျင့်ခြင်း)

နိဗ္ဗာန်ကို ဦးတည်၍ ကျင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ လူအရိယာသည် သောတာပန်ဖြစ်ပြီးလျှင်ပင် သားရေးမယားရေးနှင့် ကာမဂုဏ်စီးပွားများကို ရှာဖွေနေရသဖြင့် သူ၏ နေ့စဉ်ဘဝသည် နိဗ္ဗာန်ကိုသာ တစိုက်မတ်မတ် ဦးတည်နေရန် ခက်ခဲသည်။ အရိယာရဟန်းမှာမူ ရဟန်းဘဝ၏ ရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်သော “သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်ကင်းလို၍” ဟူသော စကားအတိုင်း နိဗ္ဗာန်တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်မှန်းကာ အမြဲမပြတ် ကျင့်ကြံနေသူ ဖြစ်သည်။

၄။ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော (ရိုသေထိုက်အောင် ကျင့်ခြင်း)

အရိယာရဟန်းသည် မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံရုံမျှမက၊ ရဟန်းတို့၏ အနှစ်သာရဖြစ်သော “အဆင့်မြင့် အကျင့်သီလ” (ဝိနည်း) နှင့်လည်း ပြည့်စုံသူ ဖြစ်သည်။ လူဝတ်ကြောင် အရိယာသည် တရားထူးရသော်လည်း အသွင်သဏ္ဌာန်အားဖြင့် လူဖြစ်နေသဖြင့် သံဃာ့ဘောင်၏ ရိုသေမှုဆိုင်ရာ အကျင့်များနှင့် မကိုက်ညီပါ။ အရိယာဖြစ်ပြီး ရဟန်းအသွင်ရှိမှသာ အများသူငါ၏ ရိုသေမှုကို ခံယူထိုက်သော “သာမီစိပ္ပဋိပန္နော” ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံမည် ဖြစ်သည်။

၅။ အာဟုနေယျာ (ဝေးလံသောအရပ်မှ ဆောင်လာသော အလှူကို ခံထိုက်ခြင်း)

ဤဂုဏ်တော်မှစ၍ နောက်ဆုံးဂုဏ်တော်အထိမှာ “အလှူခံထိုက်သော ဂုဏ်များ” ဖြစ်သည်။ ပုထုဇဉ်ရဟန်းသည် သီလမစင်ကြယ်ပါက “အလှူခံယုတ်မာ” သာ ဖြစ်နေမည်။ လူအရိယာမှာမူ အလှူခံထိုက်သော်လည်း သူကိုယ်တိုင်မှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုနေရသဖြင့် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် (သံဃာ) အဖြစ် ရပ်တည်ရန် မသင့်လျော်ပါ။ အရိယာရဟန်းသည်သာ ကိလေသာကင်းစင်ပြီး အကျင့်သီလ မြင့်မြတ်သဖြင့် မည်မျှပင် တန်ဖိုးရှိသော အလှူကိုမဆို ခံယူထိုက်သော စစ်မှန်သော သံဃာရတနာ ဖြစ်သည်။

၆။ ပါဟုနေယျာ (ဧည့်သည်အတွက် ပြင်ဆင်ထားသော အလှူကို ခံထိုက်ခြင်း)

၇။ ဒက္ခိဏေယျာ (နောင်ဘဝအတွက် ရည်မှန်းလှူသော အလှူကို ခံထိုက်ခြင်း)

၈။ အဉ္ဇလီကရဏီယာ (လက်အုပ်ချီ မိုး၍ ရှိခိုးထိုက်ခြင်း)

၉။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ (လောကသားတို့၏ အမြတ်ဆုံးသော ကုသိုလ်မျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်း ဖြစ်ခြင်း)

ဤဂုဏ်တော် (၄) ပါးစလုံးသည် “အရိယာ + ရဟန်း” ပေါင်းစပ်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်၌သာ အပြည့်အစုံ ကိန်းဝပ်နိုင်ပါသည်။ လူအရိယာကို ရှိခိုးခြင်းမှာ လူမှုရေးအရ ပြုလုပ်နိုင်သော်လည်း၊ ဘာသာရေးအရ “သံဃာရတနာ” အဖြစ် လက်အုပ်ချီ ရှိခိုးခြင်း (အဉ္ဇလီကရဏီယာ) မှာ ရဟန်းအသွင်ရှိသူနှင့်သာ ထိုက်တန်ပါသည်။ အလားတူပင်၊ အမြတ်ဆုံး လယ်ယာမြေကောင်း (ပုညက္ခေတ္တံ) ဆိုသည်မှာလည်း မိမိကိုယ်တိုင် ကာမဂုဏ်ကို စွန့်ပြီး၊ အကျင့်သီလ အမြဲစင်ကြယ်နေသော အရိယာရဟန်းများထံတွင်သာ ဖြစ်တည်နိုင်သောအရာ ဖြစ်သည်။

နိဂုံးချုပ်

ထို့ကြောင့် သံဃာ့ဂုဏ်တော် (၉) ပါးကို နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် ဆန်းစစ်ကြည့်လျှင် –

ပုထုဇဉ်ရဟန်း ၌ ဂုဏ်တော်များ “အနှစ်သာရ” အားဖြင့် မရှိပါ။

လူအရိယာ ၌ ဂုဏ်တော်များ “အသွင်သဏ္ဌာန်နှင့် အစဉ်မပြတ်မှု” အားဖြင့် မပြည့်စုံပါ။

အရိယာရဟန်း ၌သာလျှင် ဂုဏ်တော် (၉) ပါးစလုံး “အနှစ်သာရရော၊ အသွင်သဏ္ဌာန်ပါ” တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါသည်။

ဤသို့ကြောင့် သံဃာရတနာဟူသည် “အရိယာဖြစ်ပြီး ရဟန်းလည်းဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်များ” ကိုသာ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတိအကျ နားလည်နိုင်ပါသည်။ ဤစံနှုန်းကို လက်ခံခြင်းအားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် သမုတိသံဃာဟူသော အတုအယောင်များကို ဖယ်ရှားနိုင်မည်ဖြစ်သလို၊ ကိုးကွယ်မှု လွဲမှားခြင်းများမှလည်း ကင်းဝေးကြမည် ဖြစ်ပါသည်။